उपसेवेत विप्रेंद्र सर्वकामफलप्रदम् । परान्नं वर्जयेद्यस्तु कार्तिके विष्णुतत्परः
त्याची उपासना करावी, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, कारण तो सर्व इच्छित फळ देणारा आहे; कार्तिकात जो विष्णूभक्त दुसऱ्याचं अन्न टाळतो—
परान्नवर्जनाद्वत्स चांद्रायणफलं लभेत् । नित्यं शास्त्रविनोदेन कार्तिके मधुसूदनः
दुसऱ्याचं अन्न न खाल्ल्यामुळे, बाळा, त्याला चांद्रायण व्रताचं फळ मिळतं; कार्तिक महिन्यात शास्त्र वाचनात आनंद घेणाऱ्यामुळे मधुसूदन प्रसन्न होतो.
स दहेत्सर्वपापानि यज्ञायुतफलं लभेत् । न तथा तुष्यते यज्ञैर्न दानैर्वाजपादिभिः
तो सर्व पापं जाळून टाकतो आणि दहा हजार यज्ञांचं फळ मिळवतो; एवढं समाधान यज्ञांनी किंवा वाजपेयासारख्या दानांनी होत नाही.
यथा शास्त्रकथालापैः कार्तिके मधुसूदनः । ये कुर्वंति कथां विष्णोर्ये शृण्वंति शुभान्विताः
कार्तिक महिन्यात शास्त्रकथांच्या संवादाने मधुसूदन जितका प्रसन्न होतो; जे विष्णूच्या कथा सांगतात आणि जे शुभ मनाने ऐकतात—
श्लोकार्द्धं श्लोकपादं वा कार्तिके गोशतं फलम् । सर्वधर्मान्परित्यज्य कार्तिके केशवाग्रतः
कार्तिकात अर्धा श्लोक किंवा एक चौथाई श्लोक सांगितल्यावर शंभर गायींचं फळ मिळतं; सर्व धर्म सोडून कार्तिकात केशवापुढे—
शास्त्रावधारणं कार्यं श्रोतव्यं च महामुने । श्रेयसा लोभबुद्ध्या च यः करोति हरेः कथाम्
शास्त्र समजून घ्यावं आणि ऐकावं, हे महर्षे; जो पुण्य किंवा लोभाने हरिकथा सांगतो—
कार्तिके मुनिशार्दूल कुलानां तारयेच्छतम् । नियमेन नरो यस्तु शृणुते वैष्णवीं कथाम्
कार्तिक महिन्यात, हे मुनीश्रेष्ठ, तो शंभर कुळांना तारतो; जो नियमाने वैष्णव कथा ऐकतो—
कार्तिके तु विशेषेण गोसहस्रफलं लभेत् । प्रबोधवासरे विष्णोः शृणुते यो हरेः कथाम्
कार्तिकात विशेष करून त्याला हजार गायींचं फळ मिळतं; प्रबोधिनीच्या दिवशी जो हरिकथा ऐकतो—
सप्तद्वीपवती दाने तत्फलं लभते मुने । श्रुत्वा विष्णुकथां दिव्यां येऽर्चयंति कथाविदम्
तो सातही द्वीप असलेल्या भूमीचं दान केल्याचं फळ मिळवतो, हे मुनी; विष्णूची दिव्य कथा ऐकून, जो कथाकाराची पूजा करतो—
स्वशक्त्या मुनिशार्दूल तेषां लोकोऽक्षयः स्मृतः । गीतशास्त्रविनोदेन कार्तिकं यो नयेन्नरः
स्वतःच्या सामर्थ्याने, हे मुनीश्रेष्ठ, त्यांचं लोक कधीही नाश पावत नाही असं मानलं जातं; जो कार्तिक महिना गाणं आणि शास्त्र वाचनात घालवतो—
न तस्य पुनरावृत्तिर्मया दृष्टा कलिप्रिय । गीतं नृत्यं च वाद्यं च भव्यां विष्णुकथां मुने
त्याला पुन्हा जन्म घ्यावा लागत नाही, असं मी पाहिलं आहे, हे कलियुगप्रिय; गाणं, नृत्य, वाद्य आणि भव्य विष्णूकथा, हे मुनी—
यः करोति स पुण्यात्मा त्रैलोक्योपरि संस्थितः । बहुपुष्पैर्बहुफलैः कर्पूरागुरुकुंकुमैः 6.61.
जो हे करतो तो पुण्यात्मा आहे, तो त्रैलोक्यापेक्षा वरच्या स्थानी पोहोचतो; पुष्कळ फुलं, फळं, कर्पूर, अगर आणि कुंकू यांनी—
हरेः पूजा विधातव्या कार्तिके बोधवासरे । यस्मात्पुण्यमसंख्यातं प्राप्यते मुनिसत्तम
कात्तिक महिन्यातील प्रबोधिनी एकादशीच्या दिवशी हरीची पूजा करायलाच हवी, कारण त्या दिवशी अनंत पुण्य मिळतं.
फलैर्नानाविधैर्द्रव्यैः प्रबोधिन्यां तु जागरे । शंखे तोयं समादाय अर्घो देयो जनार्दने
प्रबोधिनीच्या रात्री जागरण करताना, वेगवेगळ्या फळांनी आणि वस्तूंनी पूजन करावं. शंखात पाणी घेऊन जनार्दनाला अर्घ्य द्यावा.
यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वदानेषु यत्फलम् । तत्फलं कोटिगुणितं दत्त्वार्घं बोधवासरे
सर्व तीर्थयात्रा आणि सर्व दानांनी जेवढं पुण्य मिळतं, त्याच्या कोटीपट पुण्य प्रबोधिनीच्या दिवशी अर्घ्य दिल्यावर मिळतं.
