यावत्पदानि चलते तावद्भवति नारकी । उदकार्थं तु यो विप्रः शूद्रेण प्रेषितो गृहे
तो ज्या ज्या पावलांनी चालतो, तितक्या वेळा नरकात जातो; आणि जर ब्राह्मणाला शूद्राने पाणी आणायला पाठवलं,
तदुदकं मद्यतुल्यं पीत्वा वै नरकं व्रजेत् । शूद्रेण सर्वदा नित्यं दानं देयं द्विजन्मने
तर ते पाणी मद्यासारखं मानलं जातं, आणि ते प्यायल्यावर नरकात जावं लागतं; शूद्राने नेहमीच द्विजांना दान द्यावं.
तेषां चैव तु वै भक्तिः कर्त्तव्या च विशेषतः । इहलोके सुखं भुक्त्वा परलोकं च गच्छति
त्यांच्यावर विशेष भक्ती करावी, असं सांगितलं आहे; या जगात सुख उपभोगून, पुढच्या जन्मातही तो चांगलं स्थान मिळवतो.
पांचभौतिकमेतद्धि अनर्थकमुदाहृतम् । अतो देयं हि गुरवे यतोऽनंतफलं लभेत्
हे शरीर पाच तत्वांनी बनलेलं असून, निरुपयोगी आहे असं सांगितलं आहे; म्हणून ते गुरूंना द्यावं, कारण त्याने अनंत फळ मिळतं.
अस्मिन्कलियुगे घोरे पापाचारे दुरात्मनः । निंदां कुर्वंति विप्रेंद्र जनानां पुण्यकर्मणाम्
या भयंकर कलियुगात दुष्ट लोक पापाचरण करतात; पुण्य कर्म करणाऱ्या श्रेष्ठ ब्राह्मणांची निंदा करतात.
निंदया लभते दुःखं यावदाभूतसंप्लवम् । नानाधर्माः प्रवर्त्तंते कलौ चैव महामते
निंदा केल्याने मनुष्याला जगाचा विनाश होईपर्यंत दुःख भोगावं लागतं; आणि कलियुगात अनेक अधर्म वाढतात, हे महात्म्या.
धर्मोऽयं दुर्ल्लभो लोके धर्मकामार्थमोक्षदः । भूमिशायी भवेद्यस्तु नरः कोऽपि महीतले
हा धर्म जगात फार दुर्मिळ आहे, तो धर्म, काम, अर्थ आणि मोक्ष देणारा आहे. जो माणूस जमिनीवर झोपतो, असा कोणी क्वचितच या पृथ्वीवर सापडतो.
दशवर्षसहस्राणि न रोगैः परिपीड्यते । बहुपुत्रो धनैर्युक्तो ह्यकुष्ठी जायते नरः
दहा हजार वर्षे त्याला कोणताही आजार होत नाही. तो अनेक मुलांचा आणि संपत्तीचा मालक होतो, आणि कुष्ठरोगापासूनही मुक्त राहतो.
नक्तभोजी नरो यस्तु तीर्थयात्राफलं लभेत् । अयाचितेन चाप्नोति वापीकूपक्रिंया फलम्
जो माणूस फक्त रात्री जेवतो, त्याला तीर्थयात्रेचे फळ मिळते. आणि न विचारता तो विहिरी, तळी बांधण्याचे पुण्य मिळवतो.
वर्जयेद्यस्तु वै द्रोहं प्राणहिंसापराङ्मुखः । अहिंसा परमो धर्म इति वेदेषु गीयते
जो कोणी कपट टाळतो आणि कोणत्याही जीवाला त्रास देत नाही, त्याच्यासाठी अहिंसा हाच श्रेष्ठ धर्म आहे, असे वेदांमध्ये सांगितले आहे.
दानं दया दम इति सर्वत्र हि श्रुतं मया । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्यं वै महतामपि
दान, दया आणि संयम — हे सर्वत्र मी ऐकले आहे की, खूप महत्त्वाचे आहेत. म्हणून सर्वांनी, अगदी मोठ्या लोकांनीही, हे पूर्ण प्रयत्नाने आचरणात आणावे.
गुरवे ये प्रयच्छंति शरीरं पुत्रपौत्रकम् । तत्र दानप्रभावेन विष्णोर्वल्लभतामियात्
जे लोक आपल्या शरीराचा, मुलांचा आणि नातवंडांचा त्याग गुरूसाठी करतात, अशा दानाच्या प्रभावामुळे त्यांना विष्णूची कृपा मिळते.
शूद्रेण दीक्षितो यस्तु शूद्रः शूद्रेण दीक्षितः । उभौ तौ पापिनौ प्रोक्तौ यावदाभूतसंप्लवम्
शूद्र जर शूद्राकडून दीक्षा घेतो, तर दोघेही सृष्टीच्या अंतापर्यंत पापी ठरतात.
हिंसामतिं यदादत्ते शूद्रो वै पापसत्तमः । एकविंशतिकुलं तेन नरकं प्रतिपात्यते
शूद्र जर हिंसेचा विचार मनात आणतो, तर तो फारच पापी मानला जातो आणि त्याच्या एकवीस पिढ्या नरकात जातात.
कलौ पाखंडिनः शूद्रा दृश्यंते बहवो भुवि । तेषां संभाषणादेव नरको भवति द्विज
कलियुगात या पृथ्वीवर अनेक पाखंडी शूद्र दिसतात. फक्त त्यांच्याशी बोलले तरी, द्विजा, नरक मिळतो.
