यस्यास्तटे प्रविशंति ऋषयः पितरस्तथा । सा चापि सिंधुरूपेण पूजिता पापहारिका
ज्या नदीच्या काठी ऋषी आणि पितर येतात, तीही नदीच्या रूपात पूजली जाते आणि पापे दूर करते.
तरीतुं तां प्रदास्यामि सर्वपापविमुक्तये । पुण्यार्थं संप्रवक्ष्यामि तुभ्यं वैतरणी नदीम्
ती नदी ओलांडण्यासाठी, सर्व पापांपासून मुक्त होण्यासाठी मी तुला उपाय देतो; पुण्य मिळवण्यासाठी, आता मी तुला वैतरणी नदीबद्दल सांगतो.
मयासि पूजिता भक्त्या प्रीत्यर्थं केशवस्य च । कृष्णकृष्णजगन्नाथ संसारादुद्धरस्व माम्
मी तुझी भक्तीने पूजा केली आहे, केशवाच्या आनंदासाठी; कृष्णा, कृष्णा, जगन्नाथा, मला या संसारातून तार.
नामग्रहणमात्रेण सर्वं पापं हरस्व मे । यज्ञोपवीतं परमं कारितं नवतंतुभिः
फक्त तुझे नाव घेताच माझी सर्व पापे दूर कर; नव्वद तंतूंच्या या श्रेष्ठ यज्ञोपवीताची स्थापना केली आहे.
प्रतिगृह्णीष्व देवेश प्रीतो यच्छ ममेप्सितम् । इदं तव च तांबूलं यथाशक्त्या सुशोभनम्
देवतांच्या अधिपती, हे स्वीकार आणि प्रसन्न होऊन मला हवे ते वर दे; हे तुझे तांबूल, माझ्या शक्तीनुसार सुंदर अर्पण करतो.
प्रतिगृह्णीष्व देवेश मामुद्धर भवार्णवात् । पंचवर्ती प्रदीपोऽयं देवेशारार्तिकं तव
देवताधिपती, हे स्वीकार आणि मला भवसागरातून तार; ही पाच वातांची दिवटी तुझ्या आरतीसाठी अर्पण करतो.
मोहांधकारद्युमणे भक्तियुक्तो भवार्तिहृत् । परमान्नं सुपक्वान्नं समस्तरससंयुतम्
मोहाच्या अंधाराला दूर करणाऱ्या सूर्याप्रमाणे, भक्तीने युक्त, संसारदुःख दूर करणारा; हे उत्तम, सर्व रसांनी युक्त, सुंदर शिजवलेले अन्न—
निवेदितं मया भक्त्या भगवन्प्रतिगृह्यताम् । द्वादशाक्षरमंत्रेण यथासंख्य जपेन च
—मी भक्तीने अर्पण केले आहे; भगवंत, कृपया स्वीकार; द्वादशाक्षर मंत्राने, नियमानुसार जप करून—
प्रीयतां मे श्रियःकांतः प्रीतो यच्छतु वांछितम् । पंच गावः समुत्पन्ना मथ्यमाने महोदधौ
—माझ्यावर लक्ष्मीपती प्रसन्न होवो आणि प्रसन्न होऊन मला हवे ते देओ; समुद्र मंथनात पाच गायी उत्पन्न झाल्या.
तासां मध्ये तु या नंदा तस्यै धेन्वै नमोनमः । गां संपूज्य विधानेन अर्घ्यं दद्यात्समाहितः
त्यात नंदा नावाची जी गाय आहे, तिला मी पुन्हा पुन्हा नमस्कार करतो; विधीपूर्वक गायीची पूजा करून, एकाग्रतेने तिला अर्घ्य द्यावा.
सर्वकामदुघे देवि सर्वांतकनिवारिणी । आरोग्यं संततिं दीर्घां देहि नंदिनि मे सदा
सर्व इच्छा पूर्ण करणारी देवी, सर्व अंत टाळणारी, नंदिनी, मला नेहमी आरोग्य आणि दीर्घ वंश दे.
पूजिता च वसिष्ठेन विश्वामित्रेण धीमता । कपिले हर मे पापं यन्मया पूर्वसंचितम्
वसिष्ठ आणि बुद्धिमान विश्वामित्र, तसेच कपिल यांनी ज्याची पूजा केली, ती माझ्या पूर्वजन्मीच्या पापांचा नाश करो.
गावो ममाग्रतः संतु गावो मे संतु पृष्ठतः । नाके मामुपतिष्ठंतु हेमशृंगी पयोमुचः
माझ्या पुढे गायी असोत, माझ्या मागे गायी असोत; सोन्याचे शिंग असलेल्या आणि दूध देणाऱ्या गायी स्वर्गात माझ्या सोबत असोत.
सुरभ्यः सौरभेयाश्च सरितः सागरा यथा । सर्वदेवमये देवि सुभद्रे भक्तवत्सले
सुरभि आणि तिच्या संतती, जशा नद्या आणि समुद्र आहेत; सर्व देवतांनी युक्त देवी, सुभद्रे, भक्तांवर प्रेम करणारी—
एवं संपूज्य विधिवद्दद्याद्गोषु गवाह्निकम् । सौरभेयः सर्वहिताः पवित्राः पापनाशनाः
अशा प्रकारे विधिपूर्वक पूजा करून, दररोज गायींना अर्पण करावे; सुरभिच्या संतती सर्वांचे हित करणाऱ्या, पवित्र आणि पाप नष्ट करणाऱ्या आहेत.
