न तस्य पुनरावृत्तिर्मया दृष्टा कलिप्रिय । गीतं नृत्यं च वाद्यं च भव्यां विष्णुकथां मुने
त्याला पुन्हा जन्म घ्यावा लागत नाही, असं मी पाहिलं आहे, हे कलियुगप्रिय; गाणं, नृत्य, वाद्य आणि भव्य विष्णूकथा, हे मुनी—
यः करोति स पुण्यात्मा त्रैलोक्योपरि संस्थितः । बहुपुष्पैर्बहुफलैः कर्पूरागुरुकुंकुमैः 6.61.
जो हे करतो तो पुण्यात्मा आहे, तो त्रैलोक्यापेक्षा वरच्या स्थानी पोहोचतो; पुष्कळ फुलं, फळं, कर्पूर, अगर आणि कुंकू यांनी—
हरेः पूजा विधातव्या कार्तिके बोधवासरे । यस्मात्पुण्यमसंख्यातं प्राप्यते मुनिसत्तम
कात्तिक महिन्यातील प्रबोधिनी एकादशीच्या दिवशी हरीची पूजा करायलाच हवी, कारण त्या दिवशी अनंत पुण्य मिळतं.
फलैर्नानाविधैर्द्रव्यैः प्रबोधिन्यां तु जागरे । शंखे तोयं समादाय अर्घो देयो जनार्दने
प्रबोधिनीच्या रात्री जागरण करताना, वेगवेगळ्या फळांनी आणि वस्तूंनी पूजन करावं. शंखात पाणी घेऊन जनार्दनाला अर्घ्य द्यावा.
यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वदानेषु यत्फलम् । तत्फलं कोटिगुणितं दत्त्वार्घं बोधवासरे
सर्व तीर्थयात्रा आणि सर्व दानांनी जेवढं पुण्य मिळतं, त्याच्या कोटीपट पुण्य प्रबोधिनीच्या दिवशी अर्घ्य दिल्यावर मिळतं.
गुरुपूजा ततः कार्या भोजनाच्छादनादिभिः । दक्षिणाभिश्च देवर्षे तुष्ट्यर्थं चक्रपाणिनः
नंतर, गुरूची पूजा अन्न, वस्त्र आणि इतर वस्तूंनी करावी. त्यांना दक्षिणा द्यावी, म्हणजे चक्रधर भगवान प्रसन्न होतात.
भागवतं शृणुते यस्तु पुराणं च पठेन्नरः । प्रत्यक्षरं भवेत्तस्य कपिलादानजं फलम्
जो कोणी भागवत ऐकतो किंवा पुराण वाचतो, त्याला प्रत्येक अक्षरावर कपिलाने दिलेल्या दानासारखं पुण्य मिळतं.
कार्त्तिके मुनिशार्दूल स्वशक्त्या वैष्णवं व्रतम् । यः करोति यथोक्तं तु मुक्तिस्तस्य सुनिश्चला
कात्तिक महिन्यात जो कोणी आपल्या शक्तीनुसार वैष्णव व्रत करतो, त्याची मुक्ती निश्चित आणि अढळ असते.
केतक्या एकपत्रेण पूजितो गरुडध्वजः । समाः सहस्रं सुप्रीतो भवति मधुसूदनः
जर गरुडध्वज मधुसूदनाची पूजा केवळ एका केतकीच्या पानाने केली, तर तो हजार वर्षे अत्यंत प्रसन्न राहतो.
अगस्तिकुसुमैर्देवं पूजयेद्यो जनार्दनम् । दर्शनात्तस्य देवर्षे नरकाग्निः प्रणश्यति
जो कोणी जनार्दनाची पूजा अगस्त्य फुलांनी करतो, त्याला फक्त भगवानाचं दर्शन झालं तरी नरकाग्नी नष्ट होते.
