नक्षत्रेशो रविस्तेजः श्रेष्ठः शुक्रः कवीश्वरः । महर्षिराट्भृगुर्विष्णुरादित्येशो बलिस्वराट्
सर्व नक्षत्रांचा स्वामी सूर्य आहे; तेजामध्ये श्रेष्ठत्व आहे; शुक्र हा कवींमध्ये सर्वोत्तम आहे; भृगु हा महर्षींचा प्रमुख आहे; विष्णू आदित्यांचा स्वामी आहे; बळी हा असुरांचा राजा आहे.
वायुर्वह्निः शुचिः श्रेष्ठः शंकरो रुद्रराट्गुरुः । विद्वत्तमश्चित्ररथो गंधर्वाग्र्योक्षरोत्तमः
वायू म्हणजे वारा; अग्नी हा शुद्ध आणि श्रेष्ठ आहे; शंकर हा रुद्रांचा स्वामी आणि गुरु आहे; चित्ररथ हा गंधर्वांमध्ये श्रेष्ठ आहे; उच्चैःश्रवा हा घोड्यांमध्ये सर्वोत्तम आहे.
वर्णादिरग्र्यस्त्रीगौरीशक्त्याग्र्याशीश्च नारदः । देवर्षिराट्पांडवाग्र्योऽर्जुनोवादः प्रवादराट्
अक्षरांमध्ये 'अ' हे पहिले आणि श्रेष्ठ आहे; स्त्रियांमध्ये गौरी आपल्या शक्तीने श्रेष्ठ आहे; ऋषींमध्ये नारद प्रमुख आहे; पांडवांमध्ये अर्जुन श्रेष्ठ आहे; वादांमध्ये वेद हा सर्वश्रेष्ठ आहे.
पवनः पवनेशानो वरुणो यादसां पतिः । गंगातीर्थोत्तमोद्यूतं छलकाग्र्यं वरौषधम्
वाऱ्यांमध्ये पवन हा स्वामी आहे; जलचरांचा स्वामी वरुण आहे; पवित्र नद्यांमध्ये गंगा श्रेष्ठ आहे; खेळांमध्ये जुगार सर्वात मोठा आहे; फसवणुकीमध्ये चातुर्य श्रेष्ठ आहे; औषधांमध्ये सर्वोत्तम आहे.
अन्नं सुदर्शनोऽस्त्राग्र्यं वज्रं प्रहरणोत्तमम् । उच्चैःश्रवावाजिराज ऐरावतइभेश्वरः
अन्नांमध्ये सुदर्शन श्रेष्ठ आहे; अस्त्रांमध्ये वज्र हे सर्वात उत्तम आहे; उच्चैःश्रवा हा घोड्यांचा राजा आहे; ऐरावत हा हत्तींचा स्वामी आहे.
अरुंधत्येकपत्नीशो ह्यश्वत्थोऽशेषवृक्षराट् । अध्यात्मविद्याविद्याग्र्यः प्रणवच्छंदसां वरः
पतिव्रता स्त्रियांमध्ये अरुंधती श्रेष्ठ आहे; झाडांमध्ये अश्वत्थ सर्वांचा स्वामी आहे; अध्यात्मविद्यांमध्ये आत्मज्ञान श्रेष्ठ आहे; छंदांमध्ये प्रणव सर्वश्रेष्ठ आहे.
मेरुर्गिरिपतिर्मार्गो मासाग्र्यः कालसत्तमः । दिनाद्यात्मा पूर्वसिद्धः कपिलः सामवेदराट्
पर्वतांचा राजा मेरू आहे; मार्गांमध्ये वाट श्रेष्ठ आहे; महिन्यांमध्ये काळ श्रेष्ठ आहे; दिवसांमध्ये आत्मा प्राचीन आणि सिद्ध आहे; कपिल हा सामवेदाचा स्वामी आहे.
तार्क्ष्यः खगेंद्र ऋत्वग्र्यो वसंतः कल्पपादपः । दातृश्रेष्ठः कामधेनुरार्तिघ्नाग्र्य सुहृत्तमः
पक्ष्यांचा राजा तार्क्ष्य आहे; ऋतूंमध्ये वसंत श्रेष्ठ आहे; कल्पवृक्ष हा सर्व इच्छापूर्ती करणारा आहे; दात्यांमध्ये कामधेनू श्रेष्ठ आहे; दुःख दूर करणाऱ्यांमध्ये खरा मित्र श्रेष्ठ आहे.
