शिव उवाच- मासि भाद्रपदे शुक्ले द्वादशी श्रवणान्विता । सा वै सर्वप्रदा पुण्या ह्युपवासे महाफला
शिव म्हणाले— भाद्रपद महिन्यात शुक्ल पक्षातील, श्रवण नक्षत्रासह येणारी द्वादशी ही सर्वश्रेष्ठ पुण्यदायिनी आहे. उपवास केल्यास ती मोठं फळ देते.
संगमे सरितः स्नात्वा द्वादशीं तामुपोषितः । अयत्नात्समवाप्नोति द्वादश द्वादशीफलम्
नद्यांच्या संगमावर स्नान करून, त्या द्वादशीचे व्रत केल्यास, सहजपणे बारा द्वादशी व्रतांचे फळ मिळते.
बुधश्रवणसंयुक्ता या च वै द्वादशी भवेत् । अतीव महती तस्यां कृतं सर्वमथाक्षयम्
जेव्हा द्वादशी बुध व श्रवण नक्षत्रासह येते, त्या दिवशी केलेलं प्रत्येक कर्म फार मोठं आणि अक्षय होतं.
द्वादशी श्रवणोपेता यदा भवति नारद । संगमे सरितां स्नात्वा लभेद्गोदानजं फलम्
जेव्हा द्वादशी श्रवण नक्षत्रासह येते, हे नारद, तेव्हा नद्यांच्या संगमावर स्नान केल्याने गायीचे दान केल्याचे पुण्य मिळते.
जलपूर्णं तदा कुंभं स्थापयित्वा विचक्षणः । तस्योपरि न्यसेत्पात्रं स्थापयित्वा जनार्दनम्
त्या वेळी, सुज्ञ माणसाने पाण्याने भरलेला कलश ठेवावा आणि त्यावर एक पात्र ठेवून, त्यात जनार्दनाची स्थापना करावी.
ततस्तस्याग्रतो देयं नैवेद्यं घृतपाचितम् । सोदकांश्च नवान्कुंभान्दद्याच्छक्त्या विचक्षणः
मग त्याच्या समोर तुपात शिजवलेलं नैवेद्य द्यावं आणि आपल्या सामर्थ्यानुसार नवीन पाण्याने भरलेले कलश द्यावेत.
एवं संपूज्य गोविंदं जागरं तत्र कारयेत् । प्रभाते विमले स्नात्वा संपूज्य गरुडध्वजम्
अशा प्रकारे गोविंदाची पूजा करून, त्या ठिकाणी जागरण करावं. सकाळी स्वच्छ पाण्यात स्नान करून, गरुडध्वजाची पूजा करावी.
पुष्पधूपादि नैवेद्यैः फलैर्वस्त्रैः सुशोभनैः । पुष्पांजलिं ततो दद्यान्मंत्रमेनमुदीरयेत्
फुलं, धूप, नैवेद्य, फळं आणि सुंदर वस्त्रांनी पूजा करावी. त्यानंतर फुलांची अंजली अर्पण करून हा मंत्र म्हणावा.
नमो नमस्ते गोविंद बुधश्रवणसंयुत । अघौघसंक्षयं कृत्वा सर्वसौख्यप्रदो भव
'गोविंदा, बुध व श्रवण नक्षत्रासह असणाऱ्या प्रभो, तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार. पापांचा नाश करून सर्व सुख दे.'
अन्नं तु ब्राह्मणे पूतं वेदवेदांगपारगे । पुराणज्ञे विशेषेण विधिवत्संप्रदापयेत्
शुद्ध अन्न वेद-वेदांग आणि पुराण जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला, योग्य पद्धतीने द्यावं.
अनेन विधिना चैव नद्यास्तीरे नरोत्तमः । सर्वं निर्वर्त्तयेत्सम्यगेकचित्तरतोऽपि सन्
या पद्धतीने, एकचित्ताने असतानाही, उत्तम पुरुषाने नद्याच्या काठी सर्व विधी नीट पार पाडावेत.
