सखा चैव ततश्चासीद्ब्राह्मणो गुणवान्मम । श्रावणद्वादशीयोगे मासि भाद्रपदे ततः
माझा एक मित्र होता, तो गुणी ब्राह्मण; श्रावण महिन्यात द्वादशीच्या दिवशी—
स कदाचिन्मया सार्द्धं तापीं नाम नदीं ययौ । तस्याश्च संगमः पुण्यो यत्रासीच्चंद्रभागया
एकदा मी आणि तो दोघं मिळून तापी नावाच्या नदीला गेलो, जिथे चंद्रभागा मिळते, तो पवित्र संगम आहे.
चंद्रभागा चंद्रसुता तापी चैवार्कनंदिनी । तयोः शीतोष्णसलिले प्रविवेश स ह द्विजः
चंद्रभागा ही चंद्राची मुलगी आणि तापी ही सूर्याची कन्या; त्या दोघींच्या गार-उबदार पाण्यात तो ब्राह्मण उतरला.
श्रवणद्वादशीयोगे नराश्च समुपोषिताः । चंद्रभागा सुतो येन वारिधानीं ददुर्द्विजे
श्रावणद्वादशीच्या दिवशी उपवास केलेले लोक तिथे जमले होते; चंद्रभागेच्या पुत्रानं त्या ब्राह्मणाला पाण्याचा कलश दिला.
दध्योदनयुतां सार्द्धं संपूर्णैर्वर्द्धमानकैः । छत्रोपानद्युगं वस्त्रं प्रतिमां च तथा हरेः
दहीभात, भरपूर वस्तू, छत्री, जोडीची पादत्राणं, वस्त्र आणि हरिची मूर्ती—
प्रददौ विप्रमुख्येभ्यो हरस्याग्रे महामते । वित्तसंरक्षणार्थाय तस्यास्तीरे व्रते मया
त्याने या सर्व गोष्टी हरिच्या समोर, श्रेष्ठ ब्राह्मणांना दिल्या; मी त्या नदीकाठी व्रत म्हणून, संपत्तीच्या रक्षणासाठी दिल्या होत्या.
सोपवासेन दत्तैका वारिधानी मनोरमा । तत्कृत्वाहं गृहं प्राप्तः ततः कालेन केनचित्
उपवास करून मी एक सुंदर पाण्याचा कलश दिला; ते करून मी घरी परतलो आणि काही काळानंतर—
पंचत्त्वमहमासाद्य नास्तिक्यात्प्रेततां गतः । अस्यामटव्यां घोरायां यथा ह्यहिकुलं तथा
माझा मृत्यू झाला आणि नास्तिकतेमुळे मी पितर झालो; या भयंकर जंगलात, जणू सापांच्या गर्दीत, तसंच माझं झालं.
श्रवणद्वादशीयोगे वारिधान्यर्पिता मया । सेयं मध्याह्नसमये लभ्यते च दिनेदिने 6.69.
श्रवण आणि द्वादशी यांचा संयोग आला की, मी पाणी आणि धान्य अर्पण केले आहे; हे दुपारी, रोजच्या रोज मिळते.
ब्रह्मस्वरूपिणः सर्वे पापाः प्रेतत्वमागताः । परदारगताः केचित्स्वामिद्रोहरताश्च ये
ब्रह्मस्वरूप असलेले सर्वजण, पापी होऊन प्रेतावस्थेला पोहोचले आहेत; काहींनी दुसऱ्याच्या स्त्रीकडे गेले, तर काहींनी आपल्या मालकाचे चोरले.
भूतप्रेतजरूपेण ते जाता ह्यत्र मानवाः । देशे मरुस्थले त्वस्मिन्ममैते मित्रतां गताः
हे लोक इथे भूत आणि प्रेत यांच्या रूपात जन्मले आहेत; या वाळवंटात, ते माझे सोबती झाले आहेत.
अक्षयो भगवान्विष्णुः परमात्मा सनातनः । दीयते यत्समुद्दिश्य ह्यक्षयं तत्प्रकीर्तनम्
भगवान विष्णू हे अक्षय, सर्वश्रेष्ठ आत्मा आणि सनातन आहेत; त्यांच्या उद्देशाने जे काही दिले जाते, ते अक्षय मानले जाते.
अक्षयेनापि चान्नेन तृप्ता एते पुनः पुनः । प्रेतत्वभावं दौर्बल्यं न विमुंचति कर्हिचित्
अक्षय अन्नानेही हे लोक पुन्हा पुन्हा तृप्त होतात; तरीही ते कधीच प्रेतावस्था किंवा आपली कमजोरी सोडत नाहीत.
पूजयित्वाहमन्नैस्त्वामतिथिं समुपस्थितम् । प्रेतभावाद्विनिर्मुक्तो यास्यामि परमां गतिम्
तू अतिथी म्हणून आला आहेस, तुला अन्नाने पूजून मी प्रेतावस्थेतून मुक्त होईन आणि श्रेष्ठ स्थान मिळवीन.
मया विहीनाः किंत्वेते वनेऽस्मिन्भृशदारुणे । पीडामनुभविष्यंति दारुणां कर्मयोनिजाम्
पण माझ्याशिवाय, या भयंकर जंगलात हे सर्व लोक फार मोठ्या दुःखाला, कठीण कर्मामुळे आलेल्या यातनांना सामोरे जातील.
