यस्य वै नाममहिमा श्रुत्वा मोक्षमवाप्नुयात् । तन्मुखं तु महत्तीर्थं तन्मुखं क्षेत्रमेव च
ज्याच्या नावाचा महिमा ऐकूनच मोक्ष मिळतो, असे तोंड म्हणजे मोठे तीर्थक्षेत्रच आहे, ते तोंड म्हणजे पवित्र क्षेत्रच आहे.
यन्मुखे रामरामेति तन्मुखं सर्वकामिकम् । कानि वै तस्य नामानि कति वीर्याणि सुव्रत
ज्या तोंडातून 'राम, राम' असा उच्चार होतो, ते तोंड सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहे; हे सुशील, त्याची नावे कोणती आणि त्याची सामर्थ्ये किती आहेत?
तत्सर्वं च विशेषेण मम ब्रूहि पितामह । ब्रह्मोवाच- व्यापकोऽयं सदा विष्णुः परमात्मा सनातनः
हे पितामह, हे सर्व मला सविस्तर सांग. ब्रह्मा म्हणाले: विष्णू हा नेहमी सर्वत्र व्यापणारा, परमात्मा आणि सनातन आहे.
अनादिनिधनः श्रीमान्भूतात्मा भूतभावनः । यस्मादहं हि संजातो सोऽयं विष्णुः सदावतु
तो अनादि, अनंत, तेजस्वी, सर्व सृष्टीचा आत्मा आणि सर्वांचा पालनकर्ता आहे; ज्याच्यापासून मीही जन्मलो, तो विष्णू नेहमी रक्षण करो.
सोऽयं कालस्य कालो वै सोऽयं मम तु पूर्वजः । अक्षयः पुंडरीकाक्षो मतिमानव्ययः पुमान्
तो काळाचाही काळ आहे, माझा मोठा भाऊ आहे; अविनाशी, कमळासारख्या डोळ्यांचा, बुद्धिमान आणि कधीही न बदलणारा आहे.
शेषशायी सदा विष्णुः सहस्रशीर्षा महत्प्रभुः । सर्वभूतमयः साक्षाद्विश्वरूपो जनार्दनः
विष्णू नेहमी शेषावर विश्रांती घेतो, हजारो डोकी असलेला, महान प्रभू आहे; तो सर्व जीवांचा आधार आहे, प्रत्यक्ष विश्वरूप, जनार्दन आहे.
कैटभारिरयं विष्णुर्धाता देवो जगत्पतिः । तस्याहं नामगोत्रं च न वेद्मि पुरुषर्षभ
हा विष्णू कैटभाचा वध करणारा, सृष्टीचा कर्ता आणि जगाचा स्वामी आहे; हे श्रेष्ठ पुरुष, त्याची सर्व नावे आणि कुळ मला माहीत नाहीत.
वेदवाद्यप्यहं तात नाहं ज्ञाता कदाचन । अतस्त्वं गच्छ देवर्षे यत्रास्ति किल विश्वराट्
मी वेदांचा अभ्यास केला असला तरी, मला ती कधीच पूर्णपणे माहीत पडली नाहीत; म्हणून, हे देवर्षी, तू जिथे विश्वाचा स्वामी आहे तिथे जा.
स च तत्त्वं मुनिश्रेष्ठ सर्वं ते कथयिष्यति । स एव पुरुषः श्रीमान्कैलासाधिपतिः सदा
तोच, हे श्रेष्ठ मुनी, तुला सर्व सत्य सांगेल; तोच तेजस्वी पुरुष, कैलासाचा अधिपती, सदैव आहे.
सर्वेषां विष्णुभक्तानामयं श्रेष्ठः परात्परः । पंचवक्त्रो ह्युमाकांतः सर्वदुःखनिबर्हणः
तो सर्व विष्णूभक्तांमध्ये श्रेष्ठ, सर्वश्रेष्ठ आहे; पाच तोंडे असलेला, उमा प्रिय, सर्व दुःख दूर करणारा आहे.
