विश्वेश्वरो विश्वनाथः सर्वदा भक्तवत्सलः । तत्र गच्छ सुरश्रेष्ठ तत्सर्वं कथयिष्यति
तो विश्वाचा स्वामी, सर्वांचा नाथ आणि नेहमी भक्तांवर प्रेम करणारा आहे; तिथे जा, हे देवांमध्ये श्रेष्ठ, तो तुला सर्व काही सांगेल.
पितुर्वचनमाकर्ण्य तत्र गंतुं प्रचक्रमे । विज्ञातुं नाममाहात्म्यं कैलासभवनं प्रति
वडिलांचे शब्द ऐकून, तो कैलासाच्या निवासाकडे, नावाच्या महात्म्य जाणून घेण्यासाठी निघाला.
यत्र विश्वेश्वरो देवो नित्यं तिष्ठति भूतिदः । ददर्श नारदस्तत्र देवं तं सुरपूजितम्
जिथे विश्वेश्वर देव, सर्व जीवांना देणारा, नेहमी वास करतो, तिथे नारदाने त्या देवाचे, देवांनी पूजलेले रूप पाहिले.
कैलासशिखरासीनं देवदेवं जगद्गुरुम् । पंचवक्त्रं दशभुजं त्रिनेत्रं शूलपाणिनम्
त्याने कैलासाच्या शिखरावर बसलेला देवांचा देव, जगाचा गुरु, पाच तोंडे, दहा हात, तीन डोळे आणि त्रिशूल धारण करणारा पाहिला.
कपालिनं सखट्वांगं तीक्ष्णं शूलासिधारिणम् । पिनाकधारिणं भीमं वरदं वृषवाहनम्
कपाल आणि खट्वांग घेणारा, तीक्ष्ण त्रिशूल आणि तलवार धारण करणारा, पिनाक धनुष्य घेणारा, भयंकर, वर देणारा आणि वृषभावर बसलेला आहे.
भस्मांगं व्यालशोभाढ्यं शशांककृतशेखरम् । नीलजीमूतसंकाशं सूर्यकोटिसमप्रभम्
त्याचे अंग भस्माने माखलेले, सर्पांनी सुशोभित, शशांक मुकुट घातलेला, काळ्या मेघासारखा आणि कोटी सूर्यांसारखा तेजस्वी आहे.
क्रीडंतं तत्र देवेशं साष्टांगं दंडवत्पुनः । तं दृष्ट्वा तु महादेवो विस्मयोत्फुल्ललोचनः 6.71.
तेथे देवाधिदेव खेळताना मी पुन्हा आठ अंगांनी लोटांगण घालून नमस्कार केला; महादेवांनी मला पाहून आश्चर्याने डोळे मोठे केले.
वैष्णवानां परः श्रेष्ठः प्राह वाडवसत्तमम् । कस्मादिह समायातो वद देवर्षिसत्तम
वैष्णवांत सर्वश्रेष्ठ असलेल्या परमेश्वराने वाडवांत श्रेष्ठ असलेल्या ऋषीला विचारले, 'देवर्षी श्रेष्ठा, तू येथे कशासाठी आला आहेस, सांग.'
नारद उवाच- एकस्मिन्नेव काले तु गतोऽहं ब्रह्मणोंतिकम् । श्रुतं तत्र मया देव विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्
नारद म्हणाले— एकदा मी ब्रह्माजवळ गेलो होतो; तेथे, हे देव, मी विष्णूचे श्रेष्ठ माहात्म्य ऐकले.
ब्रह्मणा कथितं तत्र ममाग्रे देवसत्तम । नाम्नोऽस्य यावती शक्तिः सा श्रुता ब्रह्मणो मुखात्
त्या ठिकाणी, हे देवश्रेष्ठा, ब्रह्मदेवांनी माझ्यासमोर सांगितले; त्याच्या नावाची सर्व शक्ती मी ब्रह्माच्या तोंडून ऐकली.