ब्रह्मज्ञानरता ये च गायत्रीजापिनो द्विज । तेषां दर्शनमात्रेण ब्रह्महत्या दिने दिने
जे ब्रह्मज्ञानात रमलेले आणि गायत्री जप करणारे द्विज आहेत, त्यांना फक्त पाहिल्यानेही दररोज ब्रह्महत्या या पापाचा दोष लागतो.
शंखचक्रधरा विप्रा विष्णुधर्मेषु संमताः । वेदधर्मरता नित्यं पंक्तिपावनपावनाः
शंख आणि चक्र धारण करणारे ब्राह्मण, जे विष्णूच्या धर्मात मान्य आहेत, आणि नेहमी वेदधर्मात रमलेले आहेत, ते आपल्या वंशाचे शुद्ध करणारे असतात.
चातुर्मास्यमिदं कर्म कर्त्तव्यं तैः सदा नरैः । किमन्यद्बहुनोक्तेन भूयोभूयश्च वाडव
ही चातुर्मास्याची पूजा नेहमी त्या पुरुषांनी करावी. वारंवार सांगण्यात काही अर्थ नाही, वडवा.
ते धन्याः पृथिवी मध्ये नरा ये वैष्णवा भुवि । तेषां कुलं धन्यतमं जातिर्धन्यतमा स्मृता
या पृथ्वीवर जे पुरुष वैष्णव आहेत, ते खरेच भाग्यवान आहेत. त्यांचा वंश सर्वांत पुण्यवान मानला जातो, आणि त्यांचा जन्मही सर्वांत श्रेष्ठ समजला जातो.
मधु भक्षयते यस्तु सुप्ते देवे जनार्दने । महत्पापं भवेत्तस्य वर्जने यच्छृणुष्व तत्
जो कोणी जनार्दन देव झोपले असताना मध खातो, त्याला मोठे पाप लागते. त्यापासून दूर राहिल्याने काय मिळते ते ऐक.
सर्वयज्ञैश्च विविधैर्यत्फलं तदवाप्नुयात् । दाडिमं मातुलिगं च नालिकेरं च वर्जयेत्
तो सर्व प्रकारच्या यज्ञांचे फळ मिळवतो; पण त्याने डाळिंब, बोर आणि नारळ यांचा त्याग करावा.
देवो वैमानिको भूत्वा ह्यंते विष्णुपदं व्रजेत् । वित्तवान्सुभगश्चैव कुले श्रीमति जायते
शेवटी तो देव बनून विष्णूच्या लोकात जातो; आणि श्रीमंत, सुखी अशा घरात जन्म घेतो.
यः क्षिपेदेकभक्तेन नरो मासचतुष्टयम् । यावंति च मुहूर्तानि उदितोदितभास्करे
जो माणूस चार महिने दिवसातून एकदाच अन्न देतो, आणि ज्या वेळा सूर्य उगवतो व मावळतो त्या प्रत्येक क्षणासाठी—
ताद्वर्षसहस्राणि विष्णुलोके महीयते । व्रीहींश्च यवगोधूमान्वर्जयेद्यस्तु मानवः
तो तितकी हजारो वर्षे विष्णूच्या लोकात सन्मान मिळवतो; पण जो माणूस तांदूळ, ज्वारी आणि गहू टाळतो—
अश्वमेधादिके कृते विधिवद्वै सदक्षिणे । यत्फलं मुनिभिः प्रोक्तं तत्फलं लभते नरः
अश्वमेधासारख्या मोठ्या यज्ञांमध्ये योग्य रीतीने, दान देऊन जे फळ मिळतं असं ऋषी सांगतात, तेच फळ माणसाला मिळतं.
धनधान्यसमायुक्तो बहुपुत्रश्च जायते । तुलसीतिलदर्भैश्च ये कुर्वंति च तर्पणम्
जो तुळशी, तीळ आणि दुर्वा घालून तर्पण करतो, तो धन-धान्याने समृद्ध होतो आणि त्याला अनेक पुत्र होतात.
तत्फलं कोटिगुणितं चातुर्मास्ये विशेषतः । यदा सुप्ते हृषीकेशे कुर्याच्चैतत्त्रयान्वितम्
हेच फळ चातुर्मासात, विष्णू झोपलेला असताना हे तिन्ही कर्म केल्यास, कोटीपट वाढून मिळतं.
तेऽपि युगसहस्राणि मोदंते विष्णुसंनिधौ । पदं वा पदमर्द्धं वा ऋचां चार्द्धऋचां तथा
जे विष्णूच्या सान्निध्यात एक ऋचा, अर्धी ऋचा किंवा अर्धा श्लोकही गातात, ते हजारो युगं आनंदात राहतात.
विष्ण्वग्रे ये प्रगायंति मुक्तास्ते वै न संशयः । मैथुनं वर्जयेद्यस्तु सुप्ते देवे जनार्दने
विष्णूसमोर गाणारे नक्कीच मुक्त होतात; आणि जे जनार्दन झोपलेला असताना मैथुन टाळतात—
एकमन्वंतरं सोऽपि विष्णुलोके महीयते । दधिदुग्धं तथा तक्रं गुडं शाकं तथैव च
तोही एक मन्वंतर विष्णूच्या लोकात सन्मान मिळवतो; तसेच दही, दूध, ताक, गूळ आणि पालेभाज्या टाळल्याने—