एतेषां तु महाभाग ममानुग्रहकाम्यया । प्रत्येकं नामगोत्राणि गृह्णीष्व लिखितानि च
हे भाग्यवान, या लोकांसाठी माझ्या कृपेची इच्छा आहे म्हणून, प्रत्येकाचे नाव आणि गोत्र, जे लिहिलेले आहे, ते तू घे.
अस्ति कक्षागता चैव तव संपुटिका शुभा । हिमवंतमथासाद्य तत्र त्वं लप्स्यसे निधिम्
तुझ्या सामानात एक शुभ पेटी ठेवलेली आहे; हिमालयात पोहोचल्यानंतर, तिथे तुला खजिना मिळेल.
गयाशीर्षं ततो गत्वा श्राद्धं कुरु महामते । इत्याज्ञाप्य स वै प्रेतो वणिजं च यथासुखम्
मग, गया-शिरावर जाऊन, श्राद्ध कर, हे बुद्धिमान; असे सांगून त्या प्रेताने व्यापाऱ्याला त्याच्या इच्छेनुसार सोडले.
विसर्जयामास तदा स वै प्रायात्समुत्सुकः । समासाद्य गृहं तत्र पश्चात्प्रायाद्धिमालयम्
मग त्याने त्याला सोडले आणि तो उत्सुकतेने निघून गेला; घरी पोहोचल्यावर, नंतर तो हिमालयाकडे गेला.
ततो दृष्टं निधिं तत्र गृहीत्वा स समागतः । षष्ठांशं प्रतिगृह्याथ गयाशीर्षं ततोऽभ्यगात्
तिथे त्याने खजिना पाहिला, तो घेऊन परत आला; सहावा हिस्सा घेऊन मग तो गया-शिराकडे गेला.
तत्र गत्वा गयायां स श्राद्धं कृत्वा महामतिः । प्रेतानां तु यथोद्दिष्टं श्राद्धं सम्यग्विधानतः
गयेला जाऊन, त्या बुद्धिमानाने श्राद्ध केले; प्रेतांसाठी, सांगितल्याप्रमाणे, नीट नियमाने श्राद्ध केले.
प्रत्येकं नामगोत्राणि गृहीत्वा पिंडमुत्सृजत् । यस्य यस्य भवेच्छ्राद्धं स करोति दिने वणिक्
प्रत्येकाचे नाव आणि गोत्र घेऊन, त्याने पिंड अर्पण केला; ज्याच्यासाठी श्राद्ध होते, त्या त्या दिवशी व्यापाऱ्याने ते केले.
स स तस्य तदा स्वप्ने दर्शयत्यात्मनस्तनुम् । ब्रवीति च महाभाग प्रसादाद्भवतोऽनघ
मग, प्रत्येकाने त्याला स्वप्नात आपले रूप दाखवले; आणि म्हणाले, 'हे भाग्यवान, तुझ्या निष्कलंक कृपेने—'
प्रेतभावं मया त्यक्तं प्राप्तोऽस्मि परमां गतिम् । एवं कृत्वा विधानेन गयाशीर्षं महामनाः
'मी प्रेतावस्था सोडली आहे आणि श्रेष्ठ स्थान मिळवले आहे.' अशा प्रकारे, विधिप्रमाणे गया-शिरावर कर्म करून, त्या महात्म्याने—
पश्चाज्जगाम स्वगृहं विष्णुं ध्यायन्पुनः पुनः । मासि भाद्रपदे प्राप्ते शुक्लपक्षे तथा सुधीः
नंतर तो आपल्या घरी गेला, पुन्हा पुन्हा विष्णूचे ध्यान करत; भाद्रपद महिना उजव्या पक्षात आला तेव्हा, त्या बुद्धिमानाने—
श्रवणद्वादशीयोगे संगमे सरितां पुनः । जगाम स महाबुद्धिः सर्वोपस्करसंयुतः
श्रवण आणि द्वादशीचा संयोग आला, नद्यांच्या संगमावर पुन्हा, तो महाबुद्धी सर्व सामान घेऊन गेला.
संगमे सरितां स्नात्वा द्वादशीं तामुपोषितः । तत्र स्नात्वापि दत्त्वा तु पूजयित्वा जनार्दनम्
नद्यांच्या संगमावर स्नान करून, द्वादशीचे उपवास पाळून, त्या ठिकाणी पुन्हा स्नान केले. त्यानंतर दान दिले आणि जनार्दनाची भक्तीपूर्वक पूजा केली.
अनंतरं ब्राह्मणस्य ह्युपहारांस्तदा ददौ । शास्त्रोक्तेनापि विधिना ह्येकचित्तरतोऽपि सः
नंतर लगेचच त्याने ब्राह्मणाला शास्त्रानुसार, एकाग्रतेने, योग्य विधीने उपहार दिला.
निवर्त्तयामास तदा वणिजो बुद्धिमान्स वै । वर्षेवर्षे तु संप्राप्ते मासि भाद्रपदे तथा
मग त्या बुद्धिमान व्यापाऱ्याने दरवर्षी भाद्रपद महिन्यात हे व्रत करण्याचा निश्चय केला.
श्रवणद्वादशीयोगे संगमे सरितां पुनः । एवं वै कृतवान्सर्वं विष्णुमुद्दिश्य सत्वरम्
श्रवण आणि द्वादशीचा संयोग आला की, तो पुन्हा नद्यांच्या संगमावर गेला. त्याने सर्व विधी जलदगतीने, विष्णूला उद्देशून केले.