अत्राप्युदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । महत्यरण्ये यद्वृतं भूमिदेव शृणुष्व तत्
इथेही एक प्राचीन कथा सांगतो; मोठ्या अरण्यात काय घडलं ते, हे भूमिपती, तू ऐक.
यं श्रुत्वा मानवो लोके महादुःखात्प्रमुच्यते । देशो दासरको नाम तस्य भागे च पश्चिमे
हे ऐकून, या जगातला मनुष्य मोठ्या दुःखातून मुक्त होतो. दासरक नावाचं एक ठिकाण आहे, आणि त्याच्या पश्चिम भागात—
तत्र विद्वन्मरुर्देशः सर्वसत्वभयंकरः । सुतप्तसिकता भूमिर्यत्र दुष्टा महोरगाः
तेथे, ज्ञानी माणसा, मरू नावाचा प्रदेश आहे, जो सर्व सजीवांना भयावह वाटतो. तिथली जमीन तापलेल्या वाळूने भरलेली आहे आणि तिथे वाईट मोठे साप राहतात.
अल्पच्छायाद्रुमाकीर्णा मृतप्राणिसमाकुला । शमीखदिरपालाशकरीरैः पीलुभिः सह
त्या प्रदेशात फारच कमी सावली असलेली झाडं आहेत, मृत प्राण्यांनी भरलेलं आहे, आणि तिथे शमी, खदिर, पळस, करीर आणि पीलू अशी झाडं आहेत.
तत्र भीमा द्रुमगणाः कंटकैरचिता दृढैः । जग्धप्राणजनाकीर्णा यत्र भूर्दृश्यते क्वचित्
तेथे भयंकर झाडांचे समूह आहेत, ज्यांना मजबूत काटे आहेत. तिथे कधी कधी ज्या लोकांचे प्राण गेले आहेत त्यांचे अवशेष विखुरलेले दिसतात.
तथापि जीवा जीवंति सर्वे कर्मनिबंधनात् । नोदकं नोदकाधारा विद्वंस्तत्र बलाहकाः
असं असूनही, तिथले सगळे जीव आपापल्या कर्मामुळे जगत राहतात. तिथे पाणी नाही, पाण्याचा कुठलाही स्त्रोत नाही, आणि ज्ञानी माणसा, तिथे ढगही नाहीत.
पक्षांतरगतैः कैश्चिच्छिशुभिस्तृषितैः समम् । उत्क्रांतजीविनो विप्र दृश्यंते नु खगोत्तमाः
झाडांच्या फांद्यांमध्ये काही पक्षी, तहानलेले आणि आपल्या पिलांसोबत, असे दिसतात की जणू त्यांचा जीव निघून चालला आहे, हे ब्राह्मण.
तस्मिंस्तथाविधे देशे कश्चिद्दैववशाद्वणिक् । निजसार्थपरिभ्रष्टः प्रविष्टो मरुजांगले
अशा त्या प्रदेशात, नशिबाच्या जोरावर, एक व्यापारी आपल्या साऱ्थापासून वेगळा पडून मरूच्या वाळवंटात शिरला.
बभ्रामोद्भ्रांतहृदयः क्षुत्तृट्भ्यां श्रमपीडितः । क्व ग्रामः क्व जलं क्वाहं यास्यामि न बुबोध ह
तो व्यापारी भटकत राहिला, त्याचं मन गोंधळून गेलं होतं, भूक, तहान आणि थकव्याने तो त्रस्त झाला होता. कुठे गाव आहे, कुठे पाणी आहे, आणि मी कुठे चाललोय हे त्याला कळत नव्हतं.
