वैन्यस्य हि पृथोर्यज्ञे वर्त्तमाने महात्मनः। मागधश्चैव सूतश्च तमस्तौतां नरेश्वरम्
महात्मा पृथुच्या यज्ञात, मागध आणि सूत या दोघांनी त्या नराधिपाची स्तुती केली.
तुष्टेनाथ तयोर्द्दत्तो वरो राज्ञा महात्मना। सूताय सूतविषयो मगधो मागधाय च
मग त्या राजाने प्रसन्न होऊन त्यांना वर दिला : सूतांना सूतांचे क्षेत्र मिळाले आणि मागधांना मागधांचे क्षेत्र मिळाले.
तत्र सूत्यां समुत्पन्नः सूतो नामेह जायते। ऐन्द्रे सत्रे प्रवृत्ते तु ग्रहयुक्ते बृहस्पतौ
त्या यज्ञाच्या वेळी तिथे सूत नावाचा एक जन्मला; या जगात त्याला सूत म्हणतात. इंद्रयज्ञ सुरू झाला, बृहस्पती ग्रहांसह येताच,
तमेवेंद्रं बार्हस्पत्ये तत्र सूतो व्यजायत। शिष्यहस्तेन यत्पृक्तमभिभूतं गुरोर्हविः
त्या बृहस्पतीच्या यज्ञात तोच इंद्र सूत म्हणून जन्माला आला; शिष्याच्या हातून ओतलेले हवि गुरूच्या हविला जिंकून गेले.
अधरोत्तरधारेण जज्ञे तद्वर्णसंकरम्। येत्र क्षत्रात्समभवन्ब्राह्मण्याश्चैव योनितः
खालीवर वाहणाऱ्या प्रवाहातून तिथे वर्णसंकर निर्माण झाला; जिथे क्षत्रिय पुरुष आणि ब्राह्मण स्त्री यांच्या संगातून संतती झाली.
पूर्वेणैव तु साधर्म्याद्वैधर्मास्ते प्रकीर्तिताः। मध्यमो ह्येष सूतस्य धर्मः क्षेत्रोपजीविनः
पूर्वीच्या साधर्म्यानुसार त्यांचे वेगळेपण सांगितले आहे; सूताचा हा मध्यम धर्म आहे, म्हणजे तो शेतावर उपजीविका करणारा आहे.
पुराणेष्वधिकारो मे विहितो ब्राह्मणैरिह। दृष्ट्वा धर्ममहं पृष्टो भवद्भिर्ब्रह्मवादिभिः
पुराणांमध्ये माझा अधिकार ब्राह्मणांनी इथे ठरवला आहे; धर्म पाहून तुम्ही ब्रह्मविद्या सांगणाऱ्यांनी मला विचारले आहे.
तस्मात्सम्यग्भुवि ब्रूयां पुराणमृषिपूजितम्। पितॄणां मानसी कन्या वासवं समपद्यत
म्हणून मी पृथ्वीवर योग्य रीतीने ऋषिमुनींनी पूजलेले पुराण सांगतो; पितरांची मानसकन्या वासवाची पत्नी झाली.
अपध्याता च पितृभिर्मत्स्यगर्भे बभूव सा। अरणीव हुताशस्य निमित्तं पुण्यजन्मनः
पितरांनी नाकारल्यामुळे ती मत्स्याच्या पोटात गेली; जशी अरणी अग्नीच्या उत्पत्तीचे कारण असते, तशी ती पुण्य जन्माची कारणीभूत ठरली.
तस्यां बभूव पूतात्मा महर्षिस्तु पराशरात्। तस्मै भगवते कृत्वा नमः सत्याय वेधसे
त्या स्त्रीच्या पोटी पराशर ऋषींपासून पवित्र आत्म्याचा महर्षी जन्मला; त्या सत्यस्वरूप सृष्टीकर्त्या भगवंताला मी नमस्कार करतो.
पुरुषाय पुराणाय ब्रह्मवाक्यानुवर्तिने। मानवच्छद्मरूपाय विष्णवे शंसितात्मने
त्या प्राचीन पुरुषाला, जो ब्रह्मवाक्यांचे पालन करणारा आहे; मानव रूप धारण करणाऱ्या, सर्वत्र वंदनीय असलेल्या विष्णूला मी वंदन करतो.
जातमात्रं च यं वेद उपतस्थे ससंग्रहः। मतिमंथानमाविध्य येनासौ श्रुतिसागरात्
ज्याला जन्मताच वेद आणि त्याच्या शाखा प्राप्त झाल्या; ज्याने आपल्या बुद्धीने वेदसागराचे मंथन केले,
प्रकाशो जनितो लोके महाभारत चंद्रमाः। भारतं भानुमान्विष्णुर्यदि न स्युरमी त्रयः
त्याने जगात प्रकाश निर्माण केला आणि महाभारताचा चंद्र उगवला; जर हे तिघे—भारतात, सूर्य आणि विष्णू नसते,
ततोऽज्ञानतमोंधस्य कावस्था जगतो भवेत्। कृष्णद्वैपायनं व्यासं विद्धि नारायणं प्रभुम्
तर जग अज्ञानाच्या अंधारातच राहिले असते; कृष्णद्वैपायन व्यास हाच नारायण प्रभू आहे हे जाण.
को ह्यन्यः पुंडरीकाक्षान्महाभारतकृद्भवेत्। तस्मादहमुपाश्रौषं पुराणं ब्रह्मवादिनः
कमळासारख्या डोळ्याच्या त्या परमेश्वराशिवाय महाभारत रचणारा दुसरा कोण असू शकतो? म्हणून मी ब्रह्मविद्या सांगणाऱ्यांकडून पुराण ऐकले आहे.
