स्वमायानित्यगुप्तात्मा भक्तचिन्तामणिः सदा । वरदः कार्त्तवीर्यादि राजराज्यप्रदोऽनघः
स्वतःच्या मायेत नेहमी लपलेला, भक्तांसाठी नेहमी चिंतामणी, वर देणारा, कार्तवीर्यादींना राज्य देणारा, निष्पाप आहे.
विश्वश्लाघ्यामिताचारो दत्तात्रेयो मुनीश्वरः । पराशक्तिसदाश्लिष्टो योगानंदः सदोन्मदः
ज्याचे आचरण जगभर कौतुकास्पद, दत्तात्रेय, मुनींचा स्वामी, नेहमी पराशक्तीच्या आलिंगनात, योगाचा आनंद, सतत उन्मत्त आहे.
समस्तेंद्रारितेजोहृत्परमामृतपद्मपः । अनुसूयागर्भरत्नं भोगमोक्षसुखप्रदः
सर्व इंद्रशत्रूंचे तेज हरवणारा, परम अमृत कमळ देणारा, अनसूयेच्या गर्भातील रत्न, भोग व मोक्ष दोन्ही देणारा आहे.
जमदग्निकुलादित्यो रेणुकाद्भुतशक्तिकृत् । मातृहत्यादिनिर्लेपः स्कंदजिद्विप्रराज्यदः
तो जमदग्नीच्या वंशातील सूर्य, रेणुकेची अद्भुत शक्ती निर्माण करणारा, मातृहत्येसारख्या पापांना न लागणारा, स्कंदाचा विजेता, ब्राह्मणांना राज्य देणारा आहे.
सर्वक्षत्रांतकृद्वीरदर्पहा कार्त्तवीर्यजित् । सप्तद्वीपावतीदाता शिवार्चक यशप्रदः
तो सर्व क्षत्रियांना संपवणारा, वीरांचा गर्व मोडणारा, कार्तवीर्याचा विजेता, सातही द्वीपांचा दाता, शिवाची पूजा करणारा, कीर्ती देणारा आहे.
भीमः परशुरामश्च शिवाचार्यैकविश्वभुक् । शिवाखिलज्ञानकोशो भीष्माचार्योऽग्निदैवतः
तो भीम, परशुराम, शिवाच्या शिकवणीचा एकमेव विश्वगुरु, शिवाच्या सर्व ज्ञानाचा कोष, भीष्माचा गुरु, अग्निदेवतेचा देव आहे.
द्रोणाचार्यगुरुर्विश्वजैत्रधन्वाकृतांतजित् । अद्वितीयतपोमूर्त्तिर्ब्रह्मचर्यैकदक्षिणः
तो द्रोणाचार्यांचा गुरु, धनुष्याने सर्वांना जिंकणारा, मृत्यूवर विजय मिळवणारा, अद्वितीय तपस्वी, ब्रह्मचर्याचा एकमेव ध्येयवादी आहे.
मनुःश्रेष्ठः सतांसेतुर्महीयान्वृषभो विराट् । आदिराजः क्षितिपिता सर्वरत्नैकदोहकृत्
तो श्रेष्ठ मनू, सज्जनांसाठी सेतु, महान वृषभ, विराट, आदिराज, पृथ्वीचा पिता, सर्व रत्नांचा एकमेव दाता आहे.
पृथुर्जन्माद्येकदक्षो गीः श्रीः कीर्तिः स्वयंवृतः । जगद्वृत्तिप्रदश्चक्रवर्त्तिश्रेष्ठोद्वयास्त्रधृक्
त्याचा जन्म पृथु म्हणून झाला. तो जन्मतःच कुशल होता, त्याच्यासोबत वाणी, लक्ष्मी आणि कीर्ती नेहमीच होत्या. स्वतःची इच्छा असलेला, जगाला पोषण देणारा, सर्वश्रेष्ठ सम्राट, आणि अचूक अस्त्रांचा धारक होता.
सनकादिमुनिप्राप्य भगवद्भक्तिवर्द्धनः । वर्णाश्रमादिधर्माणां कर्त्ता वक्ता प्रवर्त्तकः
सनक वगैरे ऋषींकडून त्याने भगवंताची भक्ती मिळवली आणि ती भक्ती वाढवली. तो वर्णाश्रम वगैरे धर्मांचा कर्ता, सांगणारा आणि प्रस्थापित करणारा होता.
