तस्यां च पूजयेद्देवं शंखचक्रगदाधरम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा भक्त्या चैव विशेषतः
त्या दिवशी शंख, चक्र, गदा धारण करणाऱ्या देवाची भक्तीपूर्वक पूजा करावी आणि रात्री जागरण करावं.
नास्याः पुण्यस्य संख्यानं कर्तुं शक्तश्चतुर्मुखः । एवं यः कुरुते राजन्नेकादश्या व्रतोत्तमम्
या व्रताचं पुण्य ब्रह्मदेवालाही मोजता येत नाही. म्हणून, राजन, जो कोणी एकादशीचं हे श्रेष्ठ व्रत करतो—
सर्वपापहरं चैव भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । स च लोके मम सदा श्वपचोऽपि प्रियंकरः
हे व्रत सर्व पापं दूर करतं आणि भोग व मोक्ष दोन्हीही देतं. अगदी नीच जन्माचा माणूस जरी हे व्रत करतो, तरी तो मला या जगात नेहमीच प्रिय असतो.
दीपदानेन पालाशपत्रे भुक्त्या व्रतेन च । चातुर्मास्यं नयंतीह ते नरा मम वल्लभाः
दिवा लावून, पळसाच्या पानाचा उपयोग करून, अन्नदान करून आणि व्रत पाळून, जे लोक चातुर्मास पाळतात, ते माझे आवडते होतात.
चातुर्मास्ये हरौ सुप्ते भूमिशायी भवेन्नरः । श्रावणे वर्जयेच्छाकं दधि भाद्रपदे तथा
चातुर्मासात, जेव्हा हरि झोपलेला असतो, तेव्हा माणसाने जमिनीवर झोपावं. श्रावण महिन्यात शाक टाळावं आणि भाद्रपदात दही सोडावं.
दुग्धमाश्वयुजि त्याज्यं कार्तिके द्विदलं त्यजेत् । अथवा ब्रह्मचर्यस्थः स याति परमां गतिम्
आश्विन महिन्यात दूध सोडावं, कार्तिकात दोन दाण्यांची कडधान्ये टाळावीत. किंवा ब्रह्मचर्य पाळून राहिलं, तरी तो माणूस सर्वोच्च स्थानाला पोहोचतो.
एकादश्या व्रतेनैव पुमान्पापैर्विमुच्यते । कर्तव्या सर्वदा राजन्विस्मर्तव्या न कर्हिचित्
फक्त एकादशीचं व्रत केल्याने माणूस पापांपासून मुक्त होतो. हे व्रत नेहमीच करावं, राजन, आणि कधीच विसरू नये.
शयनी बोधिनी मध्ये या कृष्णैकादशीभवेत् । सैवोपोष्या गृहस्थस्य नान्या कृष्णा कदाचन
शयनी आणि बोधिनी एकादशीच्या मधल्या कृष्ण एकादशीचं व्रत गृहस्थाने करावं, दुसरी कोणतीही कृष्ण एकादशी कधीच करू नये.
शृणुयाच्चैव यो राजन्कथां पापहरां पराम् । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः
जो कोणी, राजन, ही पाप नष्ट करणारी उत्तम कथा ऐकतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचं फळ मिळतं.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे उमामहेश्वरसंवादे देवशयन्येकादशीनाम त्रिपंचाशत्तमोऽध्यायः
या प्रकारे, पावन पद्मपुराणाच्या उत्तरखंडातील उमामहेश्वर संवादात 'देवशयनी एकादशी' नावाचा त्रेपन्नावा अध्याय संपला.
युधिष्ठिर उवाच- श्रावणस्य सिते पक्षे किंनामैकादशीभवेत् । तन्नः कथय गोविंद वासुदेव नमोऽस्तु ते
युधिष्ठिर म्हणाला— श्रावण महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील एकादशीचं नाव काय आहे? गोविंदा, ते आम्हाला सांग. वासुदेव, तुला नमस्कार.
श्रीकृष्ण उवाच- शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि आख्यानं पापनाशनम् । यत्प्रोक्तं ब्रह्मणा पूर्वं पृच्छते नारदाय वै
श्रीकृष्ण म्हणाले— राजन, ऐक, मी तुला पाप नष्ट करणारी ही कथा सांगतो, जी पूर्वी ब्रह्मदेवाने नारदाला विचारल्यावर सांगितली होती.
नारद उवाच- भगवन्श्रोतुमिच्छामि त्वत्तोऽहं कमलासन । श्रावणस्यासिते पक्षे किं नामैकादशी भवेत्
नारद म्हणाले— भगवंत, मी तुझ्याकडून ऐकायला इच्छितो, कमलासन, श्रावण महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील एकादशीचं नाव काय आहे?
को देवः को विधिस्तस्याः किं पुण्यं कथय प्रभो । इति तस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्मा वचनमब्रवीत्
त्या एकादशीला कोणता देव पूजावा, तिची विधी काय आहे, आणि तिचं पुण्य काय आहे, हे सांग, प्रभो. असं नारदाचं बोलणं ऐकून ब्रह्मदेव म्हणाले—
ब्रह्मोवाच- शृणु नारद ते वच्मि लोकानां हितकाम्यया । श्रावणैकादशी कृष्णा कामिका नाम नामतः
ब्रह्मदेव म्हणाले— नारद, मी तुला लोकांच्या हितासाठी सांगतो. श्रावण महिन्यातील कृष्ण एकादशीचं नाव 'कामिका' आहे.
