स्वधाममुचुकुंदैकनिष्कालयवनेष्टकृत् । यमुनापतिरानीत परिलीनद्विजात्मजः
स्वधामात मुछुकुंद व यवनांसाठी अद्वितीय यज्ञ करणारा, यमुनापती, हरवलेला द्विजपुत्र परत आणणारा.
श्रीदामरंकभक्तार्थभूम्यानीतेंद्रवैभवः । दुर्वृत्तशिशुपालैकमुक्तिदो द्वारकेश्वरः
श्रीदाम व अंका यांच्या भक्तीसाठी इंद्राचे वैभव पृथ्वीवर आणणारा, दुष्ट शिशुपालाला एकट्याने मुक्ती देणारा, द्वारकेचा स्वामी.
आचांडालदिकप्राप्य द्वारकानिधिकोटिकृत् । अक्रूरोद्धवमुख्यैकभक्तस्वच्छंदमुक्तिदः
जो सर्वसामान्यांनाही सहज उपलब्ध आहे, ज्याच्याकडे द्वारकेचे अमाप धन आहे, आणि अक्रूर, उद्धव यांसारख्या भक्तांच्या भक्तीमुळे मुक्ती सहज देतो.
सबालस्त्रीजलक्रीडामृतवापीकृतार्णवः । ब्रह्मास्त्रदग्धगर्भस्थ परीक्षिज्जीवनैककृत्
जो आपल्या पत्नी आणि मुलांसह जलक्रीडा करीत महासागरालाही अमृताने भरलेले तळे बनवतो, आणि ब्रह्मास्त्राने जळलेल्या गर्भातील एकमेव वाचलेल्या परीक्षिताला पुन्हा जीवन देतो.
परिलीनद्विजसुतानेताऽर्जुनमदापहः । गूढमुद्राकृतिग्रस्त भीष्माद्यखिलकौरवः
जो विलीन झालेल्या ब्राह्मणपुत्रांना मार्गदर्शन करतो, अर्जुनाचा गर्व दूर करतो, आणि गुप्त चिन्ह व रूप धारण करून भीष्म व सर्व कौरवांना जिंकतो.
यथार्थखंडिताशेष दिव्यास्त्रपार्थमोहहृत् । गर्भशापछलध्वस्तयादेवोर्वी भयापहः
जो खऱ्या अर्थाने दिव्य अस्त्रांनी निर्माण झालेला अर्जुनाचा सारा मोह दूर करतो, आणि गर्भातील शापामुळे दाखविलेल्या पृथ्वीदेवीच्या भीतीचा नाश करतो.
जराव्याधारिगतिदः स्मृतिमात्राखिलेष्टदः । कामदेवो रतिपतिर्मन्मथः शंबरांतकः
जो जरा व आजाराने पीडितांना चालण्याची शक्ती देतो, केवळ स्मरणाने सर्व इच्छा पूर्ण करतो, जो कामदेव, रतीचा पती, मनमथ व शंबराचा संहारक आहे.
अनंगो जितगौरीशो रतिकांतः सदेप्सितः । पुष्पेषुर्विश्वविजयि स्मरः कामेश्वरीप्रियः
जो शरीररहित आहे, गौरीच्या पतीला जिंकणारा, रतीचा प्रिय, सर्वांना हवाहवासा वाटणारा, पुष्पबाण धारण करणारा, सर्वांवर विजय मिळवणारा, स्मर, आणि कामेश्वरीचा प्रिय आहे.
उषापतिर्विश्वकेतुर्विश्वदृप्तोऽधिपूरुषः । चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्युगविधायकः
जो उषेचा पती, विश्वाचा ध्वज, विश्वाचा अभिमानी, सर्वश्रेष्ठ पुरुष आहे; ज्याचे चार स्वरूप, चार रूपे आहेत, आणि जो चार युगांची व्यवस्था करतो.
चतुर्वेदैकविश्वात्मा सर्वोत्कृष्टांशकोटिशः । आश्रमात्मा पुराणर्षिर्व्यासः शाखासहस्रकृत्
जो चार वेदांचा एकात्मा आहे, अनंत श्रेष्ठ अंश असलेला, सर्व आश्रमांचा आत्मा, प्राचीन ऋषी, व्यास, आणि ज्याने हजारो शाखा निर्माण केल्या.
महाभारतनिर्माता कवींद्रो बादरायणः । कृष्णद्वैपायनः सर्वपुरुषार्थैकबोधकः
जो महाभारताचा रचयिता, कवींमध्ये श्रेष्ठ, बादरायण, कृष्णद्वैपायन, आणि सर्व पुरुषार्थांचा एकमेव बोध करणारा आहे.