प्रतिगृह्णंतु मे ग्रासं गावस्त्रैलोक्यमातरः । गंगदायै नमो भूत्यै सर्वपापप्रहाणये
त्रैलोक्याच्या मातृरूप गायींनो, माझे अर्पण स्वीकारा; गंगा, समृद्धीसाठी आणि सर्व पाप नष्ट होण्यासाठी तुला नमस्कार.
अनेनैव तु मंत्रेण गदां वैधारयेद्बुधः । पं नमः पद्मनाभाय पद्मं वै धारयेत्सुधीः
या मंत्रानेच बुद्धिमान माणसाने रोग दूर करावा; 'पं'—पद्मनाभाला नमस्कार—शहाण्याने कमळ धारण करावे.
चं चक्ररूपिणे विष्णो धारणं चक्रजं स्मृतम् । शं शंखरूपिणे तुभ्यं नमोऽस्तु सुखकारिणे
'चं'—चक्ररूप विष्णूला, चक्र धारण करणे स्मरणात ठेवावे; 'शं'—शंखरूप तुला, सुख देणाऱ्याला नमस्कार असो.
मंत्रेणानेन वै दूता धारणं शंखजं स्मृतम् । चतुर्णामायुधानां तु धारणं मुनिभिः स्मृतम्
या मंत्राने दूतांना शंखातून उमटणारे चिन्ह धारण करणे सांगितले आहे. तसेच, चार शस्त्रांची धारणाही ऋषींनी स्मरण केली आहे.
अग्निहोत्रं यथा नित्यं वेदस्याध्ययनं तथा । ब्राह्मणस्य तथैवेदं तप्तमुद्रादि धारणम्
जसा दररोज अग्निहोत्र आणि वेदाध्ययन ब्राह्मणाचा कर्तव्य आहे, तसंच तप्त मुद्रांचे किंवा इतर चिन्हांचे धारण करणे हेसुद्धा त्याचेच कर्तव्य आहे.
चंदनेन सुगंधेन गोपिकाचंदनेन तु । धारणं च विशेषेण ब्राह्मणैर्वेदपारगैः
सुगंधी चंदनाने, विशेषतः गोपीकाचंदनाने, वेदपारंगत ब्राह्मणांनी हे चिन्ह अंगावर लावावे.
चांडालोऽपि भवेच्छुद्धो धारणाच्च न संशयः । ऊर्ध्वं पुंड्रमृजुं सौम्यं सचिह्नं धारयेद्यदि
चांडाळानेसुद्धा हे चिन्ह योग्य रीतीने, सरळ आणि सौम्यपणे, चिन्हासह लावले तर तो शुद्ध होतो, यात काही शंका नाही.
स चांडालोऽपि शुद्धात्मा पूज्य एव सदा द्विजैः । चांडालानां गृहे दूतास्तुलसी यत्र दृश्यते
शुद्ध अंतःकरण असलेल्या चांडाळालाही द्विजांनी नेहमीच पूज्य मानावे. ज्या चांडाळाच्या घरी तुळस दिसते, तिथे दूत राहतात.
तत्रत्या तुलसी ग्राह्या भक्तिभावेन चेतसा
त्या ठिकाणी असलेली तुळस भक्तिभावाने आणि मनापासून घ्यावी.
महेश्वर उवाच- इति श्रुतं धर्ममुखान्मुद्गलो द्विजसत्तमः । कथयित्वा ममाग्रे वै गतो यादृच्छिको मुने
महेश्वर म्हणाले — हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, मुद्गलाने माझ्यासमोर धर्माचे मार्ग सांगून, इच्छेनुसार निघून गेला.
गोपिकाचंदनं यत्र तिष्ठते वै द्विजोत्तम । तद्गृहं तीर्थरूपं च विष्णुना भाषितं किल
ज्या घरी गोपीकाचंदन असते, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, त्या घराला विष्णूने तीर्थासमान म्हटले आहे.
शोकमोहौ न तत्रास्तां न भवत्यशुभं क्वचित् । गोपिकाचंदनं यस्य तिष्ठति द्विजसद्मनि
ज्या ब्राह्मणाच्या घरी गोपीकाचंदन असते, तिथे दुःख किंवा मोह राहत नाही, आणि कधीही अशुभ घडत नाही.
सुखिनः पूर्वजास्तेषां संततिर्वर्द्धते सदा । गोपिकाचंदनं यस्य वर्त्ततेऽहर्निशं गृहे
ज्या घरात गोपीकाचंदन दिवस-रात्र असते, तिथल्या पूर्वजांना सुख मिळते आणि त्यांची संतती नेहमी वाढत जाते.
गोपीपुष्करजा मृत्स्ना पवित्रा कायशोधिनी । उद्वर्त्तनाद्विनश्यंति व्याधयो ह्याधयश्च ये
गोपीपुष्कराची माती पवित्र आहे आणि शरीर शुद्ध करणारी आहे. ती अंगाला लावल्याने आजार व व्याधी नाहीशा होतात.
अतो देहे धृतं पुंभिर्मुक्तिदं सर्वकामिकम् । तावद्गर्जंति तीर्थानि तावत्क्षेत्राणि सर्वदा
म्हणून पुरुषांनी ती माती शरीरावर लावली तर ती मुक्ती देते आणि सर्व इच्छा पूर्ण करते. ती जिथे असते तिथे सर्व तीर्थक्षेत्रे आणि पुण्यभूमींचा प्रभाव राहतो.