मुनिपुष्पार्चितो विष्णुः कार्तिके पुरुषोत्तमः । ददात्यभिमतान्कामान्शशिसूर्यग्रहे यथा
कात्तिक महिन्यात जो कोणी पुरूषोत्तम विष्णूची पूजा मुनि फुलांनी करतो, त्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात, जसं चंद्र किंवा सूर्यग्रहणाच्या वेळी होतं.
विहाय सर्वपुष्पाणि मुनिपुष्पेण केशवम् । कार्तिके योऽर्चयेद्भक्त्या वाजिमेधफलं लभेत्
सर्व फुलं बाजूला ठेवून, जो कोणी कात्तिक महिन्यात भक्तीने केशवाची पूजा मुनि फुलांनी करतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचं फळ मिळतं.
तुलसीदलानि पुष्पाणि ये यच्छंति जनार्दने । कार्तिके सकलं वत्स पापं जन्मायुतं दहेत्
जो कोणी कात्तिक महिन्यात जनार्दनाला तुळशीची पानं आणि फुलं अर्पण करतो, त्याचं दहा हजार जन्मांचं पाप जळून जातं.
दृष्टा स्पृष्टाथ वा ध्याता कीर्तिता नामतस्तु ता । रोपिता सिंचिता नित्यं पूजिता तुलसी शुभा
तुळशीचं पान पाहिलं, स्पर्श केलं, ध्यान केलं, नाव घेतलं, लावलं, रोज पाणी घातलं किंवा पूजा केली, तरी ती शुभ तुळशी पुण्य देते.
नवधा तुलसीभक्तिं ये कुर्वंति दिनेदिने । युगकोटिसहस्राणि तन्वंति सुकृतं मुने
जो कोणी दररोज नऊ प्रकारे तुळशीची भक्ती करतो, तो कोट्यवधी युगांपर्यंत पुण्य मिळवत राहतो.
यावच्छाखाप्रशाखाभिर्बीजपुष्पदलैर्मुने । रोपिता तुलसी पुंभिर्वर्द्धते वसुधातले
माणसांनी लावलेली तुळशी पृथ्वीवर ज्या काळात तिच्या फांद्या, उपफांद्या, बिया, फुलं आणि पानांनी वाढत असते,
तेषां वंशे तु ये जाता ये भविष्यंति ये गताः । आकल्पवर्षसाहस्रं तेषां वासो हरेर्गृहे
त्यांच्या घराण्यात जे जन्मले, जे होणार आहेत आणि जे गेले, ते सर्व मन्वंतराच्या हजारो वर्षांपर्यंत हरिच्या घरी वास करतात.
यत्फलं सर्वपुष्पेषु सर्वपत्रेषु नारद । तुलसीदलेन चैकेन कार्तिके प्राप्यते तु तत्
नारद, सर्व फुलांनी आणि सर्व पानांनी जेवढं पुण्य मिळतं, तेवढंच पुण्य कात्तिक महिन्यात फक्त एक तुळशीचं पान अर्पण केल्याने मिळतं.
संप्राप्तं कार्त्तिकं दृष्ट्वा नियमेन जनार्दनः । पूजनीयो महाविष्णुः कोमलैस्तुलसीदलैः
कात्तिक महिना आला की, नियमानुसार जनार्दनाची पूजा कोमल तुळशीच्या पानांनी करावी.
इष्ट्वा क्रतुशतैर्देवान्दत्त्वा दानान्यनेकशः । तुलसीदलैस्तु तत्पुण्यं कार्तिके केशवार्चने
शेकडो यज्ञांनी देवांची पूजा केली आणि अनेक दानं दिली, तरी जेवढं पुण्य मिळतं, तेवढंच पुण्य कात्तिक महिन्यात केशवाची तुळशीच्या पानांनी पूजा केल्याने मिळतं.
