ईजिरे दीर्घसत्रेण ऋषयो नैमिषे तदा। तत्र गत्वा तु तान्ब्रूहि पृच्छतो धर्मसंशयान्
त्यावेळी नैमिषारण्यात ऋषींनी दीर्घ यज्ञ केला; तिथे जाऊन त्यांना धर्माविषयी विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे दे.
उग्रश्रवास्ततो गत्वा ज्ञानविन्मुनिपुंगवान्। अभिगम्योपसंगृह्य नमस्कृत्वा कृतांजलिः
मग उग्रश्रव त्या ज्ञानी आणि श्रेष्ठ ऋषींकडे गेला; त्यांच्या जवळ जाऊन, हात जोडून नमस्कार केला.
तोषयामास मेधावी प्रणिपातेन तानृषीन्। ते चापि सत्रिणः प्रीताः ससदस्या महात्मने
त्या बुद्धिमानाने नम्रतेने ऋषींचे समाधान केले; आणि त्या यज्ञकर्ते, त्यांच्या सभासदांसह, त्या महात्म्याने प्रसन्न झाले.
तस्मै समेत्य पूजां च यथावत्प्रतिपेदिरे। ऋषय ऊचुः। कुतस्त्वमागतः सूत कस्माद्देशादिहागतः
ते सर्वजण एकत्र येऊन त्याचा यथोचित सन्मान केला. ऋषी म्हणाले — सूत, तू कुठून आला आहेस? कोणत्या प्रदेशातून येथे आला आहेस?
कारणं चागमे ब्रूहि वृंदारकसमद्युते। सूत उवाच। पित्राहं तु समादिष्टो व्यासशिष्येण धीमता
वृंदारकांमध्ये तेजस्वी असलेल्या तूं, परंपरेनुसार कारण काय ते सांग. सूत म्हणाला : माझ्या वडिलांनी, जे व्यासांचे बुद्धिमान शिष्य होते, त्यांनी मला हे सांगितले.
शुश्रूषस्व मुनीन्गत्वा यत्ते पृच्छंति तद्वद। वदंतु भगवंतो मां कथयामि कथां तु यां
तूं ऋषींकडे जाऊन त्यांची सेवा कर, आणि जे काही ते विचारतील ते त्यांना सांग. पूज्य मंडळी मला विचारू देत, मी त्यांना हवी असलेली कथा सांगीन.
पुराणं चेतिहासं वा धर्मानथ पृथग्विधान्। तां गिरं मधुरां तस्य शुश्रुवुर्ऋषिसत्तमाः
पुराण असो किंवा इतिहास, किंवा विविध धर्मविचार, त्या ऋषीश्रेष्ठांनी त्याची मधुर वाणी ऐकली.
अथ तेषां पुराणस्य शुश्रूषा समपद्यत। दृष्ट्वा तमतिविश्वस्तं विद्वांसं लौमहर्षणिं
मग त्यांच्यात पुराण ऐकण्याची इच्छा निर्माण झाली, कारण लौमहर्षण हा विद्वान आणि पूर्ण विश्वासू असल्याचे त्यांनी पाहिले.
तस्मिन्सत्रे कुलपतिस्सर्वशास्त्राविशारदः। शौनको नाम मेधावी विज्ञानारण्यके गुरुः
त्या सभेत सर्व शास्त्रांमध्ये पारंगत, शौनक नावाचा बुद्धिमान आणि ज्ञानाच्या अरण्यात गुरु असलेला कुलपती उपस्थित होता.
इत्थं तद्भावमालंब्य धर्माञ्छुश्रूषुराह तम्। त्वया सूत महाबुद्धे भगवान्ब्रह्मवित्तमः
त्याच्या त्या स्वभावावर विश्वास ठेवून धर्माची इच्छा असणाऱ्याने त्याला विचारले : 'हे सूत, मोठ्या बुद्धीचे, तूं ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ आहेस.'