गुरुपूजा ततः कार्या भोजनाच्छादनादिभिः । दक्षिणाभिश्च देवर्षे तुष्ट्यर्थं चक्रपाणिनः
नंतर, गुरूची पूजा अन्न, वस्त्र आणि इतर वस्तूंनी करावी. त्यांना दक्षिणा द्यावी, म्हणजे चक्रधर भगवान प्रसन्न होतात.
भागवतं शृणुते यस्तु पुराणं च पठेन्नरः । प्रत्यक्षरं भवेत्तस्य कपिलादानजं फलम्
जो कोणी भागवत ऐकतो किंवा पुराण वाचतो, त्याला प्रत्येक अक्षरावर कपिलाने दिलेल्या दानासारखं पुण्य मिळतं.
कार्त्तिके मुनिशार्दूल स्वशक्त्या वैष्णवं व्रतम् । यः करोति यथोक्तं तु मुक्तिस्तस्य सुनिश्चला
कात्तिक महिन्यात जो कोणी आपल्या शक्तीनुसार वैष्णव व्रत करतो, त्याची मुक्ती निश्चित आणि अढळ असते.
केतक्या एकपत्रेण पूजितो गरुडध्वजः । समाः सहस्रं सुप्रीतो भवति मधुसूदनः
जर गरुडध्वज मधुसूदनाची पूजा केवळ एका केतकीच्या पानाने केली, तर तो हजार वर्षे अत्यंत प्रसन्न राहतो.
अगस्तिकुसुमैर्देवं पूजयेद्यो जनार्दनम् । दर्शनात्तस्य देवर्षे नरकाग्निः प्रणश्यति
जो कोणी जनार्दनाची पूजा अगस्त्य फुलांनी करतो, त्याला फक्त भगवानाचं दर्शन झालं तरी नरकाग्नी नष्ट होते.
मुनिपुष्पार्चितो विष्णुः कार्तिके पुरुषोत्तमः । ददात्यभिमतान्कामान्शशिसूर्यग्रहे यथा
कात्तिक महिन्यात जो कोणी पुरूषोत्तम विष्णूची पूजा मुनि फुलांनी करतो, त्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात, जसं चंद्र किंवा सूर्यग्रहणाच्या वेळी होतं.
विहाय सर्वपुष्पाणि मुनिपुष्पेण केशवम् । कार्तिके योऽर्चयेद्भक्त्या वाजिमेधफलं लभेत्
सर्व फुलं बाजूला ठेवून, जो कोणी कात्तिक महिन्यात भक्तीने केशवाची पूजा मुनि फुलांनी करतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचं फळ मिळतं.
तुलसीदलानि पुष्पाणि ये यच्छंति जनार्दने । कार्तिके सकलं वत्स पापं जन्मायुतं दहेत्
जो कोणी कात्तिक महिन्यात जनार्दनाला तुळशीची पानं आणि फुलं अर्पण करतो, त्याचं दहा हजार जन्मांचं पाप जळून जातं.
दृष्टा स्पृष्टाथ वा ध्याता कीर्तिता नामतस्तु ता । रोपिता सिंचिता नित्यं पूजिता तुलसी शुभा
तुळशीचं पान पाहिलं, स्पर्श केलं, ध्यान केलं, नाव घेतलं, लावलं, रोज पाणी घातलं किंवा पूजा केली, तरी ती शुभ तुळशी पुण्य देते.
नवधा तुलसीभक्तिं ये कुर्वंति दिनेदिने । युगकोटिसहस्राणि तन्वंति सुकृतं मुने
जो कोणी दररोज नऊ प्रकारे तुळशीची भक्ती करतो, तो कोट्यवधी युगांपर्यंत पुण्य मिळवत राहतो.
यावच्छाखाप्रशाखाभिर्बीजपुष्पदलैर्मुने । रोपिता तुलसी पुंभिर्वर्द्धते वसुधातले
माणसांनी लावलेली तुळशी पृथ्वीवर ज्या काळात तिच्या फांद्या, उपफांद्या, बिया, फुलं आणि पानांनी वाढत असते,
तेषां वंशे तु ये जाता ये भविष्यंति ये गताः । आकल्पवर्षसाहस्रं तेषां वासो हरेर्गृहे
त्यांच्या घराण्यात जे जन्मले, जे होणार आहेत आणि जे गेले, ते सर्व मन्वंतराच्या हजारो वर्षांपर्यंत हरिच्या घरी वास करतात.
यत्फलं सर्वपुष्पेषु सर्वपत्रेषु नारद । तुलसीदलेन चैकेन कार्तिके प्राप्यते तु तत्
नारद, सर्व फुलांनी आणि सर्व पानांनी जेवढं पुण्य मिळतं, तेवढंच पुण्य कात्तिक महिन्यात फक्त एक तुळशीचं पान अर्पण केल्याने मिळतं.
संप्राप्तं कार्त्तिकं दृष्ट्वा नियमेन जनार्दनः । पूजनीयो महाविष्णुः कोमलैस्तुलसीदलैः
कात्तिक महिना आला की, नियमानुसार जनार्दनाची पूजा कोमल तुळशीच्या पानांनी करावी.
इष्ट्वा क्रतुशतैर्देवान्दत्त्वा दानान्यनेकशः । तुलसीदलैस्तु तत्पुण्यं कार्तिके केशवार्चने
शेकडो यज्ञांनी देवांची पूजा केली आणि अनेक दानं दिली, तरी जेवढं पुण्य मिळतं, तेवढंच पुण्य कात्तिक महिन्यात केशवाची तुळशीच्या पानांनी पूजा केल्याने मिळतं.