स्वदेहभूषणान्येव क्षयं नीतानि तेन वै । गणिकाभिः परित्यक्तो निंदितश्च धनक्षयात्
त्याने स्वतःचे दागिनेही संपवले; मग वेश्यांनी त्याला टाकून दिलं आणि धन गेल्यामुळे त्याची निंदा झाली.
ततश्चिंतापरो जातो वस्त्रहीनः क्षुधार्दितः । किं करोमि क्वगच्छामि केनोपायेन जीव्यते
मग तो काळजीने ग्रासला गेला, कपडेही नव्हते, भुकेने त्रस्त झाला आणि विचार करू लागला – 'आता मी काय करू? कुठे जाऊ? कशाने जगावं?'
तस्करत्वं समारब्धं तत्रैव नगरे पितुः । गृहीतो राजपुरुषैर्मुक्तश्च पितृगौरवात्
मग त्याने त्याच नगरात चोरी सुरू केली; राजाचे माणसं त्याला पकडत, पण वडिलांच्या सन्मानामुळे सोडत.
पुनर्बद्धः पुनस्त्यक्तः पुनर्बद्धः ससंभ्रमैः । धृष्टबुद्धिर्दुराचारो निबध्य निगडै र्दृढैः
पुन्हा पकडला गेला, पुन्हा सोडला गेला, पुन्हा गोंधळात पकडला गेला; तो धाडसी आणि वाईट वागणारा, घट्ट बेड्यांनी बांधला गेला.
कशाघातैस्ताडितश्च पीडितश्च पुनः पुनः । न स्थातव्यं हि मंदात्मंस्त्वया मद्देशगोचरे
त्याला चाबकाने मारलं, पुन्हा पुन्हा त्रास दिला; 'अरे मूर्ख, माझ्या प्रदेशात राहू नकोस,' असं त्याला सांगितलं.
एवमुक्त्वा ततो राज्ञा मोचितो दृढबंधनात् । निर्जगाम भयात्तस्य गतोऽसौ गहनं वनम्
राजाने असं सांगून त्याला घट्ट बंधनातून सोडलं, मग तो घाबरून तिथून निघून गडद जंगलात गेला.
क्षुत्तृषापीडितश्चायमितश्चेतश्च धावति । सिंहवन्निजघानासौ मृग शूकर चित्रलान्
भूक आणि तहानेने त्रस्त होऊन, त्याचे मन अस्वस्थ होते आणि तो इकडेतिकडे धावत राहतो. सिंहासारखा तो हरिण, रानडुक्कर आणि इतर अनेक प्राणी मारतो.
आमिषाहार निरतो वने तिष्ठति सर्वदा । करे शरासनं कृत्वा निषंगं पृष्ठ संगतम्
तो नेहमी जंगलात राहतो आणि मांस खाण्यातच मग्न असतो. त्याच्या हातात नेहमी धनुष्य असते आणि पाठीवर बाणांची तुप्पी असते.
अरण्यचारिणो हंति पक्षिणश्च पदाचरन् । चकोरांश्च मयूरांश्च कंक तित्तिर मूषिकान्
जंगलात भटकताना तो चालता चालता पक्षी मारतो—चकोर, मोर, कंक, तित्तिर आणि उंदीर यांनाही तो ठार करतो.
एतानन्यान्हिनस्त्यंधो धृष्टबुद्धिस्तु निर्घृणः । पूर्वजन्मकृतैः पापैर्निमग्नः पापकर्दमे
हा निर्दयी आणि धाडसी मनाचा माणूस, अंध झाल्यासारखा, या आणि इतर प्राण्यांना मारतो. तो पूर्वजन्मीच्या पापांमुळे पापाच्या चिखलात बुडालेला असतो.
दुःखशोकसमाविष्टः पीड्यमानो दिवानिशम् । कौंडिन्यस्याश्रमपदं प्राप्तः पुण्यागमात्क्वचित्
दुःख आणि शोक यांनी पूर्णपणे वेढलेला, दिवस-रात्र यातना सहन करणारा तो कधी तरी पुण्याच्या जोरावर कौंडिन्य ऋषींच्या आश्रमात पोहोचला.