अस्याः श्रवणमात्रेण वाजपेयफलं लभेत् । अस्यां यजति देवेशं शंखचक्रगदाधरम्
फक्त या एकादशीचं श्रवण केल्याने वाजपेय यज्ञाचं फळ मिळतं. या दिवशी शंख, चक्र, गदा धारण करणाऱ्या देवाची पूजा करावी.
श्रीधराख्यं हरिं विष्णुं माधवं मधुसूदनम् । पूजयेद्ध्यायते यो वै तस्य पुण्यंफलं शृणु
जो कोणी श्रीधर, हरि, विष्णू, माधव, मधुसूदन या नावांनी ओळखल्या जाणाऱ्या परमेश्वराची पूजा करतो आणि त्याचे ध्यान करतो, त्याला मिळणाऱ्या पुण्याचे फळ मी सांगतो, ऐक.
न गंगायां न काश्यां च नैमिषे न च पुष्करे । तत्फलं समवाप्नोति यत्फलं कृष्णपूजनात्
गंगा, काशी, नैमिष किंवा पुष्कर येथे मिळणारे फळ कृष्णाची पूजा केल्यावर मिळणाऱ्या फळाशी कधीच तुलना होऊ शकत नाही.
गोदावर्यां गुरौ सिंहे व्यतीपाते च दंडके । यत्फलं समवाप्नोति तत्फलं कृष्णपूजनात्
गोदावरीत, सिंह राशीत सूर्याचा प्रवेश असताना, व्यतीपाताच्या वेळी किंवा दंडकारण्यात मिळणारे फळ कृष्णाची पूजा केल्यावर मिळणाऱ्या फळासारखेच असते.
ससागरवनोपेतां यो ददाति वसुंधराम् । कामिकाव्रतकारी च ह्युभौ समफलौ स्मृतौ
जो कोणी समुद्र व वनांनी युक्त अशी भूमी दान करतो किंवा कामिका व्रत करतो, या दोघांना स्मृतीनुसार समान फळ मिळते.
प्रसूयमानां यो धेनुं दद्यात्सोपस्करां नरः । तत्फलं समवाप्नोति कामिकाव्रतकारकः
जो मनुष्य वासरू होणारी गाय आणि तिच्या सर्व वस्तूंसह दान करतो, त्याला कामिका व्रत करणाऱ्याप्रमाणेच फळ मिळते.
श्रावणे श्रीधरं देवं पूजयेद्यो नरोत्तमः । तेनैव पूजिता देवा गंधर्वोरगपन्नगाः
जो श्रेष्ठ पुरुष श्रावण महिन्यात श्रीधर देवाची पूजा करतो, त्याने प्रत्यक्ष देव, गंधर्व, सर्प आणि नाग यांचीही पूजा केली असे समजावे.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कामिकादिवसे हरिः । पूजनीयो यथाशक्ति मानुषैः पापभीरुभिः
म्हणून, कामिका व्रताच्या दिवशी, सर्व प्रयत्नांनी आणि आपल्या शक्तीनुसार, पापाला घाबरणाऱ्या माणसांनी हरिची पूजा करावी.
ये संसारार्णवे मग्नाः पापपंकसमाकुले । तेषामुद्धरणार्थाय कामिकाव्रतमुत्तमम्
जे लोक संसाराच्या समुद्रात, पापाच्या चिखलात बुडाले आहेत, त्यांना तारण्यासाठी कामिका व्रत हे श्रेष्ठ आहे.
नातः परतरा काचित्पवित्रा पापहारिणी । एवं नारद जानीहि स्वयमाह परो हरिः
या व्रतापेक्षा अधिक पवित्र किंवा पाप नष्ट करणारे दुसरे काहीही नाही; हे नारद, स्वतः परम हरिने सांगितले आहे, असे जाण.
अध्यात्मविद्या निरतैर्यत्फलं प्राप्यते नरैः । ततो बहुतरं विद्धि कामिकाव्रतसेविनाम्
अध्यात्मविद्येत रमणाऱ्या लोकांना जे फळ मिळते, त्यापेक्षा कितीतरी अधिक फळ कामिका व्रत करणाऱ्यांना मिळते, हे जाण.
रात्रौ जागरणं कृत्वा कामिकाव्रतकृन्नरः । न पश्यति यमं रौद्रं नैव गच्छति दुर्गतिम्
जो मनुष्य रात्री जागरण करून कामिका व्रत करतो, त्याला रौद्र यमाचा सामना करावा लागत नाही आणि तो कधीही वाईट स्थळी जात नाही.
न पश्यति कुयोनिं च कामिकाव्रतसेवनात् । कामिकाया व्रते चीर्णे कैवल्यं योगिनो गताः
कामिका व्रत केल्याने वाईट योनीत जन्म मिळत नाही; हे व्रत पूर्ण केल्यावर योगी मुक्ती प्राप्त करतात.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कर्तव्या नियतात्मभिः । तुलसीप्रभवैः पत्रैः यो नरः पूजयेद्धरिम्
म्हणून, सर्व प्रयत्नांनी, संयमित मन असणाऱ्यांनी हे व्रत करावे; जो मनुष्य तुळशीच्या पानांनी हरिची पूजा करतो,
न लिप्यते स पापेन पद्मपत्रमिवांभसा । सुवर्णभारमेकं तु रजतं च चतुर्गुणम्
त्याला पाप लागून राहत नाही, जसे कमळाच्या पानाला पाणी चिकटत नाही; एक तोळा सोने किंवा त्याच्या चौपट चांदी दान केल्याचे फळ,