इदानीं ब्रूहि किं श्रोतुं महाभाग त्वमिच्छसि
आता, हे भाग्यवान, तुला काय ऐकायचे आहे ते मला सांग.
श्रीविष्णवे नमः स्वच्छं चंद्रावदातं करिकरमकरक्षोभसंजातफेनं। ब्रह्मोद्भूतिप्रसक्तैर्व्रतनियमपरैः सेवितं विप्रमुख्यैः। कारालंकृतेन त्रिभुवनगुरुणा ब्रह्मणा दृष्टिपूतं। संभोगाभोगरम्यं जलमशुभहरं पौष्करं वः पुनातु
श्रीविष्णूला नमस्कार. चंद्रासारखे स्वच्छ, हत्ती आणि मकर यांच्या हालचालींमुळे निर्माण झालेल्या फेसाने भरलेले, व्रत आणि नियम पाळणाऱ्या श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी सेविलेले, त्रिभुवनगुरु ब्रह्मदेवाच्या दृष्टिपाताने पावन झालेले, सौंदर्य आणि आनंदाने भरलेले, सर्व अशुभ दूर करणारे, ते पुष्करातील पवित्र पाणी तुम्हाला शुद्ध करो.
सूतमेकांतमासीनं व्यासशिष्यं महामतिः। लोमहर्षणनामा वा उग्रश्रवसमाह तत्
महामती व्यासांचे शिष्य, लोमहर्षण किंवा उग्रश्रव, सूत म्हणून एकांत बसले होते.
ऋषीणामाश्रमांस्तात गत्वा धर्मान्समासतः। पृच्छतां विस्तराद्ब्रूहि यन्मत्तः श्रुतवानसि
हे तात, ऋषींच्या आश्रमात जाऊन, त्यांनी धर्माविषयी विचारलेल्या सर्व प्रश्नांची तू माझ्याकडून जे ऐकले आहेस ते सविस्तर सांग.
वेदव्यासान्मया पुत्र पुराणान्यखिलानि च। तवाख्यातानि प्राप्तानि मुनिभ्यो वद विस्तरात्
माझ्या मुला, वेदव्यासांनी सांगितलेली सर्व पुराणे आणि उपदेश मी तुला दिले आहेत; ते ऋषींना सविस्तर सांग.
प्रयागे मुनिवर्यैश्च यथापृष्टः स्वयं प्रभुः। पृष्टेन चानुशिष्टास्ते मुनयो धर्मकांक्षिणः
प्रयाग येथे, श्रेष्ठ ऋषींनी प्रभूला जसे विचारले, आणि त्यांनी विचारल्यावर प्रभूने जसा उपदेश केला, तसे धर्माची इच्छा असलेल्या त्या ऋषींना समजावले.
देशं पुण्यमभीप्संतो विभुना च हितैषिणा। सुनाभं दिव्यरूपं च सत्यगं शुभविक्रमं
पवित्र भूमीची इच्छा असलेल्या त्या ऋषींना, हित करणाऱ्या प्रभूने, दिव्य रूप, सत्यप्रियता आणि शुभ पराक्रम असलेल्या सुनाभ या स्थळी नेले.
अनौपम्यमिदं चक्रं वर्तमानमतंद्रिताः। पृष्टतो यातनियमात्पदं प्राप्स्यथ यद्धितम्
प्रभू म्हणाले — हे अनुपम चक्र, जे अखंड फिरते आहे, त्यामागे एकाग्रतेने जा; असे केल्यास तुम्हाला हवे ते कल्याण मिळेल.
गच्छतो धर्मचक्रस्य यत्र नेमिर्विशीर्यते। पुण्यः स देशो मंतव्य इत्युवाच स्वयं प्रभुः
धर्मचक्र फिरताना ज्या ठिकाणी त्याचा कडा तुटत नाही, तो प्रदेश पवित्र मानावा — असे प्रभू स्वतः म्हणाले.