माधवे मासि जाह्नव्याः कृतस्नानं तपोधनम् । आससाद धृष्टबुद्धिः शोकभारेण पीडितः
माधव महिन्यात, गंगेच्या काठी स्नान केलेल्या त्या तपस्व्याजवळ तो धाडसी मनाचा, शोकाच्या ओझ्याने पिळवटलेला जाऊन पोहोचला.
तद्वस्त्रबिंदुस्पर्शेन गतपापो हताशुभः । कौंडिन्यस्याग्रतः स्थित्वा प्रत्युवाच कृतांजलि
त्या ऋषींच्या वस्त्रावरून पडलेल्या एका थेंबाच्या स्पर्शाने त्याची पापे आणि दुर्दैव नाहीसे झाले. कौंडिन्य ऋषींसमोर हात जोडून तो उभा राहिला आणि बोलू लागला.
धृष्टबुद्धिरुवाच- भो भो ब्रह्मन्द्विजश्रेष्ठ दयां कृत्वा ममोपरि । येन पुण्यप्रभावेन मुक्तिर्भवति तद्वद
धृष्टबुद्धी म्हणाला—'हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, माझ्यावर दया करा! कोणत्या पुण्याच्या प्रभावाने मुक्ती मिळते ते मला सांगा.'
कौंडिन्य उवाच- शृणुष्वैकमनाभूत्वा येन पापक्षयस्तव । वैशाखस्य सिते पक्षे मोहिनी नाम विश्रुता
कौंडिन्य म्हणाले—'एकाग्र मनाने ऐक, ज्यामुळे तुझे पाप नष्ट होईल. वैशाख महिन्यातल्या शुद्ध पक्षात 'मोहिनी' नावाची प्रसिद्ध एकादशी येते.'
एकादशीव्रतं तस्याः कुरु मद्वाक्यनोदितः । मेरुतुल्यानि पापानि क्षयं गच्छंति देहिनाम्
'माझ्या सांगण्याप्रमाणे त्या दिवशी एकादशीचे व्रत पाळ. मेरू पर्वताएवढी पापे असली तरी ती नष्ट होतात.'
बहुजन्मार्जितान्येषा मोहिनी समुपोषिता । इति वाक्यं मुनेः श्रुत्वा धृष्टबुद्धिः प्रसन्नधीः
'मोहिनी एकादशी योग्य रीतीने पाळली तर अनेक जन्मांची पापे नष्ट होतात.' असे ऋषींचे वचन ऐकून धृष्टबुद्धीचे मन प्रसन्न झाले.
व्रतं चकार विधिवत्कौंडिन्यस्योपदेशतः । कृते व्रते नृपश्रेष्ठ गतपापो बभूव सः
कौंडिन्य ऋषींच्या सांगण्याप्रमाणे त्याने व्रत केले. व्रत पूर्ण झाल्यावर, राजन, त्याचे सर्व पाप नाहीसे झाले.
दिव्यदेहस्ततो भूत्वा गरुडोपरिसंस्थितः । जगाम वैष्णवं लोकं सर्वोपद्रव वर्जितम्
नंतर त्याला दिव्य देह मिळाला आणि तो गरुडावर बसून सर्व दुःखांपासून मुक्त असा वैष्णव लोकात गेला.
इतीदृशं रामचंद्र उत्तमं मोहिनी व्रतम् । नातः परतरं किंचित्त्रैलोक्ये सचराचरे
रामचंद्रा, असे हे उत्तम मोहिनी व्रत आहे. या व्रतापेक्षा तिन्ही लोकांत, चराचर सृष्टीत दुसरे काहीही श्रेष्ठ नाही.
यज्ञादितीर्थदानानि कलां नार्हंति षोडशीम् । पठनाच्छ्रवणाद्राजन्गोसहस्र फलं लभेत्
यज्ञ, तीर्थयात्रा आणि दान यांना देखील या व्रताच्या सोळाव्या भागाइतकेही फळ मिळत नाही. हे व्रत ऐकले किंवा वाचले तर हजार गायी दान केल्याचे पुण्य मिळते.
