सर्वदानफलं चैव सर्वतीर्थफलं लभेत् । न चापि नरकं पश्येत्पद्मपत्रेषु भोजनात्
पद्मपानावर जेवल्यानं सर्व दानाचं आणि सर्व तीर्थयात्रेचं फळ मिळतं, आणि नरकाचं दर्शन कधीच होत नाही.
ब्राह्मणो याति वैकुंठेऽन्यो जनः स्वर्गमाप्नुयात् । एष ब्रह्म महावृक्षः पापहा सर्वकामदः
ब्राह्मणाला वैकुंठ मिळतं, इतरांना स्वर्ग मिळतो; हा ब्रह्माचा महान वृक्ष पापांचा नाश करणारा आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आहे.
मध्यमं वर्जितं पत्रं शूद्रजातेर्नृपोत्तम । भुंजन्नरकमाप्नोति यावदिंद्राश्चतुर्दश
राजांनो, शूद्र जातीसाठी मधलं पान वर्ज्य आहे. जर कोणी ते खाल्लं, तर चौदा इंद्रांइतक्या वर्षे नरकात जावं लागतं.
वर्जयेन्मध्यमं पत्रं शेषपत्रेषु भोजनम् । मध्यपत्रे च यः शूद्रो भोजनं कुरुते द्विज
मधलं पान टाळावं, उरलेल्या पानांवर जेवण करावं. पण जर शूद्राने मधल्या पानावर जेवलं, तर त्याला पाप लागतं.
कपिलां ब्रह्मणे दत्त्वा शुद्धिर्भवति नान्यथा । कपिलां दोहयेद्यस्तु शूद्रो भुंक्ते निजे गृहे
ब्राह्मणाला कपिला गाय दिल्यावरच शुद्धी मिळते, अन्यथा नाही. पण शूद्राने कपिला गायचं दूध काढून स्वतःच्या घरी जेवलं,
दशवर्षसहस्राणि विष्ठायां जायते कृमिः । कृमियोनिविनिर्मुक्तः पशुयोनिमवाप्नुयात्
तर तो दहा हजार वर्षे विष्ठेत किडा होतो; त्या किड्याच्या जन्मातून सुटल्यावर त्याला पशूंचा जन्म मिळतो.
कपिलं योह्यनड्वाहं शूद्रो भूत्वात्र वाहयेत् । यावंति तस्य रोमाणि तावद्वर्षाणि नारद 6.64.
शूद्राने कपिला गायला ओझी वाहायला लावली, तर त्या गायीच्या प्रत्येक केसाइतकी वर्षे त्याला नरकात राहावं लागतं, हे नारद.
कुंभीपाकेषु पच्येत स नरो नात्र संशयः । अजा चैव गृहे तस्य शूद्रस्य च विशेषतः
तो मनुष्य कुंभिपाक नरकात शिजतो, यात शंका नाही; आणि विशेषतः शूद्राच्या घरी जर शेळी ठेवली,
तस्या वै दुग्धपानेन शूद्रो यातीह रौरवम् । ब्राह्मणैः सह व्यापारो यस्य शूद्रस्य दृश्यते
तर तिचं दूध प्यायल्याने शूद्राला रौरव नरक मिळतो; आणि जर शूद्र ब्राह्मणांसोबत काम करताना दिसला,
स विप्रो वेदबाह्यः स्याच्छूद्रः कौलिक उच्यते । व्यापारे प्रेरितो विप्रः शूद्राज्ञां च करोति यः
तर तो ब्राह्मण वेदाबाह्य होतो आणि शूद्राला कौलीक म्हणतात; ब्राह्मणाने जर व्यापार केला आणि शूद्राची आज्ञा पाळली,
यावत्पदानि चलते तावद्भवति नारकी । उदकार्थं तु यो विप्रः शूद्रेण प्रेषितो गृहे
तो ज्या ज्या पावलांनी चालतो, तितक्या वेळा नरकात जातो; आणि जर ब्राह्मणाला शूद्राने पाणी आणायला पाठवलं,
तदुदकं मद्यतुल्यं पीत्वा वै नरकं व्रजेत् । शूद्रेण सर्वदा नित्यं दानं देयं द्विजन्मने
तर ते पाणी मद्यासारखं मानलं जातं, आणि ते प्यायल्यावर नरकात जावं लागतं; शूद्राने नेहमीच द्विजांना दान द्यावं.
तेषां चैव तु वै भक्तिः कर्त्तव्या च विशेषतः । इहलोके सुखं भुक्त्वा परलोकं च गच्छति
त्यांच्यावर विशेष भक्ती करावी, असं सांगितलं आहे; या जगात सुख उपभोगून, पुढच्या जन्मातही तो चांगलं स्थान मिळवतो.
पांचभौतिकमेतद्धि अनर्थकमुदाहृतम् । अतो देयं हि गुरवे यतोऽनंतफलं लभेत्
हे शरीर पाच तत्वांनी बनलेलं असून, निरुपयोगी आहे असं सांगितलं आहे; म्हणून ते गुरूंना द्यावं, कारण त्याने अनंत फळ मिळतं.
अस्मिन्कलियुगे घोरे पापाचारे दुरात्मनः । निंदां कुर्वंति विप्रेंद्र जनानां पुण्यकर्मणाम्
या भयंकर कलियुगात दुष्ट लोक पापाचरण करतात; पुण्य कर्म करणाऱ्या श्रेष्ठ ब्राह्मणांची निंदा करतात.