इतिहासपुराणार्थं व्यासः सम्यगुपासितः। दुदोहिथमतिं तस्य त्वं पुराणाश्रयां शुभां
इतिहास आणि पुराणाचा अर्थ समजण्यासाठी व्यासांनी तुझी योग्य सेवा करून, तुझ्या मनातून पुराणांवर निष्ठा असलेली शुद्ध बुद्धी प्राप्त केली.
अमीषां विप्रमुख्यानां पुराणं प्रति सम्प्रति। शुश्रूषाऽस्ते महाबुद्धे तछ्रावयितुमर्हसि
हे महाबुद्धीमान, या श्रेष्ठ ब्राह्मणांमध्ये आता पुराण ऐकण्याची इच्छा आहे; तूं त्यांना ते सांग.
सर्वे हीमे महात्मानो नानागोत्राः समागताः। स्वान्स्वानंशान्पुराणोक्ताञ्छृण्वन्तु ब्रह्मवादिनः
हे सर्व महात्मे, वेगवेगळ्या कुळांमधून एकत्र आलेले, ब्रह्मविचार करणारे आहेत; त्यांना त्यांच्या भागानुसार पुराणातील कथा ऐकू दे.
संपूर्णे दीर्घसत्रेस्मिंस्तांस्त्वं श्रावय वै मुनीन्। पाद्मं पुराणं सर्वेषां कथयस्व महामते
या दीर्घ आणि पूर्ण यज्ञात, तूं सर्व ऋषींना पद्मपुराण पूर्णपणे सांग, हे महाबुद्धीमान.
कथं पद्मं समुद्भूतं ब्रह्म तत्र कथं न्वभूत्। प्रोद्भूतेन कथं सृष्टिः कृता तां तु तथा वद
पद्म कसे उत्पन्न झाले, ब्रह्मा तिथे कसा आला, आणि जो प्रकट झाला त्याने सृष्टी कशी केली, ते सर्व तूं जसे घडले तसे सांग.
एवं पृष्टस्ततस्तांस्तु प्रत्युवाच शुभां गिरम्। सूक्ष्मं च न्यायसंयुक्तं प्राब्रवीद्रौमहर्षणिः
अशा प्रकारे विचारल्यावर, त्याने त्यांना शुभ वाणीने उत्तर दिले; लौमहर्षणाने संक्षिप्त आणि योग्य रीतीने सांगितले.
प्रीतोस्म्यनुगृहीतोस्मि भवद्भिरिह चोदनात्। पुराणार्थं पुराणज्ञैः सर्वधर्मपरायणैः
तुम्ही सर्व धर्माला समर्पित आणि पुराणांचे जाणकार आहात, म्हणून पुराणाच्या अर्थासाठी मला येथे प्रवृत्त केल्याबद्दल मी आनंदी आणि सन्मानित आहे.
यथाश्रुतं सुविख्यातं तत्सर्वं कथयामि वः। धर्म एष तु सूतस्य सद्भिर्दृष्टः सनातनः
जे काही मी ऐकले आणि जे प्रसिद्ध आहे, ते सर्व मी तुम्हाला सांगतो; कारण हेच सूताचे सनातन कर्तव्य आहे, असे सज्जनांनी मानले आहे.
देवतानामृषीणां च राज्ञां चामिततेजसाम्। वंशानां धारणं कार्यं स्तुतीनां च महात्मनाम्
देवतांचे, ऋषींचे आणि अपरंपार तेज असलेल्या राजांचे वंश जतन करणे, आणि महात्म्यांची स्तुती करणे हे करणे आवश्यक आहे.
इतिहासपुराणेषु दृष्टा ये ब्रह्मवादिनः। न हि वेदेष्वधीकारः कश्चित्सूतस्य दृश्यते
इतिहास आणि पुराणांमध्ये ब्रह्मविचार करणारे लोक दिसतात; कारण सूताला वेदांमध्ये अधिकार नाही, हे कुठेही दिसत नाही.