तत्र पृष्टं मया पूर्वं विष्णोर्नामसहस्रकम् । तदाहं ब्रह्मणा चोक्तं नाहं जानामि नारद
तेथे मी पूर्वी विष्णूच्या हजार नावांविषयी विचारले; तेव्हा ब्रह्मदेव म्हणाले, 'हे नारद, मला ती माहीत नाहीत.'
जानात्ययं महारुद्रस्तत्सर्वं कथयिष्यति । महाश्चर्यं तु संप्राप्य ह्यागतस्तव सन्निधौ
ते म्हणाले, 'हे सर्व महापुरुष रुद्र जाणतो; तो तुला सर्व काही सांगेल.' हे अद्भुत ऐकून मी तुझ्या सान्निध्यात आलो आहे.
अस्मिन्कलियुगे घोरेऽल्पायुषश्चैव मानवाः । विधर्मेषु रता नित्यं नामनिष्ठा न वै पुनः
या भयंकर कलियुगात माणसांचे आयुष्य थोडे असते आणि ते नेहमी अधर्मात रममाण असतात; आता त्यांना नामस्मरणात स्थिरता राहत नाही.
पाखंडिनस्तथा विप्रा धर्मेषु विरताः सदा । संध्याहीन व्रतभ्रष्टा दुष्टा मलिनरूपिणः
ब्राह्मणही पाखंडी झाले आहेत, नेहमी धर्मापासून दूर राहतात; संध्यावंदन आणि व्रत सोडून, ते दुष्ट आणि अपवित्र झाले आहेत.
यथा विप्रास्तथा क्षत्रा वैश्याश्चैव पुनः पुनः । एवं शूद्रास्तथान्ये च न वै भागवता नराः
जसे ब्राह्मण तसेच क्षत्रिय आणि पुन्हा वैश्य; तसेच शूद्र आणि इतरही— आता कोणीही भगवंताचे भक्त राहिले नाहीत.
शूद्रा द्विजातिबाह्याश्च कलौ विश्वेश्वर प्रभो । धर्माधर्मौ न जानंति हितं वाऽहितमेव वा
हे विश्वेश्वर, हे प्रभो, कलियुगात शूद्र आणि द्विजांबाह्य लोक धर्म-अधर्म काय आहे हे ओळखत नाहीत, तसेच हित-अहित काय तेही समजत नाही.
एवं ज्ञात्वा ह्यहं स्वामिन्नागतः संनिधौ तव । पुनश्च नाममाहात्म्यं श्रुतं वै ब्रह्मणो मुखात्
हे स्वामी, हे सर्व जाणून मी तुझ्या सान्निध्यात आलो आहे; पुन्हा मी ब्रह्माच्या तोंडून नामाचे माहात्म्य ऐकले.
त्वं देवः सर्वदेवानां त्वं नाथो मम सर्वदा । त्रिपुरारिश्च विश्वात्मा धाता त्वं च पुनः पुनः
तू सर्व देवांचा देव आहेस, तू नेहमी माझा स्वामी आहेस; तू त्रिपुरासुराचा संहार करणारा, विश्वाचा आत्मा आणि पुन्हा पुन्हा सृष्टी करणारा आहेस.
कथयस्व प्रसादेन विष्णोर्नामसहस्रकम् । सौभाग्यजननं पुंसां परं भक्तिकरं सदा
तुझ्या कृपेने मला विष्णूच्या हजार नावांची माहिती सांग, जी नेहमी माणसांना मोठे सौभाग्य आणि श्रेष्ठ भक्ती देते.
ब्राह्मणानां ब्रह्मदं च क्षत्रियाणां जयप्रदम् । वैश्यानां धनदं नित्यं शूद्राणां सुखदायकम्
ती ब्राह्मणांना ब्रह्मज्ञान देते, क्षत्रियांना विजय मिळवून देते, वैश्यांना नेहमी धन देते आणि शूद्रांना सुख देते.
