तत्फलं समवाप्नोति यत्कृत्वा जागरं हरेः । जातः स एव सुकृती कुलं तेनैव पावितम्
हरिच्या जागरणाने जे फळ मिळतं, ते सर्व तीर्थस्नान आणि मोठ्या दानाच्या फळासारखंच आहे; असा मनुष्य भाग्यवान होतो आणि त्याच्या कुटुंबाचं पावनत्व त्याच्यामुळे होतं.
कार्तिके मुनिशार्दूल कृता येन प्रबोधिनी । यथा ध्रुवं नृणां मृत्युर्धनं गात्रं तथाध्रुवम्
हे ऋषिश्रेष्ठ, कार्तिक महिन्यात जो प्रभोधिनी करतो, त्याच्यासाठी माणसाला मृत्यू जसा निश्चित आहे, तसंच धन आणि शरीर यांचं अनित्यपणही निश्चित आहे.
इति ज्ञात्वा मुनिश्रेष्ठ कर्तव्यं वैष्णवं दिनम् । यानि कानि च तीर्थानि त्रैलोक्ये संभवंति च
हे श्रेष्ठ मुनी, हे जाणून, प्रत्येकाने वैष्णव दिन पाळावा; तीनही लोकांत जी जी तीर्थस्थाने आहेत—
तानि तस्य गृहे सम्यग्यः करोति प्रबोधिनीम् । किं तस्य बहुभिः पुण्यैः कृता येन प्रबोधिनी
जो योग्य रीतीने प्रभोधिनी करतो, त्याच्या घरात ती सर्व तीर्थस्थाने वास करतात; ज्याने प्रभोधिनी केली आहे, त्याला इतर अनेक पुण्यांची गरजच राहत नाही.
पुत्रपौत्रप्रदा ह्येषा कार्तिके हरिबोधिनी । स ज्ञानी च स योगी च स तपस्वी जितेंद्रियः
ही कार्तिकातील हरिबोधिनी पुत्र-पौत्र देणारी आहे; तो ज्ञानी आहे, योगी आहे, तपस्वी आहे आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेला आहे.
भोगो मोक्षश्च तस्यास्ति उपास्ते हरिबोधिनीम् । विष्णोः प्रियतरा ह्येषा धर्मसारसहायिनी
जो हरिबोधिनीची उपासना करतो, त्याला भोग आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात; ही व्रत विष्णूला अतिशय प्रिय असून धर्माच्या साराची सोबती आहे.
यः करोति नरो भक्त्या भुक्तिभाक्स भवेन्नरः । प्रबोधिनीमुपोषित्वा गर्भे न विशते नरः
जो मनुष्य भक्तीने प्रभोधिनी पाळतो, त्याला भोग आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात; प्रभोधिनीचे व्रत केल्यावर तो पुन्हा गर्भात जात नाही.
सर्वधर्मान्परित्यज्य तस्मात्कुर्वीत नारद । कर्मणा मनसा वाचा पापं यत्समुपार्जितम्
म्हणून, हे नारद, सर्व धर्म सोडून हे व्रत करावं; कर्माने, मनाने किंवा वाणीने जे काही पाप कमावलं आहे—
तत्क्षालयति गोविंदः प्रबोधिन्यां तु जागरे । स्नानं दानं जपः पूजां समुद्दिश्य जनार्दनम्
प्रभोधिनीच्या जागरणात गोविंद ते पाप धुतो; जनार्दनासाठी केलेलं स्नान, दान, जप आणि पूजा—
नरो यत्कुरुते वत्स प्रबोधिन्यां तदक्षयम् । येर्चयंति नरास्तस्यां भक्त्या देवं च माधवम्
जो मनुष्य प्रभोधिनीला जे काही करतो—स्नान, दान, जप, पूजा—ते सगळं अक्षय होतं; आणि जे त्या दिवशी भक्तीने माधवाची पूजा करतात—
समुपोष्य प्रमुच्यंते पापैस्तैः शतजन्मजैः । महाव्रतमिदं पुत्र महापापौघनाशनम्
व्रत पाळल्यावर, ते शंभर जन्मांची पापं सोडतात; हे पुत्र, हे महाव्रत आहे, मोठ्या मोठ्या पापांचा नाश करणारे.
प्रबोधवासरं विष्णोर्विधिवत्समुपोषयेत् । व्रतेनानेन देवेशं परितोष्य जनार्दनम्
विष्णूच्या प्रभोधिनीच्या दिवशी विधिपूर्वक उपवास करावा; या व्रताने जनार्दन देवाला प्रसन्न करून—
विराजयन्दिशः सर्वाः प्रयाति हरिमंदिरम् । कर्तव्यैषा प्रयत्नेन नरैः कांतिधनार्थिभिः
तो सर्व दिशांना तेजाने उजळवतो आणि हरिच्या धामात जातो; ज्यांना तेज आणि संपत्ती हवी आहे, त्यांनी हे व्रत नक्की करावं.
बाल्ये यत्संचितं पापं यौवने वार्द्धके तथा । शतजन्मकृतं पापं स्वल्पं वा यदि वा बहु
बालपणी, तारुण्यात किंवा वृद्धपणी साचलेलं पाप—थोडं असो वा जास्त, किंवा शंभर जन्मांचं असो—
तत्क्षालयति गोविंदश्चास्यामभ्यर्चितो नृणाम् । धनधान्यवहा पुण्या सर्वपापहरा परा
या मध्ये गोविंदाची भक्तीभावाने पूजा केली, की तो माणसांची पापं धुवून टाकतो; धनधान्य मिळवून देतो, पुण्यदायक आहे आणि सर्व पापं दूर करणारी आहे.
