अथ प्रेतान्ददर्शासौ क्षुत्तृषाव्याकुलेंद्रियान् । उत्कटान्खलिनो भीमान्निर्मांसान्रौद्रदर्शनान्
नंतर त्याने प्रेतांना पाहिलं, ज्यांची इंद्रिये भूक आणि तहानेने व्याकुळ झाली होती, ते भयंकर, दुष्ट, अंगावर काटा आणणारे, मांस नसलेले आणि भीतीदायक दिसणारे होते.
प्रेतस्कंधसमारूढमेकं विकृतदर्शनम् । ददर्श बहुभिः प्रेतैः समंतात्परिवारितम्
त्याने एक विचित्र दिसणारा प्रेत पाहिला, जो दुसऱ्या प्रेताच्या खांद्यावर बसला होता, आणि त्याच्या आजूबाजूला अनेक प्रेतं होती.
अगच्छमानमत्युग्रं प्रेतशब्दपुरःसरम् । प्रेतोऽपि दृष्ट्वा तां घोरामटवीमागतं नरम्
तो प्रेत, अतिशय भयंकर आणि प्रेतांच्या ओरडांनी भरलेला, पुढे जात होता. आणि त्या भयानक जंगलात आलेल्या माणसाला पाहून—
प्रेतस्कंधान्महीं गत्वा तस्यांतिकमुपागमत् । प्रणिपत्य वणिक्श्रेष्ठमिदं वचनमब्रवीत्
प्रेत दुसऱ्या प्रेताच्या खांद्यावरून खाली उतरला आणि त्या व्यापाऱ्याजवळ गेला. त्याने व्यापाऱ्याला नमस्कार करून असे म्हणाला—
अस्मिन्घोरतरे देशे प्रवेशो भवतः कथम् । तमुवाच वणिक्धीमान्सार्थभ्रष्टस्य मे वने
या इतक्या भयंकर प्रदेशात तुम्ही कसे आलात? त्यावर तो बुद्धिमान व्यापारी म्हणाला, 'मी माझ्या साऱ्थापासून या जंगलात हरवून गेलो आहे.'
प्रवेशो दैवयोगेन पूर्वकर्मकृतेन च । तृषा मे बाधतेऽत्यर्थं क्षुधा चैव भृशं तथा
'नशिबाच्या आणि पूर्वीच्या कर्माच्या योगाने मी इथे आलो आहे. मला फारच तहान लागली आहे आणि भूकही खूप लागली आहे.'
प्राणांतिकमनुप्राप्तं वचनं भ्रमतीव मे । अत्रोपायं न पश्यामि जीवेयं येन केनचित्
'माझा जीव संपण्याच्या टोकावर आहे; मी बोलताना माझं मन भरकटतंय. इथे मला असं काहीही दिसत नाही ज्यामुळे मी कसा का होईना, जगू शकेन.'
इत्येवमुक्ते प्रेतस्तं वणिजं वाक्यमब्रवीत् । फुल्लां शमीं समाश्रित्य प्रतीक्ष त्वं मुहूर्त्तकम्
असं त्याने सांगितल्यावर, त्या प्रेताने व्यापाऱ्याला म्हटलं, 'फुललेल्या शमीच्या झाडाखाली थोडा वेळ थांब आणि आश्रय घे.'
कृतातिथ्यो मया पश्चाद्गमिष्यसि यथासुखम् । एवमुक्तस्तथा चक्रे स वणिक्तृष्णयार्दितः
'मी तुझं पाहुणचार केल्यावर, तू हवं तसं पुढे जाऊ शकशील.' असं ऐकून, तहानेने व्याकुळ झालेला तो व्यापारी तसंच राहिला.
मध्याह्नसमये प्राप्ते प्रेतस्तं देशमागतः । फुल्लां सवृक्षां शीतोदां वारिधानीं मनोरमाम्
मध्यान्हाच्या वेळी तो प्रेत त्या ठिकाणी आला—तिथे फुललेली झाडं, थंड पाणी आणि सुंदर जलाशय होतं.
दध्योदनसमायुक्तां वर्द्धमानेन संयुताम् । अवतीर्य ततः स्वन्नं प्रादादतिथये तदा
त्याने दहीभात मिसळलेलं, भरपूर असं आपलं जेवण तयार केलं आणि खाली उतरून ते पाहुण्याला दिलं.
स तत्राशनमात्रेण परं तृप्तित्वमागतः । वितृष्णो विज्वरश्चैव क्षणेन समपद्यत
त्या जेवणानं तो अतिशय तृप्त झाला; क्षणातच त्याची इच्छा आणि ताप पूर्णपणे शांत झाले.
ततश्च प्रेताः संप्राप्ताः सोऽस्माद्भागं क्रमाद्ददौ । दध्योदनात्सपानीयात्प्रेतास्तृप्तिं परां गताः
नंतर तिथे पितर आले आणि त्याने त्यांना योग्य त्या क्रमाने दहीभात आणि पाणी दिलं; त्यामुळे पितरांना मोठी तृप्ती मिळाली.
अतिथिं तर्पयित्वा तु प्रेतलोकं च सर्वतः । ततः स्वयं स बुभुजे भुक्तशेषं यथासुखम्
पाहुण्याला आणि सर्व पितरांना तृप्त करून, मग त्याने उरलेलं जेवण आपल्या इच्छेनुसार खाल्लं.