उक्त्वा चैवमृषीन्सर्वानदृश्यत्वमगात्पुनः। गंगावर्तसमाहारो नेमिर्यत्र व्यशीर्यत
असे सांगून प्रभू सर्व ऋषींना अदृश्य झाले; ज्या ठिकाणी गंगेच्या प्रवाहांचा संगम झाला, तिथे चक्राचा कडा तुटला.
ईजिरे दीर्घसत्रेण ऋषयो नैमिषे तदा। तत्र गत्वा तु तान्ब्रूहि पृच्छतो धर्मसंशयान्
त्यावेळी नैमिषारण्यात ऋषींनी दीर्घ यज्ञ केला; तिथे जाऊन त्यांना धर्माविषयी विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे दे.
उग्रश्रवास्ततो गत्वा ज्ञानविन्मुनिपुंगवान्। अभिगम्योपसंगृह्य नमस्कृत्वा कृतांजलिः
मग उग्रश्रव त्या ज्ञानी आणि श्रेष्ठ ऋषींकडे गेला; त्यांच्या जवळ जाऊन, हात जोडून नमस्कार केला.
तोषयामास मेधावी प्रणिपातेन तानृषीन्। ते चापि सत्रिणः प्रीताः ससदस्या महात्मने
त्या बुद्धिमानाने नम्रतेने ऋषींचे समाधान केले; आणि त्या यज्ञकर्ते, त्यांच्या सभासदांसह, त्या महात्म्याने प्रसन्न झाले.
तस्मै समेत्य पूजां च यथावत्प्रतिपेदिरे। ऋषय ऊचुः। कुतस्त्वमागतः सूत कस्माद्देशादिहागतः
ते सर्वजण एकत्र येऊन त्याचा यथोचित सन्मान केला. ऋषी म्हणाले — सूत, तू कुठून आला आहेस? कोणत्या प्रदेशातून येथे आला आहेस?
कारणं चागमे ब्रूहि वृंदारकसमद्युते। सूत उवाच। पित्राहं तु समादिष्टो व्यासशिष्येण धीमता
वृंदारकांमध्ये तेजस्वी असलेल्या तूं, परंपरेनुसार कारण काय ते सांग. सूत म्हणाला : माझ्या वडिलांनी, जे व्यासांचे बुद्धिमान शिष्य होते, त्यांनी मला हे सांगितले.
शुश्रूषस्व मुनीन्गत्वा यत्ते पृच्छंति तद्वद। वदंतु भगवंतो मां कथयामि कथां तु यां
तूं ऋषींकडे जाऊन त्यांची सेवा कर, आणि जे काही ते विचारतील ते त्यांना सांग. पूज्य मंडळी मला विचारू देत, मी त्यांना हवी असलेली कथा सांगीन.
पुराणं चेतिहासं वा धर्मानथ पृथग्विधान्। तां गिरं मधुरां तस्य शुश्रुवुर्ऋषिसत्तमाः
पुराण असो किंवा इतिहास, किंवा विविध धर्मविचार, त्या ऋषीश्रेष्ठांनी त्याची मधुर वाणी ऐकली.
अथ तेषां पुराणस्य शुश्रूषा समपद्यत। दृष्ट्वा तमतिविश्वस्तं विद्वांसं लौमहर्षणिं
मग त्यांच्यात पुराण ऐकण्याची इच्छा निर्माण झाली, कारण लौमहर्षण हा विद्वान आणि पूर्ण विश्वासू असल्याचे त्यांनी पाहिले.
तस्मिन्सत्रे कुलपतिस्सर्वशास्त्राविशारदः। शौनको नाम मेधावी विज्ञानारण्यके गुरुः
त्या सभेत सर्व शास्त्रांमध्ये पारंगत, शौनक नावाचा बुद्धिमान आणि ज्ञानाच्या अरण्यात गुरु असलेला कुलपती उपस्थित होता.
इत्थं तद्भावमालंब्य धर्माञ्छुश्रूषुराह तम्। त्वया सूत महाबुद्धे भगवान्ब्रह्मवित्तमः
त्याच्या त्या स्वभावावर विश्वास ठेवून धर्माची इच्छा असणाऱ्याने त्याला विचारले : 'हे सूत, मोठ्या बुद्धीचे, तूं ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ आहेस.'