वेदांतकर्ता ब्रह्मैकव्यंजकः पुरुवंशकृत् । बुद्धो ध्यानजिताशेष देवदेवो जगत्प्रियः
जो वेदान्ताचा कर्ता, ब्रह्माचा एकमेव प्रकट करणारा, श्रेष्ठ वंशांचा निर्माता, बुद्ध, ध्यानाने सर्वांना जिंकणारा, देवांचा देव, आणि जगाचा प्रिय आहे.
निरायुधो जगज्जैत्रः श्रीधरो दुष्टमोहनः । दैत्यवेदबहिःकर्त्ता वेदार्थश्रुतिगोपकः
जो शस्त्राशिवायही जग जिंकतो, श्रीधर, दुष्टांचा मोह करणारा, दैत्यांचा वेद बाहेर काढणारा, आणि वेदाचा अर्थ व श्रवणाचे रक्षण करणारा आहे.
शौद्धोदनिर्दष्टदृष्टिः सुखदः सदसस्पतिः । यथायोग्याखिलकृपः सर्वशून्योऽखिलेष्टदः
ज्याचे दर्शन शुद्धोधनाने अनुभवले, जो सुख देणारा, सभांचा स्वामी, योग्यतेनुसार सर्वांवर कृपा करणारा, आणि सर्वस्वी शून्य असूनही सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आहे.
चतुष्कोटिपृथक्तत्वं प्रज्ञापारमितेश्वरः । पाखंडवेदमार्गेशः पाखंडश्रुतिगोपकः
जो चार कोटी वेगळ्या रूपांत आहे, प्रज्ञापारमितेचा स्वामी, पाखंड वेदमार्गांचा स्वामी, आणि पाखंड श्रुतीचे रक्षण करणारा आहे.
कल्की विष्णुयशःपुत्रः कलिकालविलोपकः । समस्तम्लेच्छदुष्टघ्नः सर्वशिष्टद्विजातिकृत्
जो कल्की, विष्णुयशाचा पुत्र, कलियुगाचा संहारक, सर्व म्लेच्छ व दुष्टांचा नाश करणारा, आणि सर्व श्रेष्ठ द्विजांचा कर्ता आहे.
सत्यप्रवर्त्तको देव द्विजदीर्घक्षुधापहः । अश्ववारादि रेवंतः पृथ्वीदुर्गतिनाशनः
जो सत्याचा प्रचार करणारा देव, द्विजांच्या दीर्घकालीन भुकेचा नाश करणारा, अश्वारूढ रेवंत, आणि पृथ्वीच्या दुःखाचा नाश करणारा आहे.
सद्यः क्ष्माऽनंतलक्ष्मीकृन्नष्टनिःशेषधर्मवित् । अनंतस्वर्णयोगैक हेमपूर्णाखिलद्विजः
जो क्षणात पृथ्वीला अनंत संपत्ती देतो, हरवलेल्या सर्व धर्मांचा जाणकार आहे, अनंत सोने मिळवून, पूर्णपणे सोन्याने भरलेला द्विज आहे.
असाध्यैकजगच्छास्ता विश्ववंद्यो जयध्वजः । आत्मतत्वाधिपः कर्तृश्रेष्ठो विधिरुमापतिः
जो अशक्य असलेल्या गोष्टींतही जगाचा एकमेव शिक्षक, सर्वांचा पूज्य, विजयाचा ध्वज आहे; आत्मतत्त्वाचा स्वामी, कर्त्यांमध्ये श्रेष्ठ, विधाता आणि उमा-पती आहे.
भर्तृश्रेष्ठः प्रजेशाग्र्यो मरीचिर्जनकाग्रणीः । कश्यपो देवराजेंद्रः प्रह्लादो दैत्यराट्शशी
जो सर्व भर्त्यांमध्ये श्रेष्ठ, प्रजापतींमध्ये अग्रगण्य, मरीचीपुत्रांचा नेता, कश्यप, देवांचा राजा, प्रह्लाद, दैत्यांचा राजा आणि चंद्र आहे.
नक्षत्रेशो रविस्तेजः श्रेष्ठः शुक्रः कवीश्वरः । महर्षिराट्भृगुर्विष्णुरादित्येशो बलिस्वराट्
सर्व नक्षत्रांचा स्वामी सूर्य आहे; तेजामध्ये श्रेष्ठत्व आहे; शुक्र हा कवींमध्ये सर्वोत्तम आहे; भृगु हा महर्षींचा प्रमुख आहे; विष्णू आदित्यांचा स्वामी आहे; बळी हा असुरांचा राजा आहे.