सर्वज्ञात्सर्वलोकेषु पूजिताद्दीप्ततेजसः। पुराणं सर्वशास्त्राणां प्रथमं ब्रह्मणा स्मृतम्
जो सर्वज्ञ आहे, सर्व लोकांत पूजला जातो, तेजस्वी आहे; त्या ब्रह्मदेवाने सर्व शास्त्रांमध्ये पहिले म्हणून पुराण स्मरण केले.
उत्तमं सर्वलोकानां सर्वज्ञानोपपादकम्। त्रिवर्गसाधनं पुण्यं शतकोटिप्रविस्तरम्
ते सर्व लोकांमध्ये श्रेष्ठ आहे, सर्व ज्ञानाचा पाया आहे; धर्म, अर्थ आणि काम या त्रिवर्ग साध्य करणारे, पुण्य आणि शंभर कोटी विस्तार असलेले आहे.
निःशेषेषु च लोकेषु वाजिरूपेण केशवः। ब्रह्मणस्तु समादेशाद्वेदानाहृतवानसौ
सर्व लोकांचा नाश झाल्यावर, केशवाने घोड्याच्या रूपात, ब्रह्मदेवाच्या आज्ञेने वेद पुन्हा मिळवले.
अंगानि चतुरो वेदान्पुराणन्यायविस्तरम्। असुरेणाखिलं शास्त्रमपहृत्यात्मसात्कृतम्
चारही वेद, त्यांचे अंग, पुराण आणि न्यायशास्त्राचा विस्तार; हे सर्व शास्त्र असुराने चोरून स्वतःचे केले.
मत्स्यरूपेणाजहार कल्पादावुदकार्णवे। अशेषमेतदवददुदकांतर्गतो विभुः
कल्पाच्या सुरुवातीला, जलमय समुद्रात, त्याने मत्स्यरूप धारण करून ते सर्व घेतले; प्रभू पाण्यात राहून हे सर्व पूर्णपणे सांगितले.
श्रुत्वा जगाद च मुनीन्प्रतिवेदांश्चतुर्मुखः। प्रवृत्तिस्सर्वशास्त्राणां पुराणस्याभवत्तदा५० 1.1.
हे ऐकून, चतुर्मुख ब्रह्मदेवांनी सर्व ऋषी आणि वेदज्ञ लोकांना सांगितले की, त्या वेळी सर्व शास्त्रांची आणि पुराणाची सुरुवात झाली.
कालेनाग्रहणं दृष्ट्वा पुराणस्य तदा विभुः। व्यासरूपस्तदा ब्रह्मा संग्रहार्थं युगे युगे
काळानुसार पुराण नीट लक्षात ठेवले जात नाही हे पाहून, प्रभू प्रत्येक युगात व्यासरूपाने प्रकट झाले आणि त्याचा संक्षेप केला.
चतुर्लक्षप्रमाणेन द्वापरे द्वापरे जगौ। तदाष्टादशधा कृत्वा भूलोकेस्मिन्प्रकाशितं
प्रत्येक द्वापारयुगात, त्यांनी चार लाख श्लोकांत हे सांगितले; नंतर अठरा भाग करून हे जगात प्रसिद्ध केले.
अद्यापि देवलोकेषु शतकोटिप्रविस्तरम्। तदेवात्र चतुर्लक्षं संक्षेपेण निवेशितम्
आजही देवांच्या लोकांत हे शंभर कोटी श्लोकांपर्यंत विस्तारले आहे; पण इथे ते फक्त चार लाख श्लोकांत संक्षिप्त केले आहे.
प्रवक्ष्यामि महापुण्यं पुराणं पाद्मसञ्ज्ञितम्। सहस्रं पञ्चपञ्चाशत्पंचखण्डैस्समन्वितम्
आता मी अत्यंत पुण्यदायी, पद्म नावाचे पुराण सांगतो, ज्यात पंचावन्न हजार श्लोक आहेत आणि पाच विभाग आहेत.
तत्रादौ सृष्टिखण्डं स्याद्भूमिखण्डं ततः परम्। स्वर्गखण्डं ततः पश्चात्ततः पातालखण्डकम्
त्यात प्रथम सृष्टीखंड आहे, त्यानंतर भूमिखंड, मग स्वर्गखंड, आणि त्यानंतर पाताळखंड आहे.
पञ्चमं च ततः ख्यातमुत्तरं खण्डमुत्तमम्। एतदेव महापद्ममुद्भूतं यन्मयं जगत्
पाचवा उत्तम उत्तरखंड म्हणून ओळखला जातो; हेच महान पद्मपुराण आहे, ज्यापासून हे जग निर्माण झाले आहे.
तद्वृत्तान्ताश्रयं यस्मात्पाद्ममित्युच्यते ततः। एतत्पुराणममलं विष्णुमाहात्म्यनिर्मलम्
त्यातील कथा त्यावर आधारलेली असल्याने याला पद्म असे म्हणतात; हे पुराण निर्मळ आहे, विष्णूच्या महिम्याने शुद्ध झाले आहे.
देवदेवो हरिर्यद्वै ब्रह्मणे प्रोक्तवान्पुरा। ब्रह्मणाभिहितं पूर्वं यावन्मात्रं मरीचये
देवतांचा देव हरिने पूर्वी ब्रह्माला जे सांगितले, आणि ब्रह्मदेवांनी ते सर्व मरिचीला सांगितले—
एतदेव च वै ब्रह्मा पाद्मं लोके जगाद वै। सर्वभूताश्रयं तच्च पाद्ममित्युच्यते बुधैः
हेच पद्मपुराण ब्रह्मदेवांनी जगात सांगितले; आणि सर्व जीवांचे आधार असल्याने ज्ञानी लोक याला पद्म म्हणतात.