इतिहासपुराणार्थं व्यासः सम्यगुपासितः। दुदोहिथमतिं तस्य त्वं पुराणाश्रयां शुभां
इतिहास आणि पुराणाचा अर्थ समजण्यासाठी व्यासांनी तुझी योग्य सेवा करून, तुझ्या मनातून पुराणांवर निष्ठा असलेली शुद्ध बुद्धी प्राप्त केली.
अमीषां विप्रमुख्यानां पुराणं प्रति सम्प्रति। शुश्रूषाऽस्ते महाबुद्धे तछ्रावयितुमर्हसि
हे महाबुद्धीमान, या श्रेष्ठ ब्राह्मणांमध्ये आता पुराण ऐकण्याची इच्छा आहे; तूं त्यांना ते सांग.
सर्वे हीमे महात्मानो नानागोत्राः समागताः। स्वान्स्वानंशान्पुराणोक्ताञ्छृण्वन्तु ब्रह्मवादिनः
हे सर्व महात्मे, वेगवेगळ्या कुळांमधून एकत्र आलेले, ब्रह्मविचार करणारे आहेत; त्यांना त्यांच्या भागानुसार पुराणातील कथा ऐकू दे.
संपूर्णे दीर्घसत्रेस्मिंस्तांस्त्वं श्रावय वै मुनीन्। पाद्मं पुराणं सर्वेषां कथयस्व महामते
या दीर्घ आणि पूर्ण यज्ञात, तूं सर्व ऋषींना पद्मपुराण पूर्णपणे सांग, हे महाबुद्धीमान.
कथं पद्मं समुद्भूतं ब्रह्म तत्र कथं न्वभूत्। प्रोद्भूतेन कथं सृष्टिः कृता तां तु तथा वद
पद्म कसे उत्पन्न झाले, ब्रह्मा तिथे कसा आला, आणि जो प्रकट झाला त्याने सृष्टी कशी केली, ते सर्व तूं जसे घडले तसे सांग.
एवं पृष्टस्ततस्तांस्तु प्रत्युवाच शुभां गिरम्। सूक्ष्मं च न्यायसंयुक्तं प्राब्रवीद्रौमहर्षणिः
अशा प्रकारे विचारल्यावर, त्याने त्यांना शुभ वाणीने उत्तर दिले; लौमहर्षणाने संक्षिप्त आणि योग्य रीतीने सांगितले.
प्रीतोस्म्यनुगृहीतोस्मि भवद्भिरिह चोदनात्। पुराणार्थं पुराणज्ञैः सर्वधर्मपरायणैः
तुम्ही सर्व धर्माला समर्पित आणि पुराणांचे जाणकार आहात, म्हणून पुराणाच्या अर्थासाठी मला येथे प्रवृत्त केल्याबद्दल मी आनंदी आणि सन्मानित आहे.
यथाश्रुतं सुविख्यातं तत्सर्वं कथयामि वः। धर्म एष तु सूतस्य सद्भिर्दृष्टः सनातनः
जे काही मी ऐकले आणि जे प्रसिद्ध आहे, ते सर्व मी तुम्हाला सांगतो; कारण हेच सूताचे सनातन कर्तव्य आहे, असे सज्जनांनी मानले आहे.
देवतानामृषीणां च राज्ञां चामिततेजसाम्। वंशानां धारणं कार्यं स्तुतीनां च महात्मनाम्
देवतांचे, ऋषींचे आणि अपरंपार तेज असलेल्या राजांचे वंश जतन करणे, आणि महात्म्यांची स्तुती करणे हे करणे आवश्यक आहे.
इतिहासपुराणेषु दृष्टा ये ब्रह्मवादिनः। न हि वेदेष्वधीकारः कश्चित्सूतस्य दृश्यते
इतिहास आणि पुराणांमध्ये ब्रह्मविचार करणारे लोक दिसतात; कारण सूताला वेदांमध्ये अधिकार नाही, हे कुठेही दिसत नाही.