वैन्यस्य हि पृथोर्यज्ञे वर्त्तमाने महात्मनः। मागधश्चैव सूतश्च तमस्तौतां नरेश्वरम्
महात्मा पृथुच्या यज्ञात, मागध आणि सूत या दोघांनी त्या नराधिपाची स्तुती केली.
तुष्टेनाथ तयोर्द्दत्तो वरो राज्ञा महात्मना। सूताय सूतविषयो मगधो मागधाय च
मग त्या राजाने प्रसन्न होऊन त्यांना वर दिला : सूतांना सूतांचे क्षेत्र मिळाले आणि मागधांना मागधांचे क्षेत्र मिळाले.
तत्र सूत्यां समुत्पन्नः सूतो नामेह जायते। ऐन्द्रे सत्रे प्रवृत्ते तु ग्रहयुक्ते बृहस्पतौ
त्या यज्ञाच्या वेळी तिथे सूत नावाचा एक जन्मला; या जगात त्याला सूत म्हणतात. इंद्रयज्ञ सुरू झाला, बृहस्पती ग्रहांसह येताच,
तमेवेंद्रं बार्हस्पत्ये तत्र सूतो व्यजायत। शिष्यहस्तेन यत्पृक्तमभिभूतं गुरोर्हविः
त्या बृहस्पतीच्या यज्ञात तोच इंद्र सूत म्हणून जन्माला आला; शिष्याच्या हातून ओतलेले हवि गुरूच्या हविला जिंकून गेले.
अधरोत्तरधारेण जज्ञे तद्वर्णसंकरम्। येत्र क्षत्रात्समभवन्ब्राह्मण्याश्चैव योनितः
खालीवर वाहणाऱ्या प्रवाहातून तिथे वर्णसंकर निर्माण झाला; जिथे क्षत्रिय पुरुष आणि ब्राह्मण स्त्री यांच्या संगातून संतती झाली.
पूर्वेणैव तु साधर्म्याद्वैधर्मास्ते प्रकीर्तिताः। मध्यमो ह्येष सूतस्य धर्मः क्षेत्रोपजीविनः
पूर्वीच्या साधर्म्यानुसार त्यांचे वेगळेपण सांगितले आहे; सूताचा हा मध्यम धर्म आहे, म्हणजे तो शेतावर उपजीविका करणारा आहे.
पुराणेष्वधिकारो मे विहितो ब्राह्मणैरिह। दृष्ट्वा धर्ममहं पृष्टो भवद्भिर्ब्रह्मवादिभिः
पुराणांमध्ये माझा अधिकार ब्राह्मणांनी इथे ठरवला आहे; धर्म पाहून तुम्ही ब्रह्मविद्या सांगणाऱ्यांनी मला विचारले आहे.
तस्मात्सम्यग्भुवि ब्रूयां पुराणमृषिपूजितम्। पितॄणां मानसी कन्या वासवं समपद्यत
म्हणून मी पृथ्वीवर योग्य रीतीने ऋषिमुनींनी पूजलेले पुराण सांगतो; पितरांची मानसकन्या वासवाची पत्नी झाली.
अपध्याता च पितृभिर्मत्स्यगर्भे बभूव सा। अरणीव हुताशस्य निमित्तं पुण्यजन्मनः
पितरांनी नाकारल्यामुळे ती मत्स्याच्या पोटात गेली; जशी अरणी अग्नीच्या उत्पत्तीचे कारण असते, तशी ती पुण्य जन्माची कारणीभूत ठरली.
तस्यां बभूव पूतात्मा महर्षिस्तु पराशरात्। तस्मै भगवते कृत्वा नमः सत्याय वेधसे
त्या स्त्रीच्या पोटी पराशर ऋषींपासून पवित्र आत्म्याचा महर्षी जन्मला; त्या सत्यस्वरूप सृष्टीकर्त्या भगवंताला मी नमस्कार करतो.