महापापात्प्रमुच्येत कलौ भागवतो नरः । ध्यायन्कृते यजन्यज्ञैस्त्रेतायां द्वापरेऽर्चयन्
कलियुगात भगवंताचा भक्त मोठ्या पापांतून मुक्त होतो; कृतयुगात तो ध्यान करतो, त्रेतायुगात यज्ञ करतो, द्वापरयुगात पूजा करतो—
यदाप्नोति तदाप्नोति कलौ संकीर्त्य केशवम् । एतज्ज्ञात्वा निमग्नाश्च जगदात्मनि केशवे
ज्या साधनांनी जे मिळतं, ते कलियुगात केशवाचं संकीर्तन केल्याने मिळतं; हे जाणून, जे केशवात एकरूप झाले—
सर्वपापपरिक्षीणा यांति विष्णोः परं पदम् । मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नृसिंहो वामनस्तथा
सर्व पापं संपून, ते विष्णूचं परमपद प्राप्त करतात; मत्स्य, कूर्म, वराह, नृसिंह आणि वामन—
रामो रामश्च कृष्णश्च बुद्धः कल्की ततः स्मृतः । एते दशावताराश्च पृथिव्यां परिकीर्तिताः
राम, राम, कृष्ण, बुद्ध आणि नंतर कल्की असं स्मरण केलं जातं; हे दहा अवतार पृथ्वीवर प्रसिद्ध आहेत.
एतेषां नाममात्रेण ब्रह्महा शुध्यते सदा । प्रातः पठन्जपन्ध्यायन्विष्णोर्नाम यथा तथा
फक्त त्यांच्या नावाचा उच्चार केल्याने ब्राह्मणहत्यारा सुद्धा नेहमी शुद्ध होतो; सकाळी विष्णूचं नाव जपणं, पठण करणं आणि ध्यान करणं, जसं सांगितलं आहे तसं—
मुच्यते नात्र संदेहः स वै नारायणो भवेत् । सूत उवाच- श्रुत्वा वै नारदो ह्येतद्विस्मयं परमं गतः
तो मुक्त होतो, याबद्दल काहीच शंका नाही; तोच नारायण होतो. सूत म्हणतो— हे ऐकून नारदाला मोठा आश्चर्य वाटलं.
उवाच पितरं तत्र किमुक्तं देवसत्तम । देवाः सहस्रशः संति रुद्राः संति सहस्रशः
त्याने तिथे वडिलांना विचारलं—‘हे देवश्रेष्ठा, काय सांगितलं आहे? हजारो देव आहेत, हजारो रुद्र आहेत—’
पितरः संति शतशः यक्षाश्च किन्नरास्तथा । भूताः प्रेताः पिशाचाश्च ये केचिद्देवयोनयः
‘शेकडो पितर आहेत, तसेच यक्ष आणि किन्नरही आहेत; भुते, प्रेत, पिशाच्च आणि इतर जे काही दिव्य योनीचे आहेत.’
तेषां नाम्ना च माहात्म्यं श्रुतं दृष्टं तथा न च । श्रीविष्णोर्नाममाहात्म्यं यादृशं च श्रुतं मया
त्यांच्या नावांचे महात्म्य मी ऐकले आणि पाहिले देखील, पण जसे श्रीविष्णूच्या नावाचे महात्म्य मी ऐकले आहे, तसे दुसऱ्या कुणाचेच नाही.
यस्य वै नाममात्रेण मुच्यते नात्र संशयः । किं वै तीर्थकृते देव पृथिव्यामटने कृते
फक्त त्याचे नाव उच्चारले तरी मुक्ती मिळते, यात काहीच शंका नाही; मग तीर्थयात्रा करण्याची किंवा पृथ्वीवर भटकण्याची काय गरज आहे, देवा?