अथ प्रेतान्ददर्शासौ क्षुत्तृषाव्याकुलेंद्रियान् । उत्कटान्खलिनो भीमान्निर्मांसान्रौद्रदर्शनान्
नंतर त्याने प्रेतांना पाहिलं, ज्यांची इंद्रिये भूक आणि तहानेने व्याकुळ झाली होती, ते भयंकर, दुष्ट, अंगावर काटा आणणारे, मांस नसलेले आणि भीतीदायक दिसणारे होते.
प्रेतस्कंधसमारूढमेकं विकृतदर्शनम् । ददर्श बहुभिः प्रेतैः समंतात्परिवारितम्
त्याने एक विचित्र दिसणारा प्रेत पाहिला, जो दुसऱ्या प्रेताच्या खांद्यावर बसला होता, आणि त्याच्या आजूबाजूला अनेक प्रेतं होती.
अगच्छमानमत्युग्रं प्रेतशब्दपुरःसरम् । प्रेतोऽपि दृष्ट्वा तां घोरामटवीमागतं नरम्
तो प्रेत, अतिशय भयंकर आणि प्रेतांच्या ओरडांनी भरलेला, पुढे जात होता. आणि त्या भयानक जंगलात आलेल्या माणसाला पाहून—
प्रेतस्कंधान्महीं गत्वा तस्यांतिकमुपागमत् । प्रणिपत्य वणिक्श्रेष्ठमिदं वचनमब्रवीत्
प्रेत दुसऱ्या प्रेताच्या खांद्यावरून खाली उतरला आणि त्या व्यापाऱ्याजवळ गेला. त्याने व्यापाऱ्याला नमस्कार करून असे म्हणाला—
अस्मिन्घोरतरे देशे प्रवेशो भवतः कथम् । तमुवाच वणिक्धीमान्सार्थभ्रष्टस्य मे वने
या इतक्या भयंकर प्रदेशात तुम्ही कसे आलात? त्यावर तो बुद्धिमान व्यापारी म्हणाला, 'मी माझ्या साऱ्थापासून या जंगलात हरवून गेलो आहे.'
प्रवेशो दैवयोगेन पूर्वकर्मकृतेन च । तृषा मे बाधतेऽत्यर्थं क्षुधा चैव भृशं तथा
'नशिबाच्या आणि पूर्वीच्या कर्माच्या योगाने मी इथे आलो आहे. मला फारच तहान लागली आहे आणि भूकही खूप लागली आहे.'
प्राणांतिकमनुप्राप्तं वचनं भ्रमतीव मे । अत्रोपायं न पश्यामि जीवेयं येन केनचित्
'माझा जीव संपण्याच्या टोकावर आहे; मी बोलताना माझं मन भरकटतंय. इथे मला असं काहीही दिसत नाही ज्यामुळे मी कसा का होईना, जगू शकेन.'
इत्येवमुक्ते प्रेतस्तं वणिजं वाक्यमब्रवीत् । फुल्लां शमीं समाश्रित्य प्रतीक्ष त्वं मुहूर्त्तकम्
असं त्याने सांगितल्यावर, त्या प्रेताने व्यापाऱ्याला म्हटलं, 'फुललेल्या शमीच्या झाडाखाली थोडा वेळ थांब आणि आश्रय घे.'
कृतातिथ्यो मया पश्चाद्गमिष्यसि यथासुखम् । एवमुक्तस्तथा चक्रे स वणिक्तृष्णयार्दितः
'मी तुझं पाहुणचार केल्यावर, तू हवं तसं पुढे जाऊ शकशील.' असं ऐकून, तहानेने व्याकुळ झालेला तो व्यापारी तसंच राहिला.
मध्याह्नसमये प्राप्ते प्रेतस्तं देशमागतः । फुल्लां सवृक्षां शीतोदां वारिधानीं मनोरमाम्
मध्यान्हाच्या वेळी तो प्रेत त्या ठिकाणी आला—तिथे फुललेली झाडं, थंड पाणी आणि सुंदर जलाशय होतं.