सूर्यवंशध्वजो रामो राघवः सद्गुणार्णवः । काकुत्स्थो वीरराड्राजा राजधर्मधुरंधरः
तो सूर्यवंशाचा पताका राम, रघुकुलातील, उत्तम गुणांचा सागर, काकुत्स्थ वंशाचा, वीरांचा राजा आणि राजधर्म पाळणारा होता.
नित्यस्वस्थाश्रयः सर्वभद्र ग्राही शुभैकदृक् । नररत्नं रत्नगर्भो धर्माध्यक्षो महानिधिः । सर्वश्रेष्ठाश्रयः सर्वशास्त्रार्थग्रामवीर्यवान्
तो नेहमी स्थिरचित्त असणाऱ्यांचा आधार, सर्व शुभ गोष्टी स्वीकारणारा, नेहमी चांगल्याकडे लक्ष ठेवणारा, माणसांत रत्न, रत्नातून जन्मलेला, धर्माचा मुख्य, मोठा धनसंपन्न, सर्वश्रेष्ठांचा आधार आणि सर्व शास्त्रार्थात सामर्थ्यवान होता.
जगद्वशो दाशरथिः सर्वरत्नाश्रयो नृपः । समस्तधर्मसूः सर्वधर्मद्रष्टाऽखिलाघहा
दशरथाचा पुत्र म्हणून त्याने संपूर्ण जग आपल्या अधीन केले, सर्व रत्नांचा आधार होता, सर्व धर्मांचा मूळ, सर्व धर्म जाणणारा आणि सर्व पापांचा नाश करणारा राजा होता.
अतींद्रो ज्ञानविज्ञानपारदश्च क्षमांबुधिः । सर्वप्रकृष्टशिष्टेष्टो हर्षशोकाद्यनाकुलः । पित्राज्ञात्यक्तसाम्राज्यः सपन्नोदयनिर्भयः
तो इंद्रापेक्षा श्रेष्ठ, ज्ञान आणि विज्ञानात पारंगत, क्षमाशीलतेचा महासागर, सर्वश्रेष्ठांचा आवडता, आनंद-दुःख यात कधीही विचलित न होणारा, वडिलांच्या आज्ञेने राज्य सोडणारा आणि संपन्न असूनही निर्भय होता.
गुहदेशार्पितैश्वर्यः शिवस्पर्द्धाजटाधरः । चित्रकूटाप्तरत्नाद्रिर्जगदीशो वनेचरः
गुहाला राज्य सोपवून, जटाधारी शिवाशी स्पर्धा करणारा, चित्रकूटातील रत्नमाळा मिळवणारा आणि जगाचा स्वामी म्हणून वनात फिरणारा होता.
यथेष्टामोघसर्वास्त्रो देवेंद्रतनयाक्षिहा । ब्रह्मेंद्रदिनतैषीको मारीचघ्नो विराधहा
त्याच्या सर्व अस्त्रांनी इच्छेप्रमाणे अचूक काम केले. त्याने देवेन्द्रपुत्राचे डोळे नष्ट केले, ब्रह्मा आणि इंद्राची कृपा मिळवली, मारीच आणि विराधाचा वध केला.
ब्रह्मशापहताशेष दंडकारण्यपावनः । चतुर्दशसहस्रोग्र रक्षोघ्नैकशरैकधृक्
त्याने ब्रह्माच्या शापाचे सर्व परिणाम दूर केले, दंडकारण्य शुद्ध केले आणि एकाच बाणाने चौदा हजार भयंकर राक्षसांचा नाश केला.
खरारिस्त्रिशिरोहंता दूषणघ्नो जनार्दनः । जटायुषोऽग्निगतिदोऽगस्त्यसर्वस्व मंत्रराट्
त्याने खर, त्रिशिरा आणि दूषण यांचा वध केला; जनार्दन म्हणून जटायूला अग्निप्राप्ती दिली, अगस्त्याला सर्व काही दिले आणि मंत्रांचा राजा झाला.
लीलाधनुः कोट्यपास्तदुंदुभ्यस्थिमहाचयः । सप्ततालव्यधाकृष्ट ध्वस्तपातालदानवः
त्याने सहजपणे धनुष्य तोडले, दुंदुभीच्या हाडांचा ढीग उधळून दिला, सात साल वृक्ष भेदले आणि पाताळातील दानवांचा नाश केला.
सुग्रीवराज्यदो हीनमनसैवाभयप्रदः । हनुमद्रुद्रमुख्येश समस्तकपिदेहभृत्
त्याने सुग्रीवाला राज्य दिले, मन खचलेल्या माणसांनाही निर्भयता दिली, हनुमान, रुद्र आणि सर्व वानरांमध्ये प्रमुख झाला आणि सर्व वानरांचा पोशिंदा ठरला.