यस्य वै नाममहिमा श्रुत्वा मोक्षमवाप्नुयात् । तन्मुखं तु महत्तीर्थं तन्मुखं क्षेत्रमेव च
ज्याच्या नावाचा महिमा ऐकूनच मोक्ष मिळतो, असे तोंड म्हणजे मोठे तीर्थक्षेत्रच आहे, ते तोंड म्हणजे पवित्र क्षेत्रच आहे.
यन्मुखे रामरामेति तन्मुखं सर्वकामिकम् । कानि वै तस्य नामानि कति वीर्याणि सुव्रत
ज्या तोंडातून 'राम, राम' असा उच्चार होतो, ते तोंड सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहे; हे सुशील, त्याची नावे कोणती आणि त्याची सामर्थ्ये किती आहेत?
तत्सर्वं च विशेषेण मम ब्रूहि पितामह । ब्रह्मोवाच- व्यापकोऽयं सदा विष्णुः परमात्मा सनातनः
हे पितामह, हे सर्व मला सविस्तर सांग. ब्रह्मा म्हणाले: विष्णू हा नेहमी सर्वत्र व्यापणारा, परमात्मा आणि सनातन आहे.
अनादिनिधनः श्रीमान्भूतात्मा भूतभावनः । यस्मादहं हि संजातो सोऽयं विष्णुः सदावतु
तो अनादि, अनंत, तेजस्वी, सर्व सृष्टीचा आत्मा आणि सर्वांचा पालनकर्ता आहे; ज्याच्यापासून मीही जन्मलो, तो विष्णू नेहमी रक्षण करो.
सोऽयं कालस्य कालो वै सोऽयं मम तु पूर्वजः । अक्षयः पुंडरीकाक्षो मतिमानव्ययः पुमान्
तो काळाचाही काळ आहे, माझा मोठा भाऊ आहे; अविनाशी, कमळासारख्या डोळ्यांचा, बुद्धिमान आणि कधीही न बदलणारा आहे.
शेषशायी सदा विष्णुः सहस्रशीर्षा महत्प्रभुः । सर्वभूतमयः साक्षाद्विश्वरूपो जनार्दनः
विष्णू नेहमी शेषावर विश्रांती घेतो, हजारो डोकी असलेला, महान प्रभू आहे; तो सर्व जीवांचा आधार आहे, प्रत्यक्ष विश्वरूप, जनार्दन आहे.
कैटभारिरयं विष्णुर्धाता देवो जगत्पतिः । तस्याहं नामगोत्रं च न वेद्मि पुरुषर्षभ
हा विष्णू कैटभाचा वध करणारा, सृष्टीचा कर्ता आणि जगाचा स्वामी आहे; हे श्रेष्ठ पुरुष, त्याची सर्व नावे आणि कुळ मला माहीत नाहीत.
वेदवाद्यप्यहं तात नाहं ज्ञाता कदाचन । अतस्त्वं गच्छ देवर्षे यत्रास्ति किल विश्वराट्
मी वेदांचा अभ्यास केला असला तरी, मला ती कधीच पूर्णपणे माहीत पडली नाहीत; म्हणून, हे देवर्षी, तू जिथे विश्वाचा स्वामी आहे तिथे जा.
स च तत्त्वं मुनिश्रेष्ठ सर्वं ते कथयिष्यति । स एव पुरुषः श्रीमान्कैलासाधिपतिः सदा
तोच, हे श्रेष्ठ मुनी, तुला सर्व सत्य सांगेल; तोच तेजस्वी पुरुष, कैलासाचा अधिपती, सदैव आहे.
सर्वेषां विष्णुभक्तानामयं श्रेष्ठः परात्परः । पंचवक्त्रो ह्युमाकांतः सर्वदुःखनिबर्हणः
तो सर्व विष्णूभक्तांमध्ये श्रेष्ठ, सर्वश्रेष्ठ आहे; पाच तोंडे असलेला, उमा प्रिय, सर्व दुःख दूर करणारा आहे.