विश्वेश्वरो विश्वनाथः सर्वदा भक्तवत्सलः । तत्र गच्छ सुरश्रेष्ठ तत्सर्वं कथयिष्यति
तो विश्वाचा स्वामी, सर्वांचा नाथ आणि नेहमी भक्तांवर प्रेम करणारा आहे; तिथे जा, हे देवांमध्ये श्रेष्ठ, तो तुला सर्व काही सांगेल.
पितुर्वचनमाकर्ण्य तत्र गंतुं प्रचक्रमे । विज्ञातुं नाममाहात्म्यं कैलासभवनं प्रति
वडिलांचे शब्द ऐकून, तो कैलासाच्या निवासाकडे, नावाच्या महात्म्य जाणून घेण्यासाठी निघाला.
यत्र विश्वेश्वरो देवो नित्यं तिष्ठति भूतिदः । ददर्श नारदस्तत्र देवं तं सुरपूजितम्
जिथे विश्वेश्वर देव, सर्व जीवांना देणारा, नेहमी वास करतो, तिथे नारदाने त्या देवाचे, देवांनी पूजलेले रूप पाहिले.
कैलासशिखरासीनं देवदेवं जगद्गुरुम् । पंचवक्त्रं दशभुजं त्रिनेत्रं शूलपाणिनम्
त्याने कैलासाच्या शिखरावर बसलेला देवांचा देव, जगाचा गुरु, पाच तोंडे, दहा हात, तीन डोळे आणि त्रिशूल धारण करणारा पाहिला.
कपालिनं सखट्वांगं तीक्ष्णं शूलासिधारिणम् । पिनाकधारिणं भीमं वरदं वृषवाहनम्
कपाल आणि खट्वांग घेणारा, तीक्ष्ण त्रिशूल आणि तलवार धारण करणारा, पिनाक धनुष्य घेणारा, भयंकर, वर देणारा आणि वृषभावर बसलेला आहे.
भस्मांगं व्यालशोभाढ्यं शशांककृतशेखरम् । नीलजीमूतसंकाशं सूर्यकोटिसमप्रभम्
त्याचे अंग भस्माने माखलेले, सर्पांनी सुशोभित, शशांक मुकुट घातलेला, काळ्या मेघासारखा आणि कोटी सूर्यांसारखा तेजस्वी आहे.
क्रीडंतं तत्र देवेशं साष्टांगं दंडवत्पुनः । तं दृष्ट्वा तु महादेवो विस्मयोत्फुल्ललोचनः 6.71.
तेथे देवाधिदेव खेळताना मी पुन्हा आठ अंगांनी लोटांगण घालून नमस्कार केला; महादेवांनी मला पाहून आश्चर्याने डोळे मोठे केले.
वैष्णवानां परः श्रेष्ठः प्राह वाडवसत्तमम् । कस्मादिह समायातो वद देवर्षिसत्तम
वैष्णवांत सर्वश्रेष्ठ असलेल्या परमेश्वराने वाडवांत श्रेष्ठ असलेल्या ऋषीला विचारले, 'देवर्षी श्रेष्ठा, तू येथे कशासाठी आला आहेस, सांग.'
नारद उवाच- एकस्मिन्नेव काले तु गतोऽहं ब्रह्मणोंतिकम् । श्रुतं तत्र मया देव विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्
नारद म्हणाले— एकदा मी ब्रह्माजवळ गेलो होतो; तेथे, हे देव, मी विष्णूचे श्रेष्ठ माहात्म्य ऐकले.
ब्रह्मणा कथितं तत्र ममाग्रे देवसत्तम । नाम्नोऽस्य यावती शक्तिः सा श्रुता ब्रह्मणो मुखात्
त्या ठिकाणी, हे देवश्रेष्ठा, ब्रह्मदेवांनी माझ्यासमोर सांगितले; त्याच्या नावाची सर्व शक्ती मी ब्रह्माच्या तोंडून ऐकली.
