शोभन उवाच- मयैतद्विहितं विप्र श्रद्धाहीनं व्रतोत्तमम् । तेनाहमध्रुवं मन्ये ध्रुवं भवति तच्छृणु
शोभन म्हणाला — हे श्रेष्ठ व्रत मी, ब्राह्मण, श्रद्धेशिवाय केले. म्हणूनच मला ते टिकणारे वाटत नाही; पण ते कसे कायम राहू शकते, ते ऐक.
मुचुकुंदस्य दुहिता चंद्रभागा सुशोभना । तस्यै कथय वृत्तांतं ध्रुवमेतद्भविष्यति
मुकुंदाचा मुलगी, चंद्रभागा, जी अत्यंत सुंदर आहे — तिला हे सर्व सांग. त्यामुळे हे नक्कीच कायम राहील.
कृष्ण उवाच- स श्रुत्वा वचनं तस्य मुचुकुंदपुरं गतः । उवाच सर्वं वृत्तांत्तं चंद्रभागाग्रतो द्विजः
कृष्ण म्हणाला — त्याचे शब्द ऐकून तो मुकुंदाच्या नगरात गेला. त्या ब्राह्मणाने चंद्रभागेसमोर सर्व हकीकत सांगितली.
सोमशर्मोवाच - प्रत्यक्षं दयितः कांतस्तव दृष्टो मया शुभे । इंद्रतुल्यमनाधृष्यं दृष्टं तस्य पुरं मया । अध्रुवं तेन तत्प्रोक्तं ध्रुवं भवति तत्कुरु
सोमशर्मा म्हणाला — शुभे, तुझा प्रिय पती मी प्रत्यक्ष पाहिला. त्याचे नगर इंद्रासारखे आणि कुणी जिंकू न शकेल असे आहे, हे मी पाहिले. पण त्याने ते टिकणारे नाही असे सांगितले; ते कायम राहावे असे तू कर.
चंद्रभागोवाच- तत्र मां नय विप्रर्षे पतिदर्शनलालसाम् । आत्मनो व्रतपुण्येन करिष्यामि पुरं ध्रुवम्
चंद्रभागा म्हणाली — ब्राह्मणश्रेष्ठा, मला तिथे घेऊन चल, मला पतीचे दर्शन घ्यायची फार इच्छा आहे. माझ्या व्रताच्या पुण्यामुळे मी ते नगर कायम करीन.
आवयोर्द्विजसंयोगो यथा भवति तत्कुरु । प्राप्यते हि महत्पुण्यं कृत्वा योगं वियुक्तयोः
आपल्या दोघांचा एकत्र येणं जसं व्हावं तसं कर. कारण विभक्त झालेल्यांना एकत्र आणल्याने मोठं पुण्य मिळतं.
इति श्रुत्वा सह तया सोमशर्मा जगाम ह । आश्रमं वामदेवस्य मंदराचलसंनिधौ
हे ऐकून सोमशर्मा तिच्यासह वामदेवांच्या आश्रमात, मंदार पर्वताजवळ, गेला.
वामदेवोऽशृणोत्सर्वं वृत्तांतं कथितं तयोः । अभ्यषिञ्चच्चन्द्रभागां वेदमंत्रैरथोज्ज्वलाम्
वामदेवांनी त्यांच्याकडून सगळा वृत्तांत ऐकला आणि मग वेदमंत्रांनी उजळून निघालेल्या चंद्रभागेचे अभिषेक केले.
ऋषिमंत्रप्रभावेन विष्णुवासरसेवनात् । दिव्यदेहा बभूवासौ दिव्यां गतिमवाप ह
ऋषींच्या मंत्रांच्या प्रभावाने आणि विष्णूच्या पवित्र दिवशी सेवा केल्यामुळे तिला दिव्य देह मिळाला आणि ती दिव्य स्थानाला पोहोचली.
