यम उवाच- किं कारणमदृश्यास्ते प्रायेण भवतां नराः । सुकृता द्वादशीयैस्तु ख्याता वैतरणी नदी
यम म्हणाला—'तुमच्या बहुतेक माणसांचे दर्शन का होत नाही? द्वादशी व्रत करणाऱ्यांसाठी वैतरणी नदी प्रसिद्ध आहे.'
उज्जयिन्यां प्रयागे वा यमुनायां च ये मृताः । तिलहस्तिहिरण्यादि दत्तं यैस्तु गवाह्निकम्
उज्जयिनी, प्रयाग किंवा यमुनाजवळ जे मृत्यू पावले, तसेच ज्यांनी रोज तिळ, सोने किंवा गायींबरोबर इतर दान दिलं, त्यांना हे फळ मिळतं.
दूता ऊचुः - तद्व्रतं कीदृशं ब्रह्मन्ब्रूहि सर्वमशेषतः । किं तत्र देव कर्त्तव्यं पुरुषैस्तवतोषदम्
दूत म्हणाले—'हे ब्राह्मण, हे व्रत कसं असतं ते सविस्तर सांग. देवांना संतुष्ट करण्यासाठी माणसांनी तिथे काय करावं?'
येन कृता नरश्रेष्ठ द्वादशी कृष्णपक्षजा । उपवासे च तेनैव कथं पापात्प्रमुच्यते
हे श्रेष्ठ पुरुषा, कृष्णपक्षातील द्वादशी उपवासाने कसं करावं आणि त्याने पापातून कसा मुक्त होता येतो?
तद्व्रतं केन विधिना कर्त्तव्यं च यथा वद । सुप्रसन्नेन वक्तव्यं दयां कृत्वा दयानिधे
ते व्रत कोणत्या पद्धतीने करावे, आणि कसे करावे हे मला सांग. दयाळू असलेल्या तुझ्या कृपेने, कृपा दाखवून, मला स्पष्टपणे सांग.
श्रीमुद्गल उवाच- दूतानां वचनं श्रुत्वा उवाच मधुरं तदा । सर्वं वदामि भो दूता यथादृष्टं यथाश्रुतम्
श्रीमुद्गल म्हणाले— दूतांनी सांगितलेले ऐकून, त्याने तेव्हा गोड शब्दात उत्तर दिले: 'हे दूतांनो, मी पाहिल्याप्रमाणे आणि ऐकलेले सर्व काही तुम्हाला सांगतो.'
यम उवाच- मार्गशीर्षादि मासे तु या इमाः कृष्णपक्षजाः । तासु पूर्वासु विधिवद्दूता वैतरणीव्रतम्
यम म्हणाले— मार्गशीर्षपासून सुरू होणाऱ्या महिन्यांत, कृष्णपक्षात, त्या सुरुवातीच्या दिवशी दूतांनी विधिपूर्वक वैतरणी व्रत करावे.
प्रतिमासं च कर्त्तव्यं यावद्वर्षं भवेद्ध्रुवम् । यां तु कृत्वा तु भो दूता मुच्यते नात्र संशयः
हे व्रत प्रत्येक महिन्याला, अखंड वर्षभर करावे. हे दूतांनो, जो हे व्रत करतो तो नक्कीच मुक्त होतो—यात काहीच शंका नाही.
उपवासस्य नियमः कर्त्तव्यो विष्णु तुष्टिदः । अद्य मे देवदेवेश उपवासो भविष्यति
उपवासाचे नियम पाळावेत, कारण ते विष्णूला संतुष्ट करतात. आज, देवांचा स्वामी, माझा उपवास होईल.
द्वादश्यां पूज्य गोविंदं भक्तिभावसमन्वितम् । स्वप्नेंद्रियस्य वैकल्याद्भोजनं यच्च मैथुनम्
द्वादशीला गोविंदाची भक्तिभावाने पूजा करावी. झोपेत इंद्रियांच्या दुर्बलतेमुळे जे काही खाणे किंवा मैथुन झाले असेल, ते क्षमा करावे.
तत्सर्वं क्षम मे देव कृपां कृत्वा ममोपरि । एवं वै नियमं कृत्वा मध्याह्ने तीर्थमाव्रजेत्
हे देवा, माझ्यावर कृपा करून ते सर्व मला माफ कर. असे नियम पाळून, मग मध्यान्ही तीर्थस्थळी जावे.
मृद्गोमय तिलान्नीत्वा गंतव्यं विधिपूर्वकम् । स्नानं तत्र प्रकर्तव्यं व्रतसंपूर्णहेतवे
माती, गोमय आणि तीळ घेऊन, योग्य पद्धतीने तिथे जावे. तिथे व्रत पूर्ण करण्यासाठी स्नान करावे.
अश्वक्रांतेति मंत्रेण स्नानं कुर्याद्विशेषतः । अश्वक्रांते रथक्रांते विष्णुक्रांते वसुंधरे
'अश्वक्रांत' या मंत्राने विशेषतः स्नान करावे: 'घोड्यांनी, रथांनी आणि विष्णूने स्पर्श केलेल्या पृथ्वीवर'.
मृत्तिके हर मे पापं यन्मया पूर्वसंचितम् । तया हतेन पापेन सर्वपापैः प्रमुच्यते
हे माती, मी पूर्वी केलेले सर्व पाप दूर कर. त्या पापाचा नाश केल्याने सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.
काश्यां चैव तु संभूतास्तिला वै विष्णुरूपिणः । तिलस्नानेन गोविंदः सर्वं पापं व्यपोहति
काशीमध्ये उत्पन्न झालेले तीळ हे खरेच विष्णूचे रूप आहेत. त्या तिळांनी स्नान केल्याने गोविंद सर्व पाप दूर करतो.