युधिष्ठिर उवाच - भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि व्रतानामुत्तमं व्रतम् । सर्वपापहरं विष्णोः फलदं व्रतिनां च यत्
युधिष्ठिर म्हणाला — भगवंत, मला सर्व व्रतांमध्ये श्रेष्ठ असे, सर्व पापांचा नाश करणारे, विष्णूचे व्रत कोणते आहे ते ऐकायचे आहे. जे व्रत करणाऱ्यांना फळ देते, ते कोणते हे मला सांगा.
पुरुषोत्तममासस्य कथां ब्रूहि जनार्दन । को विधिः किं फलं तस्य को देवस्तत्र पूज्यते
हे जनार्दन, पुरुषोत्तम महिन्याची कथा मला सांगा. या व्रताची पद्धत काय आहे, त्याचे फळ काय मिळते आणि या महिन्यात कोणत्या देवतेची पूजा करावी हे मला सांगा.
अधिमासे च संप्राप्ते व्रतं ब्रूहि जनार्दन । कस्य दानस्य किं पुण्यं किं कर्त्तव्यं नृभिः प्रभो
अधिक महिना आला की, हे जनार्दन, कोणते व्रत करावे ते मला सांगा. कोणत्या दानाने काय पुण्य मिळते आणि माणसांनी काय करावे हेही सांगा.
कथं स्नानं च किं जाप्यं कथं पूजाविधिः स्मृतः । किं भोज्यमुत्तमं चान्नं मासेऽस्मिन्पुरुषोत्तमे
या पुरुषोत्तम महिन्यात कसे स्नान करावे, कोणते जप करावे, पूजा कशी करावी आणि या महिन्यात कोणते अन्न उत्तम आहे हे मला सांगा.
श्रीकृष्ण उवाच- कथयिष्यामि राजेंद्र भवतः स्नेहकारणात् । पुरुषोत्तममासस्य माहात्म्यं पापनाशनम्
श्रीकृष्ण म्हणाले — राजेंद्र, तुझ्यावर प्रेम असल्यामुळे मी तुला पुरुषोत्तम महिन्याचे, पापांचा नाश करणारे माहात्म्य सांगतो.
अधिमासे तु संप्राप्ते भवेदेकादशी तु या । कमला नाम सा नाम्ना तिथीनामुत्तमा तिथिः
अधिक महिना आला की, त्या महिन्यात येणारी एकादशी 'कमला' नावाने ओळखली जाते. ती तिथींमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे.
तस्या व्रतप्रभावेन कमलाभिमुखी भवेत् । ब्राह्मे मुहूर्त्ते चोत्थाय संस्मृत्य पुरुषोत्तमम्
या व्रताच्या प्रभावामुळे माणूस कमलेच्या भक्तीत रमतो. ब्रह्ममुहूर्ताला उठून पुरुषोत्तमाचे स्मरण करावे.
स्नात्वा चैव विधानेन नियमं कारयेद्व्रती । गृहे त्वेकगुणं जाप्यं नद्यां तु द्विगुणं स्मृतम्
व्रतीने नीट स्नान करून नियमाने व्रत घ्यावे. घरी एकदा जप करावा, नदीवर दोनपट जप करावा असे सांगितले आहे.
गवां गोष्ठे सहस्रोर्ध्वमग्न्यागारे शतान्वितम् । शिवक्षेत्रेषु तीर्थेषु देवतानां च सन्निधौ
गायींच्या गोठ्यात हजार वेळा, अग्निकुंडाजवळ शंभर वेळा, शिवक्षेत्रात, तीर्थस्थळी आणि देवतांच्या सान्निध्यात जप करावा.
लक्षं तुलस्याः सांनिध्ये ह्यनंतं विष्णुसन्निधौ । अवंत्यामभवत्कश्चिच्छिवशर्मा द्विजोत्तमः
तुळशीच्या सान्निध्यात एक लक्ष वेळा, विष्णूच्या सान्निध्यात अनंत वेळा जप करावा. अवंती नगरीत शिवशर्मा नावाचा एक श्रेष्ठ ब्राह्मण होता.