सर्वं तद्भस्मतां याति एकादश्याः प्रभावतः । न शक्नुवंति ये दातुं जलधेनुं नराधिप
एकादशीच्या सामर्थ्यामुळे ते सर्व पाप जळून राख होते. राजन, जे लोक पाण्यासह गाय दान देऊ शकत नाहीत,
सकांचनः प्रदातव्यो घटको वस्त्रसंयुतः । तोयस्य नियमं योऽस्या कुरुते वै स पुण्यभाक्
त्यांनी नाणे, पाण्याने भरलेला घडा आणि वस्त्र यांसह दान द्यावे. या व्रताचे पाणीमर्यादेचे पालन करणाऱ्याला पुण्य मिळते.
फलं कोटिसुवर्णस्य यामेयामे श्रुतं फलम् । स्नानं दानं जपं होमं यदस्यां कुरुते नरः
या दिवशी स्नान, दान, जप किंवा होम केल्याचे फळ, शुभ काळात दहा लाख सुवर्ण दान केल्याच्या फळासमान आहे असे सांगितले आहे.
तत्सर्वं चाक्षयं प्राप्तमेतत्कृष्णप्रभाषितम् । किं वापरेण धर्मेण निर्जलैकादशीं विना
हे सर्व फळ अक्षय होते, असे कृष्णाने सांगितले आहे. निर्जल एकादशी व्रत वगळता दुसऱ्या कोणत्याही धर्माची गरज नाही.
उपोष्य सम्यग्विधिवद्वैष्णवं पदमाप्नुयात् । सुवर्णमन्नं वासो वा यदस्यां संप्रदीयते
नियमाने उपवास केल्यावर वैष्णव पद मिळते. या दिवशी सुवर्ण, अन्न किंवा वस्त्र दान केल्यास,
तदस्य कुरुशार्दूल सर्वं चाप्यक्षयं भवेत् । एकादश्यां दिने योऽन्नं भुंक्ते पापं भुनक्ति सः
हे कुरुवंशातील श्रेष्ठ, ते सर्व फळ अक्षय होते. एकादशीच्या दिवशी जो अन्न खातो, तो पापाचाच भोग घेतो.
इहलोके स चांडालो मृतः प्राप्नोति दुर्गतिम् । ये च दास्यंति दानानि द्वादश्यां समुपोषिताः
या जगात तो चांडाळ होतो आणि मृत्यूनंतर त्याला दुर्गती मिळते. पण जे द्वादशीला उपवास करून दान देतात,
ज्येष्ठमासे सिते पक्षे प्राप्स्यंति परमं पदम् । ब्रह्महा मद्यपः स्तेनो गुरुद्वेषी सदानृती
ज्येष्ठ महिन्यातल्या शुक्ल पक्षात त्यांना परमपद मिळते. ब्रह्महत्यारा, मद्यपान करणारा, चोर, गुरुद्रोही किंवा नेहमी खोटं बोलणारा,
मुच्यंते पातकैः सर्वैर्निर्जलायैरुपोषिता । विशेषं शृणु कौंतेय निर्जलैकादशी दिने
हे सर्व निर्जल उपवास केल्यावर पापांपासून मुक्त होतात. कौंतेय, आता निर्जल एकादशीच्या दिवशी काय करावे ते ऐक.
यत्कर्त्तव्यं नरैः स्त्रीभिर्दानं श्रद्धासमन्वितैः । जलशायी च संपूज्यो देया धेनुस्तथाम्मयी
पुरुषांनी आणि स्त्रियांनी श्रद्धेने दान द्यावे. जलशायी देवतेची पूजा करावी आणि मातीची गाय दान द्यावी.
प्रत्यक्षा वा नृपश्रेष्ठ घृतधेनुरथापि वा । दक्षिणाभिः सुपुष्टाभिर्मिष्टान्नैश्च पृथग्विधैः
राजन, प्रत्यक्ष गाय किंवा तुपाची गायही दान द्यावी, त्यासोबत भरपूर दक्षिणा आणि विविध प्रकारचे गोड पदार्थ द्यावेत.
तोषणीयाः प्रयत्नेन द्विजा धर्मभृतां वर । तुष्टा भवंति वै विप्रास्तैस्तुष्टैर्मोक्षदो हरिः
धर्मनिष्ठ श्रेष्ठ पुरुषा, ब्राह्मणांना मनापासून संतुष्ट करावे. ब्राह्मण संतुष्ट झाले की, मुक्तिदाता हरिही प्रसन्न होतो.
आत्मद्रोहः कृतस्तैर्हि यैरेषा न ह्युपोषिता । पापात्मानो दुराचारा मुष्टास्ते नात्र संशयः 6.51.
जे हे व्रत पाळत नाहीत, त्यांनी स्वतःवर अन्याय केला आहे. ते पापी, वाईट वागणारे आणि कंजूष आहेत — यात शंका नाही.
कुलानां शतमागामि अतीतानां तथा शतम् । आत्मना सह तैर्नीतं वासुदेवस्य मंदिरम्
आपल्या कुटुंबातील शंभर पिढ्या, भूतकाळातील आणि भविष्यातील, स्वतःसह त्या सर्वांना वासुदेवाच्या निवासात नेले जाते.
शांतैर्दांतैर्दानपरैरर्चयद्भिस्तथा हरिम् । कुर्वद्भिर्जागरं रात्रौ यैरेषा समुपोषिता
जे शांत, संयमी, दानशील आणि हरिची भक्ती करतात, तसेच रात्री जागरण करतात, त्यांच्यामुळे हे व्रत पाळले जाते.