इति श्रीपाद्मेमहापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां सहितायामुत्तरखंडे उमापतिनारदसंवादे वैशाखशुक्ले मोहन्येकादशीनाम एकोनपंचाशत्तमोऽध्यायः
श्रीपद्म महापुराणाच्या उत्तरखंडातील उमापति आणि नारद यांच्या संवादात, वैशाख शुद्ध मोहिनी एकादशी नावाच्या एकोणपन्नासाव्या अध्यायाचा येथे समाप्ती आहे. हे महापुराण पंचपन्नास हजार श्लोकांचे आहे.
युधिष्ठिर उवाच- ज्येष्ठस्य कृष्णपक्षे तु किं नामैकादशी भवेत् । श्रोतुमिच्छामि माहात्म्यं तद्वदस्व जनार्दन
युधिष्ठिर म्हणाला—'ज्येष्ठ महिन्याच्या कृष्ण पक्षात कोणती एकादशी असते? तिचे महात्म्य मला ऐकायचे आहे. जनार्दना, कृपया ते सांगा.'
श्रीकृष्ण उवाच- साधु पृष्टं त्वया राजन्लोकानां हितकाम्यया । बहुपुण्यप्रदा ह्येषा महापातकनाशिनी
श्रीकृष्ण म्हणाले—'राजा, तू लोकांच्या हितासाठी अतिशय योग्य प्रश्न विचारला आहेस. ही एकादशी मोठे पुण्य देते आणि मोठमोठी पापे नष्ट करते.'
अपरा नाम राजेंद्र अपरा पुत्रदायिनी । लोके प्रसिद्धितां याति अपरां यस्तु सेवते
राजा, दुसरे एक व्रत आहे, त्याचे नाव 'अपरा' आहे. हे व्रत पुत्रप्राप्ती देणारे म्हणून प्रसिद्ध आहे. जो कोणी हे अपरा व्रत करतो, त्याला जगात मोठी कीर्ती मिळते.
ब्रह्महत्याभिभूतोऽपि गोत्रहा भ्रूणहा तथा । परापवादवादी च परस्त्री रसिकोऽपि च
ज्याने ब्राह्मणहत्या केली असेल, आपला वंश संपवला असेल, गर्भातील बाळ मारले असेल, दुसऱ्यांची निंदा केली असेल किंवा परस्त्रीमध्ये आसक्ती ठेवली असेल—
अपरा सेवनाद्राजन्विपाप्मा भवति ध्रुवम् । कूटसाक्ष्यं कूटमानं तुलाकूटं करोति यः
राजा, असा पापी माणूस जरी असला, तरी अपरा व्रत केल्याने तो नक्कीच शुद्ध होतो. जो खोटी साक्ष देतो, खोटी मापे वापरतो किंवा काट्यावर फसवणूक करतो—
कूटवेदं पठेद्यस्तु कूटशास्त्रं तथैव च । ज्योतिषी गणकः कूटः कूटायुर्वैदिको भिषक्
जो खोटे वेद म्हणतो, खोटे शास्त्र शिकवतो, किंवा भाकित करणारा, गणिती, वैद्य किंवा पुजारी फसवणूक करणारा असतो—
कूटसाक्ष्य समायुक्तो विज्ञेया नरकौकसः । अपरा सेवनाद्राजन्पापैर्मुक्ता भवंति ते
खोटी साक्ष देणारे नरकात राहणारे समजले जातात. पण, राजा, अपरा व्रत केल्याने ते सर्व पापांतून मुक्त होतात.
क्षत्त्रियः क्षात्रधर्मं यस्त्यक्त्वा युद्धात्पलायते । स याति नरकं घोरं स्वीयधर्मबहिष्कृतः
जो क्षत्रिय आपला क्षत्रियधर्म सोडून युद्धातून पळतो, तो स्वतःच्या धर्माबाहेर जाऊन भयंकर नरकात जातो.