समुपोष्य प्रमुच्यंते पापैस्तैः शतजन्मजैः । महाव्रतमिदं पुत्र महापापौघनाशनम्
व्रत पाळल्यावर, ते शंभर जन्मांची पापं सोडतात; हे पुत्र, हे महाव्रत आहे, मोठ्या मोठ्या पापांचा नाश करणारे.
प्रबोधवासरं विष्णोर्विधिवत्समुपोषयेत् । व्रतेनानेन देवेशं परितोष्य जनार्दनम्
विष्णूच्या प्रभोधिनीच्या दिवशी विधिपूर्वक उपवास करावा; या व्रताने जनार्दन देवाला प्रसन्न करून—
विराजयन्दिशः सर्वाः प्रयाति हरिमंदिरम् । कर्तव्यैषा प्रयत्नेन नरैः कांतिधनार्थिभिः
तो सर्व दिशांना तेजाने उजळवतो आणि हरिच्या धामात जातो; ज्यांना तेज आणि संपत्ती हवी आहे, त्यांनी हे व्रत नक्की करावं.
बाल्ये यत्संचितं पापं यौवने वार्द्धके तथा । शतजन्मकृतं पापं स्वल्पं वा यदि वा बहु
बालपणी, तारुण्यात किंवा वृद्धपणी साचलेलं पाप—थोडं असो वा जास्त, किंवा शंभर जन्मांचं असो—
तत्क्षालयति गोविंदश्चास्यामभ्यर्चितो नृणाम् । धनधान्यवहा पुण्या सर्वपापहरा परा
या मध्ये गोविंदाची भक्तीभावाने पूजा केली, की तो माणसांची पापं धुवून टाकतो; धनधान्य मिळवून देतो, पुण्यदायक आहे आणि सर्व पापं दूर करणारी आहे.
तामुपोष्य हरेर्भक्त्या दुर्ल्लभं न भवेत्क्वचित् । चंद्रसूर्योपरागे च यत्फलं परिकीर्तितम्
ती उपवास भक्तीने केल्यावर, हरिच्या कृपेने काहीच अशक्य राहत नाही; चंद्र किंवा सूर्यग्रहणाच्या वेळी जे फळ मिळतं, ते—
तत्सहस्रगुणं प्रोक्तं प्रबोधिन्यां प्रजागरे । स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायोऽभ्यर्चनं हरेः
प्रबोधिनीच्या रात्री केलेल्या स्नान, दान, जप, होम, वाचन आणि हरिची पूजा या सर्वांचे फळ हजारपट वाढते असं सांगितलं आहे.
तत्सर्वं कोटिगुणितं प्रबोधिन्यां कृतं तु यत् । जन्मप्रभृतियत्पुण्यं नरेणोपार्जितं भवेत्
प्रबोधिनीच्या दिवशी केलेली ही सर्व कर्मं कोटीने वाढतात; जन्मापासून जो माणूस पुण्य कमावतो—
वृथा भवति तत्सर्वमकृत्वा कार्तिके व्रतम् । अकृत्वा नियमं विष्णोः कार्तिकं यः क्षिपेन्नरः
जर त्याने कार्तिक महिन्यात व्रत केलं नाही, तर ते सगळं पुण्य वाया जातं; जो माणूस विष्णूच्या नियमांचं पालन न करता कार्तिक घालवतो—
न जन्मार्जितपुण्यस्य फलं प्राप्नोति नारद । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन देवदेवं जनार्दनम्
तो जन्मभर मिळवलेल्या पुण्याचं फळ मिळवत नाही, नारद; म्हणून सर्व प्रयत्नांनी देवाधिदेव जनार्दनाची सेवा करावी.
उपसेवेत विप्रेंद्र सर्वकामफलप्रदम् । परान्नं वर्जयेद्यस्तु कार्तिके विष्णुतत्परः
त्याची उपासना करावी, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, कारण तो सर्व इच्छित फळ देणारा आहे; कार्तिकात जो विष्णूभक्त दुसऱ्याचं अन्न टाळतो—
परान्नवर्जनाद्वत्स चांद्रायणफलं लभेत् । नित्यं शास्त्रविनोदेन कार्तिके मधुसूदनः
दुसऱ्याचं अन्न न खाल्ल्यामुळे, बाळा, त्याला चांद्रायण व्रताचं फळ मिळतं; कार्तिक महिन्यात शास्त्र वाचनात आनंद घेणाऱ्यामुळे मधुसूदन प्रसन्न होतो.
स दहेत्सर्वपापानि यज्ञायुतफलं लभेत् । न तथा तुष्यते यज्ञैर्न दानैर्वाजपादिभिः
तो सर्व पापं जाळून टाकतो आणि दहा हजार यज्ञांचं फळ मिळवतो; एवढं समाधान यज्ञांनी किंवा वाजपेयासारख्या दानांनी होत नाही.