सनागदैत्यबाणैकव्याकुलीकृतसागरः । सम्लेच्छकोटिबाणैकशुष्कनिर्दग्धसागरः
त्याने अंगद आणि दैत्य बाणाच्या सहाय्याने एका बाणाने समुद्र ढवळून काढला, आणि असंख्य म्लेच्छांनी भरलेल्या समुद्राला एकाच बाणाने वाळवून जाळून टाकले.
समुद्राद्भुतपूर्वैक बंधसेतुर्यशोनिधिः । असाध्यसाधको लंकासमूलोत्कर्षदक्षिणः
त्याने समुद्रावर अद्भुत असा पूल बांधला, ज्यामुळे त्याची कीर्ती अमर झाली; अशक्य ते शक्य केले, लंकेला मुळासकट उपटले आणि दक्षिण दिशेत कुशलता दाखवली.
वरदृप्तजगच्छल्य पौलस्त्यकुलकृंतनः । रावणिघ्नः प्रहस्तच्छित्कुंभकर्णभिदुग्रहा
वरांनी गर्विष्ठ झालेल्या जगाला तो काटा ठरला, पौलस्त्य वंशाचा नाश केला, रावणाचा वध केला, प्रहस्ताचा शिरच्छेद केला आणि कुम्भकर्णाचा पराभव केला.
रावणैकशिरश्च्छेत्ता निःशंकेंद्रैकराज्यदः । स्वर्गास्वर्गत्वविच्छेदी देवेंद्रानिंद्रताहरः
त्याने एकट्याने रावणाचे डोके छाटले, निर्भयपणे इंद्राला राज्य दिले, स्वर्ग आणि अस्वर्ग यातील भेद संपवला आणि देवांचा खोटा दर्जा काढून टाकला.
रक्षो देवत्वहृद्धर्मा धर्मत्वघ्नः पुरुष्टुतः । नतिमात्रदशास्यारिर्दत्तराज्यविभीषणः
त्याने राक्षसांचे दैवतपण काढून घेतले, देवांच्या हृदयात धर्म स्थापन केला, अधर्माचा नाश केला, श्रेष्ठ लोकांनी त्याचे स्तुती केली, आणि फक्त नम्रतेने दहा मुख असलेल्या शत्रूचा पराभव केला व विभीषणाला राज्य दिले.
सुधावृष्टिमृताशेष स्वसैन्योज्जीवनैककृत् । देवब्राह्मणनामैक धाता सर्वामरार्चितः
त्याने अमृतवृष्टी करून आपल्या संपूर्ण सैन्याला पुन्हा जिवंत केले, देव आणि ब्राह्मणांचा एकमेव आधार, सर्वांचा पालनकर्ता आणि सर्व अमरांनी पूजिला गेलेला होता.
ब्रह्मसूर्येंद्ररुद्रादि वृंदार्पितसतीप्रियः । अयोध्याखिलराजन्यः सर्वभूतमनोहरः
सतीचे प्रिय, ब्रह्मा, सूर्य, इंद्र, रुद्र आणि इतरांनी पूजलेला, अयोध्येतील सर्व राजांचा राजा, सर्व जीवांना मोहून टाकणारा.
स्वामितुल्यकृपादंडो हीनोत्कृष्टैकसत्प्रियः । स्वपक्षादिन्यायदर्शी हीनार्थाधिकसाधकः
आपल्या स्वामीसारखीच करुणा दाखवणारा, नेहमी श्रेष्ठ कल्याणच आवडणारा, आपल्या बाजूने न्याय करणारा आणि गरजूंसाठी अधिक साध्य करणारा.
व्याधव्याजानुचितकृत्तारकोखिलतुल्यकृत् । पार्वत्याधिक्यमुक्तात्मा प्रियात्यक्तः स्मरारिजित्
तो कधीही बहाणा किंवा आजार न करता योग्य वर्तन करणारा, तारकांसारखा तेजस्वी, पार्वतीपेक्षा श्रेष्ठ, मुक्त आत्मा आणि स्मरारिजिताचा प्रिय.
साक्षात्कुशलवच्छद्मेंद्रादितातोऽपराजितः । कोशलेंद्रो वीरबाहुः सत्यार्थ त्यक्तसोदरः
कुशल व लव यांच्या रूपात प्रत्यक्ष कुशल असलेला, इंद्र व इतरांनाही न जिंकता आलेला, कोशलाचा राजा, बलवान बाहू, सत्यासाठी भावांना सोडणारा.