पुरुषाय पुराणाय ब्रह्मवाक्यानुवर्तिने। मानवच्छद्मरूपाय विष्णवे शंसितात्मने
त्या प्राचीन पुरुषाला, जो ब्रह्मवाक्यांचे पालन करणारा आहे; मानव रूप धारण करणाऱ्या, सर्वत्र वंदनीय असलेल्या विष्णूला मी वंदन करतो.
जातमात्रं च यं वेद उपतस्थे ससंग्रहः। मतिमंथानमाविध्य येनासौ श्रुतिसागरात्
ज्याला जन्मताच वेद आणि त्याच्या शाखा प्राप्त झाल्या; ज्याने आपल्या बुद्धीने वेदसागराचे मंथन केले,
प्रकाशो जनितो लोके महाभारत चंद्रमाः। भारतं भानुमान्विष्णुर्यदि न स्युरमी त्रयः
त्याने जगात प्रकाश निर्माण केला आणि महाभारताचा चंद्र उगवला; जर हे तिघे—भारतात, सूर्य आणि विष्णू नसते,
ततोऽज्ञानतमोंधस्य कावस्था जगतो भवेत्। कृष्णद्वैपायनं व्यासं विद्धि नारायणं प्रभुम्
तर जग अज्ञानाच्या अंधारातच राहिले असते; कृष्णद्वैपायन व्यास हाच नारायण प्रभू आहे हे जाण.
को ह्यन्यः पुंडरीकाक्षान्महाभारतकृद्भवेत्। तस्मादहमुपाश्रौषं पुराणं ब्रह्मवादिनः
कमळासारख्या डोळ्याच्या त्या परमेश्वराशिवाय महाभारत रचणारा दुसरा कोण असू शकतो? म्हणून मी ब्रह्मविद्या सांगणाऱ्यांकडून पुराण ऐकले आहे.
सर्वज्ञात्सर्वलोकेषु पूजिताद्दीप्ततेजसः। पुराणं सर्वशास्त्राणां प्रथमं ब्रह्मणा स्मृतम्
जो सर्वज्ञ आहे, सर्व लोकांत पूजला जातो, तेजस्वी आहे; त्या ब्रह्मदेवाने सर्व शास्त्रांमध्ये पहिले म्हणून पुराण स्मरण केले.
उत्तमं सर्वलोकानां सर्वज्ञानोपपादकम्। त्रिवर्गसाधनं पुण्यं शतकोटिप्रविस्तरम्
ते सर्व लोकांमध्ये श्रेष्ठ आहे, सर्व ज्ञानाचा पाया आहे; धर्म, अर्थ आणि काम या त्रिवर्ग साध्य करणारे, पुण्य आणि शंभर कोटी विस्तार असलेले आहे.
निःशेषेषु च लोकेषु वाजिरूपेण केशवः। ब्रह्मणस्तु समादेशाद्वेदानाहृतवानसौ
सर्व लोकांचा नाश झाल्यावर, केशवाने घोड्याच्या रूपात, ब्रह्मदेवाच्या आज्ञेने वेद पुन्हा मिळवले.
अंगानि चतुरो वेदान्पुराणन्यायविस्तरम्। असुरेणाखिलं शास्त्रमपहृत्यात्मसात्कृतम्
चारही वेद, त्यांचे अंग, पुराण आणि न्यायशास्त्राचा विस्तार; हे सर्व शास्त्र असुराने चोरून स्वतःचे केले.
मत्स्यरूपेणाजहार कल्पादावुदकार्णवे। अशेषमेतदवददुदकांतर्गतो विभुः
कल्पाच्या सुरुवातीला, जलमय समुद्रात, त्याने मत्स्यरूप धारण करून ते सर्व घेतले; प्रभू पाण्यात राहून हे सर्व पूर्णपणे सांगितले.
