युधिष्ठिर उवाच- श्रावणस्य सिते पक्षे किंनामैकादशीभवेत् । तन्नः कथय गोविंद वासुदेव नमोऽस्तु ते
युधिष्ठिर म्हणाला— श्रावण महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील एकादशीचं नाव काय आहे? गोविंदा, ते आम्हाला सांग. वासुदेव, तुला नमस्कार.
श्रीकृष्ण उवाच- शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि आख्यानं पापनाशनम् । यत्प्रोक्तं ब्रह्मणा पूर्वं पृच्छते नारदाय वै
श्रीकृष्ण म्हणाले— राजन, ऐक, मी तुला पाप नष्ट करणारी ही कथा सांगतो, जी पूर्वी ब्रह्मदेवाने नारदाला विचारल्यावर सांगितली होती.
नारद उवाच- भगवन्श्रोतुमिच्छामि त्वत्तोऽहं कमलासन । श्रावणस्यासिते पक्षे किं नामैकादशी भवेत्
नारद म्हणाले— भगवंत, मी तुझ्याकडून ऐकायला इच्छितो, कमलासन, श्रावण महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील एकादशीचं नाव काय आहे?
को देवः को विधिस्तस्याः किं पुण्यं कथय प्रभो । इति तस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्मा वचनमब्रवीत्
त्या एकादशीला कोणता देव पूजावा, तिची विधी काय आहे, आणि तिचं पुण्य काय आहे, हे सांग, प्रभो. असं नारदाचं बोलणं ऐकून ब्रह्मदेव म्हणाले—
ब्रह्मोवाच- शृणु नारद ते वच्मि लोकानां हितकाम्यया । श्रावणैकादशी कृष्णा कामिका नाम नामतः
ब्रह्मदेव म्हणाले— नारद, मी तुला लोकांच्या हितासाठी सांगतो. श्रावण महिन्यातील कृष्ण एकादशीचं नाव 'कामिका' आहे.
अस्याः श्रवणमात्रेण वाजपेयफलं लभेत् । अस्यां यजति देवेशं शंखचक्रगदाधरम्
फक्त या एकादशीचं श्रवण केल्याने वाजपेय यज्ञाचं फळ मिळतं. या दिवशी शंख, चक्र, गदा धारण करणाऱ्या देवाची पूजा करावी.
श्रीधराख्यं हरिं विष्णुं माधवं मधुसूदनम् । पूजयेद्ध्यायते यो वै तस्य पुण्यंफलं शृणु
जो कोणी श्रीधर, हरि, विष्णू, माधव, मधुसूदन या नावांनी ओळखल्या जाणाऱ्या परमेश्वराची पूजा करतो आणि त्याचे ध्यान करतो, त्याला मिळणाऱ्या पुण्याचे फळ मी सांगतो, ऐक.
न गंगायां न काश्यां च नैमिषे न च पुष्करे । तत्फलं समवाप्नोति यत्फलं कृष्णपूजनात्
गंगा, काशी, नैमिष किंवा पुष्कर येथे मिळणारे फळ कृष्णाची पूजा केल्यावर मिळणाऱ्या फळाशी कधीच तुलना होऊ शकत नाही.
गोदावर्यां गुरौ सिंहे व्यतीपाते च दंडके । यत्फलं समवाप्नोति तत्फलं कृष्णपूजनात्
गोदावरीत, सिंह राशीत सूर्याचा प्रवेश असताना, व्यतीपाताच्या वेळी किंवा दंडकारण्यात मिळणारे फळ कृष्णाची पूजा केल्यावर मिळणाऱ्या फळासारखेच असते.
ससागरवनोपेतां यो ददाति वसुंधराम् । कामिकाव्रतकारी च ह्युभौ समफलौ स्मृतौ
जो कोणी समुद्र व वनांनी युक्त अशी भूमी दान करतो किंवा कामिका व्रत करतो, या दोघांना स्मृतीनुसार समान फळ मिळते.
प्रसूयमानां यो धेनुं दद्यात्सोपस्करां नरः । तत्फलं समवाप्नोति कामिकाव्रतकारकः
जो मनुष्य वासरू होणारी गाय आणि तिच्या सर्व वस्तूंसह दान करतो, त्याला कामिका व्रत करणाऱ्याप्रमाणेच फळ मिळते.
श्रावणे श्रीधरं देवं पूजयेद्यो नरोत्तमः । तेनैव पूजिता देवा गंधर्वोरगपन्नगाः
जो श्रेष्ठ पुरुष श्रावण महिन्यात श्रीधर देवाची पूजा करतो, त्याने प्रत्यक्ष देव, गंधर्व, सर्प आणि नाग यांचीही पूजा केली असे समजावे.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कामिकादिवसे हरिः । पूजनीयो यथाशक्ति मानुषैः पापभीरुभिः
म्हणून, कामिका व्रताच्या दिवशी, सर्व प्रयत्नांनी आणि आपल्या शक्तीनुसार, पापाला घाबरणाऱ्या माणसांनी हरिची पूजा करावी.
ये संसारार्णवे मग्नाः पापपंकसमाकुले । तेषामुद्धरणार्थाय कामिकाव्रतमुत्तमम्
जे लोक संसाराच्या समुद्रात, पापाच्या चिखलात बुडाले आहेत, त्यांना तारण्यासाठी कामिका व्रत हे श्रेष्ठ आहे.
नातः परतरा काचित्पवित्रा पापहारिणी । एवं नारद जानीहि स्वयमाह परो हरिः
या व्रतापेक्षा अधिक पवित्र किंवा पाप नष्ट करणारे दुसरे काहीही नाही; हे नारद, स्वतः परम हरिने सांगितले आहे, असे जाण.