तामुपोष्य हरेर्भक्त्या दुर्ल्लभं न भवेत्क्वचित् । चंद्रसूर्योपरागे च यत्फलं परिकीर्तितम्
ती उपवास भक्तीने केल्यावर, हरिच्या कृपेने काहीच अशक्य राहत नाही; चंद्र किंवा सूर्यग्रहणाच्या वेळी जे फळ मिळतं, ते—
तत्सहस्रगुणं प्रोक्तं प्रबोधिन्यां प्रजागरे । स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायोऽभ्यर्चनं हरेः
प्रबोधिनीच्या रात्री केलेल्या स्नान, दान, जप, होम, वाचन आणि हरिची पूजा या सर्वांचे फळ हजारपट वाढते असं सांगितलं आहे.
तत्सर्वं कोटिगुणितं प्रबोधिन्यां कृतं तु यत् । जन्मप्रभृतियत्पुण्यं नरेणोपार्जितं भवेत्
प्रबोधिनीच्या दिवशी केलेली ही सर्व कर्मं कोटीने वाढतात; जन्मापासून जो माणूस पुण्य कमावतो—
वृथा भवति तत्सर्वमकृत्वा कार्तिके व्रतम् । अकृत्वा नियमं विष्णोः कार्तिकं यः क्षिपेन्नरः
जर त्याने कार्तिक महिन्यात व्रत केलं नाही, तर ते सगळं पुण्य वाया जातं; जो माणूस विष्णूच्या नियमांचं पालन न करता कार्तिक घालवतो—
न जन्मार्जितपुण्यस्य फलं प्राप्नोति नारद । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन देवदेवं जनार्दनम्
तो जन्मभर मिळवलेल्या पुण्याचं फळ मिळवत नाही, नारद; म्हणून सर्व प्रयत्नांनी देवाधिदेव जनार्दनाची सेवा करावी.
उपसेवेत विप्रेंद्र सर्वकामफलप्रदम् । परान्नं वर्जयेद्यस्तु कार्तिके विष्णुतत्परः
त्याची उपासना करावी, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, कारण तो सर्व इच्छित फळ देणारा आहे; कार्तिकात जो विष्णूभक्त दुसऱ्याचं अन्न टाळतो—
परान्नवर्जनाद्वत्स चांद्रायणफलं लभेत् । नित्यं शास्त्रविनोदेन कार्तिके मधुसूदनः
दुसऱ्याचं अन्न न खाल्ल्यामुळे, बाळा, त्याला चांद्रायण व्रताचं फळ मिळतं; कार्तिक महिन्यात शास्त्र वाचनात आनंद घेणाऱ्यामुळे मधुसूदन प्रसन्न होतो.
स दहेत्सर्वपापानि यज्ञायुतफलं लभेत् । न तथा तुष्यते यज्ञैर्न दानैर्वाजपादिभिः
तो सर्व पापं जाळून टाकतो आणि दहा हजार यज्ञांचं फळ मिळवतो; एवढं समाधान यज्ञांनी किंवा वाजपेयासारख्या दानांनी होत नाही.
यथा शास्त्रकथालापैः कार्तिके मधुसूदनः । ये कुर्वंति कथां विष्णोर्ये शृण्वंति शुभान्विताः
कार्तिक महिन्यात शास्त्रकथांच्या संवादाने मधुसूदन जितका प्रसन्न होतो; जे विष्णूच्या कथा सांगतात आणि जे शुभ मनाने ऐकतात—
श्लोकार्द्धं श्लोकपादं वा कार्तिके गोशतं फलम् । सर्वधर्मान्परित्यज्य कार्तिके केशवाग्रतः
कार्तिकात अर्धा श्लोक किंवा एक चौथाई श्लोक सांगितल्यावर शंभर गायींचं फळ मिळतं; सर्व धर्म सोडून कार्तिकात केशवापुढे—
शास्त्रावधारणं कार्यं श्रोतव्यं च महामुने । श्रेयसा लोभबुद्ध्या च यः करोति हरेः कथाम्
शास्त्र समजून घ्यावं आणि ऐकावं, हे महर्षे; जो पुण्य किंवा लोभाने हरिकथा सांगतो—
कार्तिके मुनिशार्दूल कुलानां तारयेच्छतम् । नियमेन नरो यस्तु शृणुते वैष्णवीं कथाम्
कार्तिक महिन्यात, हे मुनीश्रेष्ठ, तो शंभर कुळांना तारतो; जो नियमाने वैष्णव कथा ऐकतो—
कार्तिके तु विशेषेण गोसहस्रफलं लभेत् । प्रबोधवासरे विष्णोः शृणुते यो हरेः कथाम्
कार्तिकात विशेष करून त्याला हजार गायींचं फळ मिळतं; प्रबोधिनीच्या दिवशी जो हरिकथा ऐकतो—
सप्तद्वीपवती दाने तत्फलं लभते मुने । श्रुत्वा विष्णुकथां दिव्यां येऽर्चयंति कथाविदम्
तो सातही द्वीप असलेल्या भूमीचं दान केल्याचं फळ मिळवतो, हे मुनी; विष्णूची दिव्य कथा ऐकून, जो कथाकाराची पूजा करतो—
स्वशक्त्या मुनिशार्दूल तेषां लोकोऽक्षयः स्मृतः । गीतशास्त्रविनोदेन कार्तिकं यो नयेन्नरः
स्वतःच्या सामर्थ्याने, हे मुनीश्रेष्ठ, त्यांचं लोक कधीही नाश पावत नाही असं मानलं जातं; जो कार्तिक महिना गाणं आणि शास्त्र वाचनात घालवतो—