श्रुत्वा जगाद च मुनीन्प्रतिवेदांश्चतुर्मुखः। प्रवृत्तिस्सर्वशास्त्राणां पुराणस्याभवत्तदा५० 1.1.
हे ऐकून, चतुर्मुख ब्रह्मदेवांनी सर्व ऋषी आणि वेदज्ञ लोकांना सांगितले की, त्या वेळी सर्व शास्त्रांची आणि पुराणाची सुरुवात झाली.
कालेनाग्रहणं दृष्ट्वा पुराणस्य तदा विभुः। व्यासरूपस्तदा ब्रह्मा संग्रहार्थं युगे युगे
काळानुसार पुराण नीट लक्षात ठेवले जात नाही हे पाहून, प्रभू प्रत्येक युगात व्यासरूपाने प्रकट झाले आणि त्याचा संक्षेप केला.
चतुर्लक्षप्रमाणेन द्वापरे द्वापरे जगौ। तदाष्टादशधा कृत्वा भूलोकेस्मिन्प्रकाशितं
प्रत्येक द्वापारयुगात, त्यांनी चार लाख श्लोकांत हे सांगितले; नंतर अठरा भाग करून हे जगात प्रसिद्ध केले.
अद्यापि देवलोकेषु शतकोटिप्रविस्तरम्। तदेवात्र चतुर्लक्षं संक्षेपेण निवेशितम्
आजही देवांच्या लोकांत हे शंभर कोटी श्लोकांपर्यंत विस्तारले आहे; पण इथे ते फक्त चार लाख श्लोकांत संक्षिप्त केले आहे.
प्रवक्ष्यामि महापुण्यं पुराणं पाद्मसञ्ज्ञितम्। सहस्रं पञ्चपञ्चाशत्पंचखण्डैस्समन्वितम्
आता मी अत्यंत पुण्यदायी, पद्म नावाचे पुराण सांगतो, ज्यात पंचावन्न हजार श्लोक आहेत आणि पाच विभाग आहेत.
तत्रादौ सृष्टिखण्डं स्याद्भूमिखण्डं ततः परम्। स्वर्गखण्डं ततः पश्चात्ततः पातालखण्डकम्
त्यात प्रथम सृष्टीखंड आहे, त्यानंतर भूमिखंड, मग स्वर्गखंड, आणि त्यानंतर पाताळखंड आहे.
पञ्चमं च ततः ख्यातमुत्तरं खण्डमुत्तमम्। एतदेव महापद्ममुद्भूतं यन्मयं जगत्
पाचवा उत्तम उत्तरखंड म्हणून ओळखला जातो; हेच महान पद्मपुराण आहे, ज्यापासून हे जग निर्माण झाले आहे.
तद्वृत्तान्ताश्रयं यस्मात्पाद्ममित्युच्यते ततः। एतत्पुराणममलं विष्णुमाहात्म्यनिर्मलम्
त्यातील कथा त्यावर आधारलेली असल्याने याला पद्म असे म्हणतात; हे पुराण निर्मळ आहे, विष्णूच्या महिम्याने शुद्ध झाले आहे.
देवदेवो हरिर्यद्वै ब्रह्मणे प्रोक्तवान्पुरा। ब्रह्मणाभिहितं पूर्वं यावन्मात्रं मरीचये
देवतांचा देव हरिने पूर्वी ब्रह्माला जे सांगितले, आणि ब्रह्मदेवांनी ते सर्व मरिचीला सांगितले—
एतदेव च वै ब्रह्मा पाद्मं लोके जगाद वै। सर्वभूताश्रयं तच्च पाद्ममित्युच्यते बुधैः
हेच पद्मपुराण ब्रह्मदेवांनी जगात सांगितले; आणि सर्व जीवांचे आधार असल्याने ज्ञानी लोक याला पद्म म्हणतात.