अध्यात्मविद्या निरतैर्यत्फलं प्राप्यते नरैः । ततो बहुतरं विद्धि कामिकाव्रतसेविनाम्
अध्यात्मविद्येत रमणाऱ्या लोकांना जे फळ मिळते, त्यापेक्षा कितीतरी अधिक फळ कामिका व्रत करणाऱ्यांना मिळते, हे जाण.
रात्रौ जागरणं कृत्वा कामिकाव्रतकृन्नरः । न पश्यति यमं रौद्रं नैव गच्छति दुर्गतिम्
जो मनुष्य रात्री जागरण करून कामिका व्रत करतो, त्याला रौद्र यमाचा सामना करावा लागत नाही आणि तो कधीही वाईट स्थळी जात नाही.
न पश्यति कुयोनिं च कामिकाव्रतसेवनात् । कामिकाया व्रते चीर्णे कैवल्यं योगिनो गताः
कामिका व्रत केल्याने वाईट योनीत जन्म मिळत नाही; हे व्रत पूर्ण केल्यावर योगी मुक्ती प्राप्त करतात.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कर्तव्या नियतात्मभिः । तुलसीप्रभवैः पत्रैः यो नरः पूजयेद्धरिम्
म्हणून, सर्व प्रयत्नांनी, संयमित मन असणाऱ्यांनी हे व्रत करावे; जो मनुष्य तुळशीच्या पानांनी हरिची पूजा करतो,
न लिप्यते स पापेन पद्मपत्रमिवांभसा । सुवर्णभारमेकं तु रजतं च चतुर्गुणम्
त्याला पाप लागून राहत नाही, जसे कमळाच्या पानाला पाणी चिकटत नाही; एक तोळा सोने किंवा त्याच्या चौपट चांदी दान केल्याचे फळ,
तत्फलं समवाप्नोति तुलसीदलपूजनात् । रत्न मौक्तिक वैडूर्य प्रवालादिभिरर्चितः
तेच फळ तुळशीच्या पानांनी पूजा केल्याने मिळते; रत्न, मोती, वैडूर्य, प्रवाळ इत्यादींनी विष्णूची पूजा केली तरी,
न तुष्यति तथा विष्णुस्तुलसीदलतो यथा । तुलसीमंजरीभिश्च पूजितो येन केशवः
तरीही तुळशीच्या पानांनी जशी संतुष्टी होते, तशी दुसऱ्या कोणत्याही वस्तूने होत नाही; आणि जो केशवाची तुळशीच्या मंजिरींनी पूजा करतो,
या दृष्टा निखिलाघसंघशमनी स्पृष्टा वपुः पावनी। रोगाणामभिवंदितानि रसिनी सिक्तांतकत्रासिनी । प्रत्यासत्तिविधायिनी भगवतः कृष्णस्य संरोपिता। न्यस्ता तच्चरणे विमुक्तिफलदा तस्यै तुलस्यै नमः
ती तुळशी, जी पाहिल्यावर सर्व पापांचा नाश करते, स्पर्श केल्यावर शरीर पवित्र करते, वंदन केल्यावर रोग दूर करते, चाखल्यावर गोड लागते, शिंपडल्यावर मृत्यू दूर करते, जवळ ठेवली तर जवळीक मिळते, कृष्णासाठी लावली आणि त्याच्या पायाशी अर्पण केली तर मुक्तीचे फळ देते, अशा त्या तुळशीला मी नमस्कार करतो.
दीपं ददाति यो मर्त्यो दिवारात्रं हरेर्दिने । तस्य पुण्यस्य संख्यातुं चित्रगुप्तो न वेत्त्यलम्
जो मनुष्य हरिदिनी, दिवस-रात्र दिवा लावतो, त्याच्या पुण्याची गणना चित्रगुप्तालाही करता येत नाही.
कृष्णाग्रे दीपको यस्य ज्वलत्येकादशीदिने । पितरस्तस्य तृप्यंति अमृतेन दिवि स्थिताः
एकादशीच्या दिवशी जो कुणी कृष्णासमोर दिवा लावतो, त्याचे स्वर्गात असलेले पूर्वज अमृताने तृप्त होतात.
घृतेन दीपं प्रज्वाल्य तिलतैलेन वा पुनः । प्रयाति सूर्यलोकं च दीपकोटिशतार्चितः
जो दिवा तुपाने किंवा पुन्हा तीळतेलाने लावतो, आणि शेकडो कोटी दिव्यांनी पूजा करतो, तो सूर्यलोकात जातो.
अयं तवाग्रे कथितः कामिकामहिमा मया । अतो नरैः प्रकर्त्तव्या सर्वपातकहारिणी
मी तुझ्यासमोर या काम्य एकादशीचे महत्त्व सांगितले आहे. म्हणून सर्वांनी ती करावी, कारण ती सर्व पापांचा नाश करते.
ब्रह्महत्यापहरणी भ्रूणहत्याविनाशिनी । वैष्णवस्थानदात्री च महापुण्यफलप्रदा
ही एकादशी ब्रह्महत्येचे पाप दूर करते, गर्भहत्या नष्ट करते, विष्णूचे स्थान देते आणि मोठ्या पुण्याचे फळ मिळवून देते.
श्रुत्वा माहात्म्यमेतस्या नरः श्रद्धासमन्वितः । विष्णुलोकमवाप्नोति सर्वपापैः प्रमुच्यते
जो मनुष्य श्रद्धेने हे माहात्म्य ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि विष्णूच्या लोकात पोहोचतो.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे उमामहेश्वरसंवादे श्रावणकृष्णैकादशीनाम चतुष्पंचाशत्तमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या उत्तरखंडातील उमामहेश्वर संवादातील 'श्रावण कृष्ण एकादशी' नावाच्या चौपन्नाव्या अध्यायाचा येथे समारोप झाला.