चिंतामणिर्गुरुश्रेष्ठो माता हिततमः पिता । सिंहो मृगेंद्रो नागेंद्रो वासुकिर्नृवरो नृप
चिंतामणी हा गुरुंमध्ये श्रेष्ठ आहे; आई सर्वात हितकारी आहे; वडीलही तसेच; सिंह हा प्राण्यांचा राजा आहे; नागांचा राजा वासुकी आहे; माणसांमध्ये राजा श्रेष्ठ आहे.
वर्णेशो ब्राह्मणश्चेतः करुणाग्र्यं नमोनमः । इत्येतद्वासुदेवस्य विष्णोर्नामसहस्रकम्
वाणीचा स्वामी ब्राह्मण आहे; मन दयेमध्ये श्रेष्ठ आहे—नमस्कार! हे वासुदेव, विष्णू यांच्या सहस्त्र नावांचे वर्णन आहे.
सर्वापराधशमनं परं भक्तिविवर्द्धनम् । अक्षयं ब्रह्मलोकादि सर्वस्वर्गैकसाधनम्
हे सर्व अपराध दूर करते, भक्ती वाढवते, अक्षय आहे, ब्रह्मलोक आणि सर्व स्वर्ग मिळवण्याचे एकमेव साधन आहे.
विष्णुलोकैकसोपानं सर्वदुःखविनाशनम् । समस्तसुखदं सद्यः परं निर्वाणदायकम्
हे विष्णूच्या लोकात जाण्याचा एकमेव मार्ग आहे, सर्व दुःख नष्ट करते, लगेचच सर्व सुख देते आणि सर्वोच्च मुक्ती प्रदान करते.
कामक्रोधादिनिःशेषमनोमलविशोधनम् । शांतिदं पावनं नॄणां महापातकिनामपि
हे इच्छा, राग आणि सर्व अशुद्धता पूर्णपणे दूर करते, मन शुद्ध करते, शांतता देते आणि मोठ्या पाप करणाऱ्यांनाही पावन करते.
सर्वेषां प्राणिनामाशु सर्वाभीष्टफलप्रदम् । समस्तविघ्नशमनं सर्वारिष्टविनाशनम्
हे सर्व प्राण्यांना लवकरच सर्व इच्छित फळ देते, सर्व विघ्न दूर करते आणि सर्व आपत्ती नष्ट करते.
घोरदुःखप्रशमनं तीव्रदारिद्र्यनाशनम् । ऋणत्रयापहं गुह्यं धनधान्ययशस्करम्
हे भयंकर दुःख शांत करते, तीव्र दारिद्र्य नष्ट करते, तीन प्रकारचे ऋण दूर करते, गुप्त आहे आणि धन, धान्य व कीर्ती देते.
सर्वैश्वर्यप्रदं सर्वसिद्धिदं सर्वधर्मदम् । तीर्थयज्ञतपोदानव्रतकोटिफलप्रदम्
हे सर्व ऐश्वर्य, सर्व सिद्धी आणि सर्व धर्म देते; हे तीर्थयात्रा, यज्ञ, तप, दान आणि व्रत यांच्या कोटी फळासमान आहे.
जगज्जाड्यप्रशमनं सर्वविद्यापवर्त्तकम् । राज्यदं भ्रष्टराज्यानां रोगिणां सर्वरोगहृत् 6.71.
हे जगातील जडत्व दूर करते, सर्व विद्या देते, गमावलेले राज्य पुन्हा मिळवून देते आणि आजारींचे सर्व रोग बरे करते.
वंध्यानां सुतदं चायुःक्षीणानां जीवितप्रदम् । भूतग्रहविषध्वंसि ग्रहपीडाविनाशनम्
हे वंध्यांना संतती देते, आयुष्य कमी झालेल्यांना जीवन देते, भूत, ग्रह आणि विष यांच्या त्रासांचा नाश करते आणि ग्रहपीडा दूर करते.
मांगल्यं पुण्यमायुष्यं श्रवणात्पठनाज्जपात् । सकृदस्याखिलावेदाः सांगा मंत्राश्च कोटिशः
या स्तोत्राचे ऐकणे, वाचन किंवा जप केल्याने माणसाला शुभता, पुण्य आणि दीर्घायुष्य मिळते; सर्व वेद, त्यांचे अंग आणि असंख्य मंत्र या एकाच कृतीत सामावलेले आहेत.
पुराणशास्त्रस्मृतयः श्रुता स्युः पठितास्तथा । जप्त्वा चैकाक्षरं श्लोकं पादं वा पठति प्रिये
पुराणे, शास्त्रे आणि स्मृती यांचे ऐकणे आणि वाचन पूर्ण झाले असे मानले जाते; या स्तोत्रातील एक अक्षर, एक श्लोक किंवा एक पाद जरी म्हटले तरी, प्रियेला त्याचा संपूर्ण लाभ मिळतो.