तत्र पृष्टं मया पूर्वं विष्णोर्नामसहस्रकम् । तदाहं ब्रह्मणा चोक्तं नाहं जानामि नारद
तेथे मी पूर्वी विष्णूच्या हजार नावांविषयी विचारले; तेव्हा ब्रह्मदेव म्हणाले, 'हे नारद, मला ती माहीत नाहीत.'
जानात्ययं महारुद्रस्तत्सर्वं कथयिष्यति । महाश्चर्यं तु संप्राप्य ह्यागतस्तव सन्निधौ
ते म्हणाले, 'हे सर्व महापुरुष रुद्र जाणतो; तो तुला सर्व काही सांगेल.' हे अद्भुत ऐकून मी तुझ्या सान्निध्यात आलो आहे.
अस्मिन्कलियुगे घोरेऽल्पायुषश्चैव मानवाः । विधर्मेषु रता नित्यं नामनिष्ठा न वै पुनः
या भयंकर कलियुगात माणसांचे आयुष्य थोडे असते आणि ते नेहमी अधर्मात रममाण असतात; आता त्यांना नामस्मरणात स्थिरता राहत नाही.
पाखंडिनस्तथा विप्रा धर्मेषु विरताः सदा । संध्याहीन व्रतभ्रष्टा दुष्टा मलिनरूपिणः
ब्राह्मणही पाखंडी झाले आहेत, नेहमी धर्मापासून दूर राहतात; संध्यावंदन आणि व्रत सोडून, ते दुष्ट आणि अपवित्र झाले आहेत.
यथा विप्रास्तथा क्षत्रा वैश्याश्चैव पुनः पुनः । एवं शूद्रास्तथान्ये च न वै भागवता नराः
जसे ब्राह्मण तसेच क्षत्रिय आणि पुन्हा वैश्य; तसेच शूद्र आणि इतरही— आता कोणीही भगवंताचे भक्त राहिले नाहीत.
शूद्रा द्विजातिबाह्याश्च कलौ विश्वेश्वर प्रभो । धर्माधर्मौ न जानंति हितं वाऽहितमेव वा
हे विश्वेश्वर, हे प्रभो, कलियुगात शूद्र आणि द्विजांबाह्य लोक धर्म-अधर्म काय आहे हे ओळखत नाहीत, तसेच हित-अहित काय तेही समजत नाही.
एवं ज्ञात्वा ह्यहं स्वामिन्नागतः संनिधौ तव । पुनश्च नाममाहात्म्यं श्रुतं वै ब्रह्मणो मुखात्
हे स्वामी, हे सर्व जाणून मी तुझ्या सान्निध्यात आलो आहे; पुन्हा मी ब्रह्माच्या तोंडून नामाचे माहात्म्य ऐकले.
त्वं देवः सर्वदेवानां त्वं नाथो मम सर्वदा । त्रिपुरारिश्च विश्वात्मा धाता त्वं च पुनः पुनः
तू सर्व देवांचा देव आहेस, तू नेहमी माझा स्वामी आहेस; तू त्रिपुरासुराचा संहार करणारा, विश्वाचा आत्मा आणि पुन्हा पुन्हा सृष्टी करणारा आहेस.
कथयस्व प्रसादेन विष्णोर्नामसहस्रकम् । सौभाग्यजननं पुंसां परं भक्तिकरं सदा
तुझ्या कृपेने मला विष्णूच्या हजार नावांची माहिती सांग, जी नेहमी माणसांना मोठे सौभाग्य आणि श्रेष्ठ भक्ती देते.
ब्राह्मणानां ब्रह्मदं च क्षत्रियाणां जयप्रदम् । वैश्यानां धनदं नित्यं शूद्राणां सुखदायकम्
ती ब्राह्मणांना ब्रह्मज्ञान देते, क्षत्रियांना विजय मिळवून देते, वैश्यांना नेहमी धन देते आणि शूद्रांना सुख देते.