वायुर्वह्निः शुचिः श्रेष्ठः शंकरो रुद्रराट्गुरुः । विद्वत्तमश्चित्ररथो गंधर्वाग्र्योक्षरोत्तमः
वायू म्हणजे वारा; अग्नी हा शुद्ध आणि श्रेष्ठ आहे; शंकर हा रुद्रांचा स्वामी आणि गुरु आहे; चित्ररथ हा गंधर्वांमध्ये श्रेष्ठ आहे; उच्चैःश्रवा हा घोड्यांमध्ये सर्वोत्तम आहे.
वर्णादिरग्र्यस्त्रीगौरीशक्त्याग्र्याशीश्च नारदः । देवर्षिराट्पांडवाग्र्योऽर्जुनोवादः प्रवादराट्
अक्षरांमध्ये 'अ' हे पहिले आणि श्रेष्ठ आहे; स्त्रियांमध्ये गौरी आपल्या शक्तीने श्रेष्ठ आहे; ऋषींमध्ये नारद प्रमुख आहे; पांडवांमध्ये अर्जुन श्रेष्ठ आहे; वादांमध्ये वेद हा सर्वश्रेष्ठ आहे.
पवनः पवनेशानो वरुणो यादसां पतिः । गंगातीर्थोत्तमोद्यूतं छलकाग्र्यं वरौषधम्
वाऱ्यांमध्ये पवन हा स्वामी आहे; जलचरांचा स्वामी वरुण आहे; पवित्र नद्यांमध्ये गंगा श्रेष्ठ आहे; खेळांमध्ये जुगार सर्वात मोठा आहे; फसवणुकीमध्ये चातुर्य श्रेष्ठ आहे; औषधांमध्ये सर्वोत्तम आहे.
अन्नं सुदर्शनोऽस्त्राग्र्यं वज्रं प्रहरणोत्तमम् । उच्चैःश्रवावाजिराज ऐरावतइभेश्वरः
अन्नांमध्ये सुदर्शन श्रेष्ठ आहे; अस्त्रांमध्ये वज्र हे सर्वात उत्तम आहे; उच्चैःश्रवा हा घोड्यांचा राजा आहे; ऐरावत हा हत्तींचा स्वामी आहे.
अरुंधत्येकपत्नीशो ह्यश्वत्थोऽशेषवृक्षराट् । अध्यात्मविद्याविद्याग्र्यः प्रणवच्छंदसां वरः
पतिव्रता स्त्रियांमध्ये अरुंधती श्रेष्ठ आहे; झाडांमध्ये अश्वत्थ सर्वांचा स्वामी आहे; अध्यात्मविद्यांमध्ये आत्मज्ञान श्रेष्ठ आहे; छंदांमध्ये प्रणव सर्वश्रेष्ठ आहे.
मेरुर्गिरिपतिर्मार्गो मासाग्र्यः कालसत्तमः । दिनाद्यात्मा पूर्वसिद्धः कपिलः सामवेदराट्
पर्वतांचा राजा मेरू आहे; मार्गांमध्ये वाट श्रेष्ठ आहे; महिन्यांमध्ये काळ श्रेष्ठ आहे; दिवसांमध्ये आत्मा प्राचीन आणि सिद्ध आहे; कपिल हा सामवेदाचा स्वामी आहे.
तार्क्ष्यः खगेंद्र ऋत्वग्र्यो वसंतः कल्पपादपः । दातृश्रेष्ठः कामधेनुरार्तिघ्नाग्र्य सुहृत्तमः
पक्ष्यांचा राजा तार्क्ष्य आहे; ऋतूंमध्ये वसंत श्रेष्ठ आहे; कल्पवृक्ष हा सर्व इच्छापूर्ती करणारा आहे; दात्यांमध्ये कामधेनू श्रेष्ठ आहे; दुःख दूर करणाऱ्यांमध्ये खरा मित्र श्रेष्ठ आहे.
चिंतामणिर्गुरुश्रेष्ठो माता हिततमः पिता । सिंहो मृगेंद्रो नागेंद्रो वासुकिर्नृवरो नृप
चिंतामणी हा गुरुंमध्ये श्रेष्ठ आहे; आई सर्वात हितकारी आहे; वडीलही तसेच; सिंह हा प्राण्यांचा राजा आहे; नागांचा राजा वासुकी आहे; माणसांमध्ये राजा श्रेष्ठ आहे.
वर्णेशो ब्राह्मणश्चेतः करुणाग्र्यं नमोनमः । इत्येतद्वासुदेवस्य विष्णोर्नामसहस्रकम्
वाणीचा स्वामी ब्राह्मण आहे; मन दयेमध्ये श्रेष्ठ आहे—नमस्कार! हे वासुदेव, विष्णू यांच्या सहस्त्र नावांचे वर्णन आहे.