निंदया लभते दुःखं यावदाभूतसंप्लवम् । नानाधर्माः प्रवर्त्तंते कलौ चैव महामते
निंदा केल्याने मनुष्याला जगाचा विनाश होईपर्यंत दुःख भोगावं लागतं; आणि कलियुगात अनेक अधर्म वाढतात, हे महात्म्या.
धर्मोऽयं दुर्ल्लभो लोके धर्मकामार्थमोक्षदः । भूमिशायी भवेद्यस्तु नरः कोऽपि महीतले
हा धर्म जगात फार दुर्मिळ आहे, तो धर्म, काम, अर्थ आणि मोक्ष देणारा आहे. जो माणूस जमिनीवर झोपतो, असा कोणी क्वचितच या पृथ्वीवर सापडतो.
दशवर्षसहस्राणि न रोगैः परिपीड्यते । बहुपुत्रो धनैर्युक्तो ह्यकुष्ठी जायते नरः
दहा हजार वर्षे त्याला कोणताही आजार होत नाही. तो अनेक मुलांचा आणि संपत्तीचा मालक होतो, आणि कुष्ठरोगापासूनही मुक्त राहतो.
नक्तभोजी नरो यस्तु तीर्थयात्राफलं लभेत् । अयाचितेन चाप्नोति वापीकूपक्रिंया फलम्
जो माणूस फक्त रात्री जेवतो, त्याला तीर्थयात्रेचे फळ मिळते. आणि न विचारता तो विहिरी, तळी बांधण्याचे पुण्य मिळवतो.
वर्जयेद्यस्तु वै द्रोहं प्राणहिंसापराङ्मुखः । अहिंसा परमो धर्म इति वेदेषु गीयते
जो कोणी कपट टाळतो आणि कोणत्याही जीवाला त्रास देत नाही, त्याच्यासाठी अहिंसा हाच श्रेष्ठ धर्म आहे, असे वेदांमध्ये सांगितले आहे.
दानं दया दम इति सर्वत्र हि श्रुतं मया । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्यं वै महतामपि
दान, दया आणि संयम — हे सर्वत्र मी ऐकले आहे की, खूप महत्त्वाचे आहेत. म्हणून सर्वांनी, अगदी मोठ्या लोकांनीही, हे पूर्ण प्रयत्नाने आचरणात आणावे.
गुरवे ये प्रयच्छंति शरीरं पुत्रपौत्रकम् । तत्र दानप्रभावेन विष्णोर्वल्लभतामियात्
जे लोक आपल्या शरीराचा, मुलांचा आणि नातवंडांचा त्याग गुरूसाठी करतात, अशा दानाच्या प्रभावामुळे त्यांना विष्णूची कृपा मिळते.
शूद्रेण दीक्षितो यस्तु शूद्रः शूद्रेण दीक्षितः । उभौ तौ पापिनौ प्रोक्तौ यावदाभूतसंप्लवम्
शूद्र जर शूद्राकडून दीक्षा घेतो, तर दोघेही सृष्टीच्या अंतापर्यंत पापी ठरतात.
हिंसामतिं यदादत्ते शूद्रो वै पापसत्तमः । एकविंशतिकुलं तेन नरकं प्रतिपात्यते
शूद्र जर हिंसेचा विचार मनात आणतो, तर तो फारच पापी मानला जातो आणि त्याच्या एकवीस पिढ्या नरकात जातात.
कलौ पाखंडिनः शूद्रा दृश्यंते बहवो भुवि । तेषां संभाषणादेव नरको भवति द्विज
कलियुगात या पृथ्वीवर अनेक पाखंडी शूद्र दिसतात. फक्त त्यांच्याशी बोलले तरी, द्विजा, नरक मिळतो.
ब्रह्मज्ञानरता ये च गायत्रीजापिनो द्विज । तेषां दर्शनमात्रेण ब्रह्महत्या दिने दिने
जे ब्रह्मज्ञानात रमलेले आणि गायत्री जप करणारे द्विज आहेत, त्यांना फक्त पाहिल्यानेही दररोज ब्रह्महत्या या पापाचा दोष लागतो.
शंखचक्रधरा विप्रा विष्णुधर्मेषु संमताः । वेदधर्मरता नित्यं पंक्तिपावनपावनाः
शंख आणि चक्र धारण करणारे ब्राह्मण, जे विष्णूच्या धर्मात मान्य आहेत, आणि नेहमी वेदधर्मात रमलेले आहेत, ते आपल्या वंशाचे शुद्ध करणारे असतात.
चातुर्मास्यमिदं कर्म कर्त्तव्यं तैः सदा नरैः । किमन्यद्बहुनोक्तेन भूयोभूयश्च वाडव
ही चातुर्मास्याची पूजा नेहमी त्या पुरुषांनी करावी. वारंवार सांगण्यात काही अर्थ नाही, वडवा.
ते धन्याः पृथिवी मध्ये नरा ये वैष्णवा भुवि । तेषां कुलं धन्यतमं जातिर्धन्यतमा स्मृता
या पृथ्वीवर जे पुरुष वैष्णव आहेत, ते खरेच भाग्यवान आहेत. त्यांचा वंश सर्वांत पुण्यवान मानला जातो, आणि त्यांचा जन्मही सर्वांत श्रेष्ठ समजला जातो.
मधु भक्षयते यस्तु सुप्ते देवे जनार्दने । महत्पापं भवेत्तस्य वर्जने यच्छृणुष्व तत्
जो कोणी जनार्दन देव झोपले असताना मध खातो, त्याला मोठे पाप लागते. त्यापासून दूर राहिल्याने काय मिळते ते ऐक.