विश्वेश्वरो विश्वनाथः सर्वदा भक्तवत्सलः । तत्र गच्छ सुरश्रेष्ठ तत्सर्वं कथयिष्यति
तो विश्वाचा स्वामी, सर्वांचा नाथ आणि नेहमी भक्तांवर प्रेम करणारा आहे; तिथे जा, हे देवांमध्ये श्रेष्ठ, तो तुला सर्व काही सांगेल.
पितुर्वचनमाकर्ण्य तत्र गंतुं प्रचक्रमे । विज्ञातुं नाममाहात्म्यं कैलासभवनं प्रति
वडिलांचे शब्द ऐकून, तो कैलासाच्या निवासाकडे, नावाच्या महात्म्य जाणून घेण्यासाठी निघाला.
यत्र विश्वेश्वरो देवो नित्यं तिष्ठति भूतिदः । ददर्श नारदस्तत्र देवं तं सुरपूजितम्
जिथे विश्वेश्वर देव, सर्व जीवांना देणारा, नेहमी वास करतो, तिथे नारदाने त्या देवाचे, देवांनी पूजलेले रूप पाहिले.
कैलासशिखरासीनं देवदेवं जगद्गुरुम् । पंचवक्त्रं दशभुजं त्रिनेत्रं शूलपाणिनम्
त्याने कैलासाच्या शिखरावर बसलेला देवांचा देव, जगाचा गुरु, पाच तोंडे, दहा हात, तीन डोळे आणि त्रिशूल धारण करणारा पाहिला.
कपालिनं सखट्वांगं तीक्ष्णं शूलासिधारिणम् । पिनाकधारिणं भीमं वरदं वृषवाहनम्
कपाल आणि खट्वांग घेणारा, तीक्ष्ण त्रिशूल आणि तलवार धारण करणारा, पिनाक धनुष्य घेणारा, भयंकर, वर देणारा आणि वृषभावर बसलेला आहे.
भस्मांगं व्यालशोभाढ्यं शशांककृतशेखरम् । नीलजीमूतसंकाशं सूर्यकोटिसमप्रभम्
त्याचे अंग भस्माने माखलेले, सर्पांनी सुशोभित, शशांक मुकुट घातलेला, काळ्या मेघासारखा आणि कोटी सूर्यांसारखा तेजस्वी आहे.
क्रीडंतं तत्र देवेशं साष्टांगं दंडवत्पुनः । तं दृष्ट्वा तु महादेवो विस्मयोत्फुल्ललोचनः 6.71.
तेथे देवाधिदेव खेळताना मी पुन्हा आठ अंगांनी लोटांगण घालून नमस्कार केला; महादेवांनी मला पाहून आश्चर्याने डोळे मोठे केले.
वैष्णवानां परः श्रेष्ठः प्राह वाडवसत्तमम् । कस्मादिह समायातो वद देवर्षिसत्तम
वैष्णवांत सर्वश्रेष्ठ असलेल्या परमेश्वराने वाडवांत श्रेष्ठ असलेल्या ऋषीला विचारले, 'देवर्षी श्रेष्ठा, तू येथे कशासाठी आला आहेस, सांग.'
नारद उवाच- एकस्मिन्नेव काले तु गतोऽहं ब्रह्मणोंतिकम् । श्रुतं तत्र मया देव विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्
नारद म्हणाले— एकदा मी ब्रह्माजवळ गेलो होतो; तेथे, हे देव, मी विष्णूचे श्रेष्ठ माहात्म्य ऐकले.
ब्रह्मणा कथितं तत्र ममाग्रे देवसत्तम । नाम्नोऽस्य यावती शक्तिः सा श्रुता ब्रह्मणो मुखात्
त्या ठिकाणी, हे देवश्रेष्ठा, ब्रह्मदेवांनी माझ्यासमोर सांगितले; त्याच्या नावाची सर्व शक्ती मी ब्रह्माच्या तोंडून ऐकली.