पत्युः समीपमगमत्प्रहर्षोत्फुल्ललोचना । जहर्ष शोभनोऽतीव दृष्ट्वा कांतां समागताम्
ती आनंदाने फुललेल्या डोळ्यांनी पतीजवळ गेली. प्रिय पत्नीला भेटून शोभनाला फार आनंद झाला.
समाहूय स्वके वामे पार्श्वेतां संन्यवेशयत् । अथोवाच प्रियं हर्षाच्चंद्रभागा प्रियं वचः
त्याने तिला जवळ बोलावून डाव्या बाजूला बसवले आणि मग हर्षाने चंद्रभागेला गोड शब्द बोलला.
शृणु कांत हितं वाक्यं यत्पुण्यं विद्यते मयि । अष्टवर्षाधिका जाता यदाहं पितृवेश्मनि
माझ्यात असलेले पुण्य कसे आहे ते ऐक, प्रिये. मी वडिलांच्या घरी आठ वर्षांचा असताना—
ततः प्रभृति यच्चीर्णं मया चैकादशीव्रतम् । यथोक्तविधिसंयुक्तं श्रद्धायुक्तेन चेतसा । तेन पुण्यप्रभावेन भविष्यति पुरं ध्रुवम्
त्यावेळीपासून मी एकादशीचे व्रत नियमाप्रमाणे, श्रद्धेने केले. त्या पुण्याच्या प्रभावामुळे हे नगर कायम राहील.
सर्वकामसमृद्धं च यावदाभूतसंप्लवम् । एवं सा नृपशार्दूल रमते पतिना सह
सर्व इच्छांनी परिपूर्ण असे हे नगर सृष्टीच्या अंतापर्यंत टिकेल. अशा प्रकारे, राजसिंहा, ती पतीसोबत आनंदाने राहते.
दिव्यभोगा दिव्यरूपा दिव्याभरणभूषिता । शोभनोऽपि तया सार्द्धं रमते दिव्यविग्रहः
दिव्य सुखे, दिव्य रूप, दिव्य दागिन्यांनी सजलेली — शोभनही दिव्य देह घेऊन तिच्यासोबत आनंदाने रमतो.
रमाव्रतप्रभावेन मंदराचलसानुनि । चिंतामणिसमा ह्येषा कामधेनुसमाथ वा
रमा व्रताच्या पुण्यामुळे मंदार पर्वताच्या उतारावर ती चिंतामणीसारखी किंवा कामधेनूसारखी झाली आहे.
रमाभिधाना नृपते तवाग्रे कथिता मया । तस्या माहात्म्यमनघ श्रुतं सर्वं त्वया नृप 6.60.
राजा, मी तुझ्यासमोर रमा या नावाने सांगितले. तिचे महात्म्य, पाप नष्ट करणारे, तू पूर्णपणे ऐकलेस.
मया तवाग्रे कथितं माहात्म्यं पापनाशनम् । एकादशीव्रतानां च पक्षयोरुभयोरपि
मी तुझ्यासमोर एकादशीच्या दोन्ही पक्षातील व्रतांचे, पाप नष्ट करणारे महात्म्य सांगितले.
यथा कृष्णा तथा शुक्ला विभेदं नैव कारयेत् । सेवितैकादशी नॄणां भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी
जशी कृष्ण आणि श्वेत रंग एकसारखे आहेत, तशीच एकादशीमध्ये काहीही फरक करायला नको. जी एकादशी लोकांनी पाळली, ती दोन्ही भोग आणि मोक्ष देणारी आहे.
धेनुः श्वेता यथा कृष्णा उभयोः सदृशं पयः । तथैव तुल्यफलदं स्मृतमेकादशीद्वयम्
जशी पांढऱ्या आणि काळ्या गायीचं दूध सारखंच असतं, तसंच दोन्ही एकादशीचं फळही एकसारखंच आहे.