अन्नं वस्त्रं तथा गावो जलं शय्यासनं शुभम् । कमंडलुं तथा छत्रं दातव्यं निर्जला दिने
निर्जल एकादशीच्या दिवशी अन्न, वस्त्र, गायी, पाणी, उत्तम शय्यासन, कमंडलू आणि छत्र द्यावे.
उपानहौ यो ददाति पात्रभूते द्विजोत्तमे । स सौवर्णेन यानेन स्वर्गलोके महीयते
जो कोणी पात्र आणि श्रेष्ठ ब्राह्मणाला चपला देतो, त्याला स्वर्गात सोन्याच्या रथात बसून मान मिळतो.
यश्चेमां शृणुयाद्भक्त्या यश्चापि परिकीर्तयेत् । उभौ तौ स्वर्गमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा
जो कोणी हे भक्तीने ऐकतो आणि जो कोणी हे म्हणतो, दोघांनाही नक्कीच स्वर्गप्राप्ती होते; यात काहीच शंका नाही.
यत्फलं संनिहत्यायां राहुग्रस्ते दिवाकरे । कृत्वा श्राद्धं लभेन्मर्त्यस्तदस्याः श्रवणादपि
सूर्यग्रहणाच्या वेळी श्राद्ध केल्याने जे फळ मिळते, तेच या कथेला ऐकूनही मिळते.
नियमं च प्रकर्त्तव्यं दंतधावनपूर्वकम् । एकादश्यां निराहारो वर्जयिष्यामि वै जलम्
दात घासून नियम घ्यावा; एकादशीला उपवास करावा आणि पाणीही टाळावे.
केशवप्रीणनार्थाय अन्यदाचमनादृते । द्वादश्यां देवदेवेशः पूजनीयस्त्रिविक्रमः
केशवाला आनंद देण्यासाठी, द्वादशीच्या दिवशी, फक्त आचमन सोडून, देवांचा देव त्रिविक्रम याची पूजा करावी.
गंधैर्धूपैस्तथा पुष्पैर्वासोभिः प्रियदर्शनैः । पूजयित्वा विधानेन मंत्रमेतमुदीरयेत्
सुगंध, धूप, फुले आणि सुंदर वस्त्रे याने योग्य पद्धतीने पूजा करून, हा मंत्र म्हणावा:
देवदेव हृषीकेश संसारार्णवतारक । उदकुंभप्रदानेन नय मां परमां गतिम्
देवांचा देव हृषीकेशा, संसाराच्या समुद्रातून तारणारा, जलकुंभ दान केल्याने मला सर्वोच्च स्थितीला ने.
ज्येष्ठे मासि तु वै भीम या शुक्लैकादशी शुभा । निर्जला समुपोष्यात्र जलकुंभान्सशर्करान्
ज्येष्ठ महिन्यात, भीमा, शुभ शुक्ल एकादशी 'निर्जला' येथे पाळावी, साखर घातलेले जलकुंभ ठेवावेत.
प्रदाय विप्रमुख्येभ्यो मोदते विष्णुसन्निधौ । ततः कुंभाः प्रदातव्या ब्राह्मणानां च भक्तितः
ते श्रेष्ठ ब्राह्मणांना दिल्यावर विष्णूच्या सान्निध्यात आनंद मिळतो; मग भक्तीने ब्राह्मणांना जलकुंभ द्यावेत.
भोजयित्वा ततो विप्रान्स्वयं भुंजीत तत्परः । एवं यः कुरुते पूर्णां द्वादशीं पापनाशिनीम्
ब्राह्मणांना जेवू घालून मग स्वतः जेवावे; जो असे पवित्र, पाप नष्ट करणारे द्वादशी व्रत करतो—
सर्वपापविनिर्मुक्तो पदं गच्छत्यनामयम् । ततः प्रभृति भीमेन कृता ह्येकादशी शुभा । पांडवद्वादशी नाम्ना लोके ख्याता बभूव ह
तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन निर्दोष स्थितीला पोहोचतो. त्यानंतर, भीमा, तुझ्यामुळे ही शुभ एकादशी 'पांडव द्वादशी' म्हणून प्रसिद्ध झाली.
युधिष्ठिरउवाच- आषाढकृष्णपक्षे तु किं वै एकादशी भवेत् । कथयस्व प्रसादेन वासुदेव ममाग्रतः
युधिष्ठिर म्हणाला: आषाढ कृष्ण पक्षात कोणती एकादशी असते? वासुदेव, कृपया मला येथे सांग.
श्रीकृष्ण उवाच- व्रतानामुत्तमं राजन्कथयामि तवाग्रतः । सर्वपापक्षयकरं सर्वमुक्तिप्रदायकम्
श्रीकृष्ण म्हणाले: राजन, मी तुझ्यासमोर सर्व पापांचा नाश करणारे आणि सर्वांना मुक्ती देणारे श्रेष्ठ व्रत सांगतो.
आषाढस्यासिते पक्षे योगिनी नाम नामतः । एकादशी नृपश्रेष्ठ महापातकनाशिनी
आषाढ महिन्याच्या कृष्ण पक्षात 'योगिनी' नावाची एकादशी असते, राजांमध्ये श्रेष्ठ, ती मोठ्या पापांचा नाश करणारी आहे.