नित्यं सिध्यति सर्वेष्टमचिरात्किमुताखिलम् । नानेन सदृशं सद्यः प्रत्ययं सर्वकर्मसु
हे नेहमी केल्याने सर्व मनोकामना लवकर पूर्ण होतात; सर्व कर्मांमध्ये इतका त्वरित विश्वास दुसऱ्या कोणत्याही गोष्टीने मिळत नाही.
इदं भद्रे त्वया गोप्यं पाठ्यं स्वार्थैकसिद्धये । नावैष्णवाय दातव्यं विकल्पोपहतात्मने
हे, शुभे, तुला हे गुप्त ठेवावे आणि स्वतःच्या कल्याणासाठी वाचावे; हे वैष्णव नसलेल्या किंवा शंका असलेल्या व्यक्तीला देऊ नये.
भक्तिश्रद्धाविहीनाय विष्णुसामान्यदर्शिने । देयं पुत्राय शिष्याय सुहृदे हितकाम्यया
ज्याच्यात भक्ती आणि श्रद्धा नाही, किंवा जो विष्णूला सामान्य मानतो, त्याला हे देऊ नये; पण पुत्र, शिष्य किंवा हितचिंतक मित्राला त्यांच्या भल्यासाठी हे देता येईल.
मत्प्रसादादृतेनेदं ग्रहीष्यंत्यल्पमेधसः । कलौ सद्यः फलं कल्पग्रामं नेष्यति नारदः
माझ्या कृपेने, ज्यांना कमी समज आहे तेही हे आदराने स्वीकारतील; कलियुगात, नारद, हे लगेच कल्पवृक्षासारखे फळ देईल.
लोकानां भाग्यहीनानां येन दुःखं विनश्यति । द्वित्रेषु वैष्णवेष्वेतदार्यावर्ते भविष्यति
ज्यांना या जगात भाग्य नाही, त्यांचे दु:ख या स्तोत्रामुळे नाहीसे होते; दोन-तीन वैष्णवांमध्ये, या आर्यभूमीत हे टिकून राहील.
नास्ति विष्णोः परं धाम नास्ति विष्णोः परं तपः । नास्ति विष्णोः परो धर्मो नास्ति मंत्रो ह्यवैष्णवः
विष्णूपेक्षा श्रेष्ठ धाम नाही, विष्णूपेक्षा मोठे तप नाही; विष्णूपेक्षा मोठा धर्म नाही, आणि वैष्णव नसलेला मंत्रच नाही.
नास्ति विष्णोः परं सत्यं नास्ति विष्णोः परो मखः । नास्ति विष्णोः परं ध्यानं नास्ति विष्णोः परा गतिः
विष्णूपेक्षा श्रेष्ठ सत्य नाही, विष्णूपेक्षा मोठा यज्ञ नाही; विष्णूपेक्षा मोठे ध्यान नाही, आणि विष्णूपेक्षा श्रेष्ठ मार्ग नाही.
किं तस्य बहुभिर्मंत्रैः शास्त्रैर्वा र्बहुविस्तरैः । वाजपेयसहस्रैर्वा भक्तिर्यस्य जनार्दने
ज्याच्याकडे जनार्दनावर भक्ती आहे, त्याला अनेक मंत्र, मोठी शास्त्रे किंवा हजारो वाजपेय यज्ञ यांचा काय उपयोग?
सर्वतीर्थमयो विष्णुः सर्वशास्त्रमयः प्रभुः । सर्वक्रतुमयो विष्णुः सत्यं सत्यं वदाम्यहम् । आब्रह्मसारसर्वस्वं सर्वमेतन्मयोदितम्
विष्णू हे सर्व तीर्थांचे सार आहेत, प्रभू हे सर्व शास्त्रांचे सार आहेत; विष्णू हे सर्व यज्ञांचे सार आहेत—हे सत्य आहे, सत्य मी सांगतो: ब्रह्मादिक सर्वांचा सर्वोच्च सार मी सांगितला आहे.
पार्वत्युवाच- धन्यास्म्यनुगृहीतास्मि कृतार्थास्मि जगत्पते । यन्मयेदं श्रुतं स्तोत्रं त्वद्रहस्यं सुदुर्लभम्
पार्वती म्हणाली—मी धन्य आहे, कृपाप्राप्त आहे, कृतार्थ झाले आहे, हे जगनाथा, कारण मी तुझे हे स्तोत्र, तुझे अत्यंत गुप्त आणि दुर्मिळ रहस्य ऐकले.