एकादशीव्रतानां यो माहात्म्यं शृणुते नरः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते
जो कोणी एकादशी व्रताचं माहात्म्य ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि विष्णुलोकात सन्मान मिळवतो.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे उमापतिनारदसंवादे कार्तिक कृष्णा रमैकादशीनाम षष्टितमोऽध्यायः
श्रीपद्म महापुराणाच्या उत्तरखंडातील उमापती आणि नारद यांच्या संवादात, कार्तिक कृष्ण राम एकादशी नावाच्या साठव्या अध्यायाचा इथे समारोप होतो.
युधिष्ठिर उवाच- श्रुतं रमाया माहात्म्यं त्वत्तः कृष्ण यथातथम् । कार्तिके शुक्लपक्षे या तां मे कथय मानद
युधिष्ठिर म्हणाले – कृष्णा, तुझ्याकडून मी रामेची महती जशी आहे तशी ऐकली. आता कार्तिक महिन्यातील शुक्ल पक्षातील एकादशीबद्दल मला सांग, हे मानदायक.
श्रीकृष्ण उवाच-। शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि शुक्ले चोर्जदले तु या । सा यथा नारदे प्रोक्ता ब्रह्मणा लोककारिणा
श्रीकृष्ण म्हणाले – राजन, ऐक, मी तुला शुक्ल पक्षातील एकादशी सांगतो, जी नारदाला ब्रह्मदेवाने, या सृष्टीच्या कर्त्याने, सांगितली होती.
नारद उवाच - प्रबोधिन्याश्च माहात्म्यं वद विस्तरतो मम । यस्यां जागर्ति गोविंदो धर्मकर्मप्रवर्त्तकः
नारद म्हणाले – प्रभोधिनी एकादशीची महती मला सविस्तर सांग, ज्यावेळी गोविंदा जागृत राहतो आणि धर्मकर्मांना प्रवृत्त करतो.
ब्रह्मोवाच- प्रबोधिन्याश्च माहात्म्यं पापघ्नं पुण्यवर्द्धनम् । मुक्तिप्रदं सुबुद्धीनां शृणुष्व मुनिसत्तम
ब्रह्मा म्हणाले – प्रभोधिनीची महती पाप नष्ट करणारी आणि पुण्य वाढवणारी आहे. ती सुबुद्ध लोकांना मोक्ष देते. हे श्रेष्ठ मुनी, ऐक.
तावद्गर्जंति तीर्थानि आसमुद्रसरांसि च । यावत्प्रबोधिनी विष्णोस्तिथिर्नायाति कार्तिके
सर्व तीर्थे आणि समुद्रापर्यंतची सरोवरे प्रभोधिनी एकादशी येईपर्यंत गूंजत राहतात, कारण कार्तिकात विष्णूची जागरणाची वेळ येते.
तावद्गर्जंति विप्रेंद्र गंगाभागीरथी क्षितौ । यावन्नायाति पापघ्नी कार्तिके हरिबोधिनी
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, गंगा आणि भागीरथी पृथ्वीवर प्रभोधिनी एकादशी, जी पाप नष्ट करणारी आहे, येईपर्यंत गूंजत राहतात.
अश्वमेधसहस्राणि राजसूयशतानि च । एकेनैवोपवासेन प्रबोधिन्या लभेन्नरः
प्रभोधिनी एकादशीला एकदाच उपवास केल्याने, मनुष्याला हजार अश्वमेध यज्ञ आणि शंभर राजसूय यज्ञांचे पुण्य मिळते.
यद्दुर्ल्लभं यदप्राप्यं त्रैलोक्यस्य न गोचरम् । तदप्यप्रार्थितं पुत्रं ददाति हरिबोधिनी
त्रैलोक्यात जे दुर्मिळ किंवा अप्राप्य आहे, अगदी न मागितलेला पुत्रही, ते सर्व हरिबोधिनी एकादशी देऊ शकते.