पाद्मं तत्पंचपंचाशत्सहस्राणीह पठ्यते। पंचभिः पर्वभिः प्रोक्तं संक्षेपाद्व्यासकारितात्
हे पद्मपुराण इथे पंचावन्न हजार श्लोकांत वाचले जाते, पाच विभागांत सांगितले आहे, आणि व्यासांनी संक्षिप्त केले आहे.
पौष्करं प्रथमं पर्व यत्रोत्पन्नः स्वयं विराट्। द्वितीयं तीर्थपर्व स्यात्सर्वग्रहगणाश्रयम्
पहिला विभाग पौष्कर आहे, ज्यात विराट स्वतः प्रकट झाला; दुसरा विभाग तीर्थपर्याय आहे, ज्यात सर्व ग्रहगटांचा समावेश आहे.
तृतीयपर्वग्रहणा राजानो भूरिदक्षिणाः। वंशानुचरितं चैव चतुर्थे परिकीर्तितम्
तिसऱ्या विभागात भरपूर दान देणाऱ्या राजांची कथा आहे; आणि चौथ्या विभागात वंशावळीचे वर्णन आहे.
पंचमे मोक्षतत्वं च सर्वतत्वं निगद्यते। पौष्करे नवधा सृष्टिः सर्वेषां ब्रह्मकारिता
पाचव्या विभागात मोक्षतत्त्व आणि सर्व तत्त्वे सांगितली आहेत; पौष्करात ब्रह्मदेवांनी सर्वांची नऊ प्रकारे सृष्टी केली आहे.
देवतानां मुनीनां च पितृसर्गस्तथापरः। द्वितीये पर्वताश्चैव द्वीपाः सप्त ससागराः
देवतांची, ऋषींची आणि पितरांची सृष्टी हा एक वेगळा विषय आहे; दुसऱ्या विभागात पर्वत, सात द्वीप आणि त्यांचे समुद्र सांगितले आहेत.
तृतीये रुद्रसर्गस्तु दक्षशापस्तथैव च। चतुर्थे संभवो राज्ञां सर्ववंशानुकीर्त्तनम्
तिसऱ्या विभागात रुद्राची सृष्टी आणि दक्षाचा शाप सांगितला आहे; चौथ्यात राजांची उत्पत्ती आणि सर्व वंशांचे वर्णन आहे.
अन्त्येपवर्गसंस्थानं मोक्षशास्त्रानुकीर्त्तनम्। सर्वमेतत्पुराणेऽस्मित्कथयिष्यामि वो द्विजाः
शेवटच्या विभागात अंतिम मार्गांची रचना आणि मोक्षशास्त्रांचे वर्णन आहे; हे सर्व मी तुम्हाला, द्विजांनो, या पुराणात सांगणार आहे.
इदं पवित्रं यशसो निधानमिदं पितॄणामतिवल्लभं स्यात् इदं च देवस्य सुखाय नित्यमिदं महापातकभिच्च पुंसाम्
हे शुद्ध आहे, कीर्तीचा खजिना आहे, पितरांना अतिशय प्रिय आहे; हे नेहमी देवाच्या आनंदासाठी आहे, आणि माणसांचे मोठमोठे पाप दूर करते.
सूत उवाच। नमस्ये सर्वलोकानां विश्वस्य जगतः पतिम्। य इमं कुरुते भावं सृष्टिरूपं प्रधानवित्
सूती म्हणालेः मी सर्व लोकांचे स्वामी, या विश्वाचा अधिपती, जो मूळ प्रकृती जाणतो आणि या सृष्टीचे रूप निर्माण करतो, त्या प्रभूला वंदन करतो.
लोककृल्लोकतत्वज्ञो योगमास्थाय योगवित्। असृजत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च
जो सर्व लोकांचा कर्ता आहे, त्यांच्या स्वरूपाचा जाणकार आहे, योगात स्थित असून योगाचा तज्ञ आहे, त्याने स्थावर आणि जंगम अशी सर्व जीवसृष्टी निर्माण केली.