तस्य भुक्तवतः स्वन्नं पानीयं च क्षयं ययौ । प्रेताधिपं ततस्तं वै वणिग्वचनमब्रवीत्
त्याने आपलं जेवण आणि पाणी घेतलं, तेव्हा ते सगळं संपलं; मग पितरांचा अधिपती त्या व्यापाऱ्याला म्हणाला—
आश्चर्यमेतत्परमं वनेऽस्मिन्प्रतिभाति मे । अन्नं पानं च परमं संप्राप्तं च कुतस्तव
या जंगलात असं अद्भुत घडलंय, हे मला फारच आश्चर्य वाटतंय; तुला इतकं उत्तम अन्न आणि पाणी इथे कुठून मिळालं?
स्वल्पेनैव तथान्नेन त्वमेतांस्तु बहूनपि । अतर्पयः कथं त्वेते निर्मांसा भिन्नकुक्षयः
इतक्या थोड्या अन्नानं तू इतक्या मांसहीन आणि फाटलेल्या पोटाच्या लोकांना कसं तृप्त केलंस?
कथमस्यां सुघोरायामटव्यां च कृतालयाः । तदेतत्संशयं छिंधि परं कौतूहलं मम
या भयंकर जंगलात हे लोक कसे राहतात? माझ्या या शंकेचं निरसन कर, मला फारच कुतूहल वाटतंय.
एवमुक्तः स वणिजा प्रेतो वचनमब्रवीत् । वाणिज्यसक्तस्य पुरा जन्मातीते ममानघ
त्यावर व्यापाऱ्याने विचारल्यावर तो पितर म्हणाला—'हे निष्पापा, पूर्वजन्मी मी व्यापारात गुंतलेलो होतो.'
सकले नगरे नास्ति ममान्यो हि दुरात्मकः । धनलोभान्न कस्यापि दत्ता भिक्षा मया तदा
संपूर्ण नगरात माझ्यासारखा दुष्ट कोणीच नव्हता; धनाच्या लोभामुळे मी कोणालाही दान दिलं नव्हतं.
सखा चैव ततश्चासीद्ब्राह्मणो गुणवान्मम । श्रावणद्वादशीयोगे मासि भाद्रपदे ततः
माझा एक मित्र होता, तो गुणी ब्राह्मण; श्रावण महिन्यात द्वादशीच्या दिवशी—
स कदाचिन्मया सार्द्धं तापीं नाम नदीं ययौ । तस्याश्च संगमः पुण्यो यत्रासीच्चंद्रभागया
एकदा मी आणि तो दोघं मिळून तापी नावाच्या नदीला गेलो, जिथे चंद्रभागा मिळते, तो पवित्र संगम आहे.
चंद्रभागा चंद्रसुता तापी चैवार्कनंदिनी । तयोः शीतोष्णसलिले प्रविवेश स ह द्विजः
चंद्रभागा ही चंद्राची मुलगी आणि तापी ही सूर्याची कन्या; त्या दोघींच्या गार-उबदार पाण्यात तो ब्राह्मण उतरला.
श्रवणद्वादशीयोगे नराश्च समुपोषिताः । चंद्रभागा सुतो येन वारिधानीं ददुर्द्विजे
श्रावणद्वादशीच्या दिवशी उपवास केलेले लोक तिथे जमले होते; चंद्रभागेच्या पुत्रानं त्या ब्राह्मणाला पाण्याचा कलश दिला.
दध्योदनयुतां सार्द्धं संपूर्णैर्वर्द्धमानकैः । छत्रोपानद्युगं वस्त्रं प्रतिमां च तथा हरेः
दहीभात, भरपूर वस्तू, छत्री, जोडीची पादत्राणं, वस्त्र आणि हरिची मूर्ती—
प्रददौ विप्रमुख्येभ्यो हरस्याग्रे महामते । वित्तसंरक्षणार्थाय तस्यास्तीरे व्रते मया
त्याने या सर्व गोष्टी हरिच्या समोर, श्रेष्ठ ब्राह्मणांना दिल्या; मी त्या नदीकाठी व्रत म्हणून, संपत्तीच्या रक्षणासाठी दिल्या होत्या.
सोपवासेन दत्तैका वारिधानी मनोरमा । तत्कृत्वाहं गृहं प्राप्तः ततः कालेन केनचित्
उपवास करून मी एक सुंदर पाण्याचा कलश दिला; ते करून मी घरी परतलो आणि काही काळानंतर—
पंचत्त्वमहमासाद्य नास्तिक्यात्प्रेततां गतः । अस्यामटव्यां घोरायां यथा ह्यहिकुलं तथा
माझा मृत्यू झाला आणि नास्तिकतेमुळे मी पितर झालो; या भयंकर जंगलात, जणू सापांच्या गर्दीत, तसंच माझं झालं.
श्रवणद्वादशीयोगे वारिधान्यर्पिता मया । सेयं मध्याह्नसमये लभ्यते च दिनेदिने 6.69.
श्रवण आणि द्वादशी यांचा संयोग आला की, मी पाणी आणि धान्य अर्पण केले आहे; हे दुपारी, रोजच्या रोज मिळते.
ब्रह्मस्वरूपिणः सर्वे पापाः प्रेतत्वमागताः । परदारगताः केचित्स्वामिद्रोहरताश्च ये
ब्रह्मस्वरूप असलेले सर्वजण, पापी होऊन प्रेतावस्थेला पोहोचले आहेत; काहींनी दुसऱ्याच्या स्त्रीकडे गेले, तर काहींनी आपल्या मालकाचे चोरले.