यथा शास्त्रकथालापैः कार्तिके मधुसूदनः । ये कुर्वंति कथां विष्णोर्ये शृण्वंति शुभान्विताः
कार्तिक महिन्यात शास्त्रकथांच्या संवादाने मधुसूदन जितका प्रसन्न होतो; जे विष्णूच्या कथा सांगतात आणि जे शुभ मनाने ऐकतात—
श्लोकार्द्धं श्लोकपादं वा कार्तिके गोशतं फलम् । सर्वधर्मान्परित्यज्य कार्तिके केशवाग्रतः
कार्तिकात अर्धा श्लोक किंवा एक चौथाई श्लोक सांगितल्यावर शंभर गायींचं फळ मिळतं; सर्व धर्म सोडून कार्तिकात केशवापुढे—
शास्त्रावधारणं कार्यं श्रोतव्यं च महामुने । श्रेयसा लोभबुद्ध्या च यः करोति हरेः कथाम्
शास्त्र समजून घ्यावं आणि ऐकावं, हे महर्षे; जो पुण्य किंवा लोभाने हरिकथा सांगतो—
कार्तिके मुनिशार्दूल कुलानां तारयेच्छतम् । नियमेन नरो यस्तु शृणुते वैष्णवीं कथाम्
कार्तिक महिन्यात, हे मुनीश्रेष्ठ, तो शंभर कुळांना तारतो; जो नियमाने वैष्णव कथा ऐकतो—
कार्तिके तु विशेषेण गोसहस्रफलं लभेत् । प्रबोधवासरे विष्णोः शृणुते यो हरेः कथाम्
कार्तिकात विशेष करून त्याला हजार गायींचं फळ मिळतं; प्रबोधिनीच्या दिवशी जो हरिकथा ऐकतो—
सप्तद्वीपवती दाने तत्फलं लभते मुने । श्रुत्वा विष्णुकथां दिव्यां येऽर्चयंति कथाविदम्
तो सातही द्वीप असलेल्या भूमीचं दान केल्याचं फळ मिळवतो, हे मुनी; विष्णूची दिव्य कथा ऐकून, जो कथाकाराची पूजा करतो—
स्वशक्त्या मुनिशार्दूल तेषां लोकोऽक्षयः स्मृतः । गीतशास्त्रविनोदेन कार्तिकं यो नयेन्नरः
स्वतःच्या सामर्थ्याने, हे मुनीश्रेष्ठ, त्यांचं लोक कधीही नाश पावत नाही असं मानलं जातं; जो कार्तिक महिना गाणं आणि शास्त्र वाचनात घालवतो—
न तस्य पुनरावृत्तिर्मया दृष्टा कलिप्रिय । गीतं नृत्यं च वाद्यं च भव्यां विष्णुकथां मुने
त्याला पुन्हा जन्म घ्यावा लागत नाही, असं मी पाहिलं आहे, हे कलियुगप्रिय; गाणं, नृत्य, वाद्य आणि भव्य विष्णूकथा, हे मुनी—
यः करोति स पुण्यात्मा त्रैलोक्योपरि संस्थितः । बहुपुष्पैर्बहुफलैः कर्पूरागुरुकुंकुमैः 6.61.
जो हे करतो तो पुण्यात्मा आहे, तो त्रैलोक्यापेक्षा वरच्या स्थानी पोहोचतो; पुष्कळ फुलं, फळं, कर्पूर, अगर आणि कुंकू यांनी—
हरेः पूजा विधातव्या कार्तिके बोधवासरे । यस्मात्पुण्यमसंख्यातं प्राप्यते मुनिसत्तम
कात्तिक महिन्यातील प्रबोधिनी एकादशीच्या दिवशी हरीची पूजा करायलाच हवी, कारण त्या दिवशी अनंत पुण्य मिळतं.
फलैर्नानाविधैर्द्रव्यैः प्रबोधिन्यां तु जागरे । शंखे तोयं समादाय अर्घो देयो जनार्दने
प्रबोधिनीच्या रात्री जागरण करताना, वेगवेगळ्या फळांनी आणि वस्तूंनी पूजन करावं. शंखात पाणी घेऊन जनार्दनाला अर्घ्य द्यावा.
यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वदानेषु यत्फलम् । तत्फलं कोटिगुणितं दत्त्वार्घं बोधवासरे
सर्व तीर्थयात्रा आणि सर्व दानांनी जेवढं पुण्य मिळतं, त्याच्या कोटीपट पुण्य प्रबोधिनीच्या दिवशी अर्घ्य दिल्यावर मिळतं.
गुरुपूजा ततः कार्या भोजनाच्छादनादिभिः । दक्षिणाभिश्च देवर्षे तुष्ट्यर्थं चक्रपाणिनः
नंतर, गुरूची पूजा अन्न, वस्त्र आणि इतर वस्तूंनी करावी. त्यांना दक्षिणा द्यावी, म्हणजे चक्रधर भगवान प्रसन्न होतात.
भागवतं शृणुते यस्तु पुराणं च पठेन्नरः । प्रत्यक्षरं भवेत्तस्य कपिलादानजं फलम्
जो कोणी भागवत ऐकतो किंवा पुराण वाचतो, त्याला प्रत्येक अक्षरावर कपिलाने दिलेल्या दानासारखं पुण्य मिळतं.
कार्त्तिके मुनिशार्दूल स्वशक्त्या वैष्णवं व्रतम् । यः करोति यथोक्तं तु मुक्तिस्तस्य सुनिश्चला
कात्तिक महिन्यात जो कोणी आपल्या शक्तीनुसार वैष्णव व्रत करतो, त्याची मुक्ती निश्चित आणि अढळ असते.
केतक्या एकपत्रेण पूजितो गरुडध्वजः । समाः सहस्रं सुप्रीतो भवति मधुसूदनः
जर गरुडध्वज मधुसूदनाची पूजा केवळ एका केतकीच्या पानाने केली, तर तो हजार वर्षे अत्यंत प्रसन्न राहतो.
अगस्तिकुसुमैर्देवं पूजयेद्यो जनार्दनम् । दर्शनात्तस्य देवर्षे नरकाग्निः प्रणश्यति
जो कोणी जनार्दनाची पूजा अगस्त्य फुलांनी करतो, त्याला फक्त भगवानाचं दर्शन झालं तरी नरकाग्नी नष्ट होते.