विष्णुदेहोद्भवा देवि महापापापहारिणी । सर्वं पापं हर त्वं वै सर्वेषां हि नमोऽस्तु ते
हे देवी, विष्णूच्या देहातून जन्मलेली, मोठ्या पापांचा नाश करणारी, सर्वांचे पाप तू दूर कर. सर्वजण तुला नमस्कार करतात.
तुलसीपत्रकं धृत्वा नामोच्चारणपूर्वकम् । स्नानं सुकृतिभिः प्रोक्तं कर्तव्यं विधिपूर्वकम्
तुळशीचे पान हातात धरून, नामोच्चार करत, पुण्यवानांनी सांगितलेल्या पद्धतीने स्नान करावे.
एवं स्नात्वा समुत्तीर्य परिधाय सुवाससी । तर्पयित्वा पितॄन्देवांस्ततो विष्णोस्तु पूजनम्
अशा प्रकारे स्नान करून बाहेर पडावे, स्वच्छ वस्त्रे घालावी, पितरांना आणि देवांना तर्पण द्यावे, आणि मग विष्णूची पूजा करावी.
संस्थाप्य चाव्रणं कुंभं पंचपल्लवसंयुतम् । पंचरत्नसमोपेतं दिव्यस्रग्गंधवासितम्
झाकलेला कलश, पाच पल्लवांनी युक्त, पाच रत्नांनी सजवलेला, दिव्य फुलांच्या माळा आणि सुगंधांनी सुवासित असा ठेवावा.
जलपूर्णं सद्रव्यंच ताम्रपात्रसमन्वितम् । तत्रस्थं श्रीधरं देवं देवदेवं तपोनिधिम्
पाण्याने आणि आवश्यक वस्तूंनी भरलेला, तांब्याच्या पात्रासह, त्यात श्रीधर, देवांचा देव, तपश्चर्येचा खजिना, विराजमान असावा.
पूर्णेन विधिना राजन्कुर्यात्पूजां गरीयसीम् । मृद्गोमयादिरचितं मंडलं कारयेच्छुभम्
पूर्ण विधीने, राजन, श्रेष्ठ अशी पूजा करावी. माती, गोमय वगैरेपासून शुभ मंडळ तयार करावे.
तंडुलैः शुक्लधौतैश्च अश्मपिष्टैश्च कारयेत् । धर्मराजः प्रकर्त्तव्यो हस्ताद्यव यवान्वितः
पांढऱ्या धुतलेल्या तांदळाने, दगडावर दळलेल्या तांदळाने ते मंडळ तयार करावे. धर्मराजाला तयार करावे, हातात आणि इतर ठिकाणी ज्वारी ठेवावी.
नदीं वैतरणीं ताम्रां स्थापयित्वा तदग्रतः । पूजयेच्च पृथक्सम्यक्समावाहनपूर्वकम्
तांबूस रंगाची वैतरणी नदी समोर ठेवून, योग्य रीतीने आणि वेगळ्या प्रकारे तिची पूजा करावी, आधी तिला सादर करून.
आवाहयामि देवेशं यमं वै विश्वरूपिणम् । इहाभ्येहि महाभाग सान्निध्यं कुरु केशव
मी सर्व देवांचे अधिपती, विश्वरूप यम यांना आवाहन करतो; हे महाभाग, केशवा, येथे या आणि आपली उपस्थिती दाखवा.
इदं पाद्यं श्रियः कांत सोपविष्टं हरे प्रभो । विश्वोद्यानरतो नित्यं कृपां कुरु ममोपरि
श्री लक्ष्मीचे प्रिय, हरी, प्रभो, हे पाद्य तुझ्या पायांना अर्पण करतो, तू विश्वाच्या बागेत नेहमी रमणारा आहेस, माझ्यावर कृपा कर.
भूतिदाय नमः पादावशोकाय च जानुनी । उरू नमः शिवायेति विश्वमूर्ते नमः कटिम्
समृद्धी देणाऱ्या तुझ्या पायांना नमस्कार, दुःख दूर करणाऱ्या तुझ्या गुडघ्यांना नमस्कार, शिवरूप तुझ्या मांड्यांना नमस्कार, आणि विश्वमूर्ती तुझ्या कंबरेला नमस्कार.
कंदर्पाय नमो मेढ्रमादित्याय फलं तथा । दामोदराय जठरं वासुदेवाय वै स्तनौ
कामदेवाला तुझ्या मांड्यांना नमस्कार, सूर्याला तुझ्या गुप्तेंद्रियांना नमस्कार, दामोदराला तुझ्या पोटाला नमस्कार, आणि वासुदेवाला तुझ्या छातीला नमस्कार.
श्रीधराय मुखं केशान्केशवायेति वै नमः । पृष्ठं शार्ङ्गधरायेति चरणौ वरदाय च
श्रीधराला तुझ्या मुखाला नमस्कार, केशवाला तुझ्या केसांना नमस्कार, शार्ङ्गधराला तुझ्या पाठीस नमस्कार, आणि वरदाला तुझ्या पायांना नमस्कार.
स्वनाम्ना शंखचक्रासिगदापरशुपाणये । सर्वात्मने नमस्तुभ्यं शिर इत्यभिधीयते 6.66.
शंख, चक्र, तलवार, गदा आणि कुऱ्हाड हातात धारण करणाऱ्या, सर्वांचा आत्मा असलेल्या तुला, डोक्याला नमस्कार असे म्हणतात.
मत्स्यं कूर्मं च वाराहं नारसिंहं च वामनम् । रामं रामं च कृष्णं च बुधं कल्किं नमोऽस्तु ते
मत्स्य, कूर्म, वराह, नरसिंह, वामन, राम, राम, कृष्ण, बुद्ध आणि कल्की या रूपांना नमस्कार.