तदहं श्रोतुमिच्छामि त्वत्सकाशान्महेश्वर । त्वं समर्थोऽसि भक्तानां सर्वदा केशवं प्रति
म्हणून, महेश्वरा, मला ती तुझ्याकडून ऐकायची आहे; भक्तांसाठी केशवाचे गुण सांगण्यास तू नेहमी समर्थ आहेस.
कथयस्व प्रसादेन यदि गोप्यं न सुव्रत । इदं पवित्रं परमं सर्वतीर्थमयं सदा
तुझ्या कृपेने, हे सुव्रता, हे गुप्त नसेल तर मला ते सांग; हे नेहमीच पवित्र, श्रेष्ठ आणि सर्व तीर्थांचे सार आहे.
अतो वै श्रोतुमिच्छामि वद विश्वेश्वर प्रभो । श्रुत्वा नारदवाक्यानि विस्मयोत्फुल्ललोचनः
म्हणूनच, हे विश्वेश्वर, हे प्रभो, मला ते ऐकायचे आहे, सांग. नारदाची वचने ऐकून त्यांचे डोळे आश्चर्याने मोठे झाले.
रोमांचितस्ततो जातो विष्णोर्नामानि संस्मरन् । ईश्वर उवाच- एतद्गोप्यं परं ब्रह्मन्विष्णोर्नामसहस्रकम्
तेव्हा विष्णूची नावे आठवून त्यांना अंगावर रोमांच आले. ईश्वर म्हणाले— 'हे ब्रह्मन्, विष्णूच्या या हजार नावांचा अर्थ फार गुप्त आहे.'
एतच्छ्रुत्वा नरो वत्स न लभेद्दुर्गतिं क्वचित् । कदाचिच्च गते काले पार्वती मामुवाच ह
हे ऐकल्यावर, मुला, मनुष्य कधीच कुठेही वाईट अवस्थेला पोहोचत नाही; आणि एकदा, काही काळ गेल्यावर, पार्वतीने मला विचारले.
पार्वत्युवाच - कैलासाधिपते मह्यं कथयस्व यथातथम् । त्वं किं जपसि देवेश परैश्वर्यसमाहितः
पार्वती म्हणाली — कैलासाचे अधिपती, मला खरी आणि पूर्णपणे सांग, देवादिदेवांनो, तू कोणते जप करतोस, सर्वोच्च ऐश्वर्यात मन लावून?
सदा त्वं भस्मलिप्तांगः कृत्तिवासाः सदा कथम् । जटाधरः कथं जातो वद विश्वेश्वर प्रभो
तू नेहमी अंगाला भस्म लावतोस, नेहमी कातडी घालतोस, आणि तुझ्या केसांची जटा का आहे? विश्वेश्वरा, प्रभो, हे मला सांग.
त्वं देवः सर्वदेवानां त्वं गुरुः सर्वकर्मणाम् । त्वं पतिर्मम विश्वेश विश्वनाथ जगत्प्रभो
तू सर्व देवांचा देव आहेस, सर्व कर्मांचा गुरू आहेस; विश्वनाथा, जगप्रभो, तू माझा पती आहेस.
महादेव उवाच- इति पृष्टं मम ब्रह्मन्पार्वत्या च पुनः पुनः । तदा सर्वं मया ख्यातं तस्याश्चाग्रे विशेषतः
महादेव म्हणाले — ब्रह्मना, पार्वतीने मला पुन्हा पुन्हा विचारल्यावर, मी तिच्यासमोर सर्व काही सांगितले, विशेषतः तिच्या उपस्थितीत.
शृणु नारद वक्ष्यामि यदुक्तं पार्वतीं प्रति । येन प्रसन्नो भगवान्मुक्तिदाता न संशयः
नारदा, मी तुला ते सांगतो, जे मी पार्वतीला सांगितले होते, ज्यामुळे भगवंत प्रसन्न होतो आणि मुक्ती देतो — यात शंका नाही.