अतः कारणतो राम कर्तव्यैषा भवादृशैः । पातकानां क्षयकरी महादुःखविनाशिनी
म्हणून, राम, तुझ्यासारख्यांनी हे व्रत नक्की करावं; हे पापं नष्ट करतं आणि मोठ्या दुःखांचा अंत करतं.
शृणुष्वैकमना राम कथां पापहरां पराम् । यस्याः श्रवणमात्रेण महापापं प्रणश्यति
एकाग्र मनाने ऐक, राम, ही पापं दूर करणारी श्रेष्ठ कथा; फक्त ऐकल्यावरही मोठं पाप नष्ट होतं.
सरस्वत्यास्तटे रम्ये पुरी भद्रावती शुभा । द्युतिमान्नाम नृपतिस्तत्र राज्यं करोति वै
सरस्वतीच्या सुंदर काठी, शुभ भद्रावती या नगरीत तेजस्वी राजा राज्य करत होता.
चंद्रवंशोद्भवो नाम धृतिमान्सत्यसंगरः । तत्र वैश्यो निवसति धनधान्यसमृद्धिमान्
चंद्रवंशात जन्मलेला, धीर आणि सत्यवचन पाळणारा, त्या नगरीत एक श्रीमंत वैश्य राहत होता, ज्याच्याकडे भरपूर धनधान्य होतं.
धनपाल इति ख्यातः पुण्यकर्मप्रवर्त्तकः । प्रपा कूप मठाराम तडाग गृहकारकः
त्याचं नाव धनपाल असं होतं, तो नेहमी पुण्याची कामं करणारा, विहिरी, पाणपोई, मठ, बागा, तलाव आणि घरे बांधणारा होता.
विष्णुभक्तिरतः शांतस्तस्यासन्पंचपुत्रकाः । सुमना द्युतिमांश्चैव मेधावी सुकृतस्तथा
तो विष्णूभक्त, शांत स्वभावाचा आणि त्याला पाच मुलं होती – सुमन, द्युतिमान, मेधावी, सुकृत आणि आणखी एक.
पंचमो धृष्टबुद्धिश्च महापापरतः सदा । परस्त्रीसंगनिरतो विटगोष्ठी विशारदः
पाचवा मुलगा धाडसी आणि नेहमी मोठ्या पापांत गुंतलेला, परस्त्रीच्या संगतीत रमणारा आणि वाईट संगतीत पटाईत होता.
द्यूतादि व्यसनासक्तः परस्त्री रतिलालसः । न च देवार्चने बुद्धिर्नपितॄन्न द्विजान्प्रति
तो जुगार आणि इतर वाईट सवयींमध्ये गुंतलेला, परस्त्रीसोबत रमायला उत्सुक, आणि देव, पितर किंवा ब्राह्मण यांच्याशी काहीही घेणंदेणं नव्हतं.
अन्यायवर्ती दुष्टात्मा पितुर्द्रव्यक्षयंकरः । अभक्ष्यभक्षकः पापी सुरापाने रतः सदा
तो अन्यायाने वागत असे, वाईट मनाचा, वडिलांचं धन उधळणारा, निषिद्ध अन्न खाणारा, पापी आणि नेहमी मद्यपानात रमणारा होता.
वेश्याकंठे क्षिप्तबाहुर्भ्रमन्दुष्टश्चतुष्पथे । पित्रा निष्कासितो गेहात्परित्यक्तश्च बांधवैः
तो वेश्यांच्या गळ्यात हात घालून, चौरस्त्यावर वाईटपणे भटकत असे; वडिलांनी त्याला घराबाहेर काढलं आणि नातेवाईकांनीही त्याला सोडलं.
स्वदेहभूषणान्येव क्षयं नीतानि तेन वै । गणिकाभिः परित्यक्तो निंदितश्च धनक्षयात्
त्याने स्वतःचे दागिनेही संपवले; मग वेश्यांनी त्याला टाकून दिलं आणि धन गेल्यामुळे त्याची निंदा झाली.
ततश्चिंतापरो जातो वस्त्रहीनः क्षुधार्दितः । किं करोमि क्वगच्छामि केनोपायेन जीव्यते
मग तो काळजीने ग्रासला गेला, कपडेही नव्हते, भुकेने त्रस्त झाला आणि विचार करू लागला – 'आता मी काय करू? कुठे जाऊ? कशाने जगावं?'
तस्करत्वं समारब्धं तत्रैव नगरे पितुः । गृहीतो राजपुरुषैर्मुक्तश्च पितृगौरवात्
मग त्याने त्याच नगरात चोरी सुरू केली; राजाचे माणसं त्याला पकडत, पण वडिलांच्या सन्मानामुळे सोडत.
पुनर्बद्धः पुनस्त्यक्तः पुनर्बद्धः ससंभ्रमैः । धृष्टबुद्धिर्दुराचारो निबध्य निगडै र्दृढैः
पुन्हा पकडला गेला, पुन्हा सोडला गेला, पुन्हा गोंधळात पकडला गेला; तो धाडसी आणि वाईट वागणारा, घट्ट बेड्यांनी बांधला गेला.
कशाघातैस्ताडितश्च पीडितश्च पुनः पुनः । न स्थातव्यं हि मंदात्मंस्त्वया मद्देशगोचरे
त्याला चाबकाने मारलं, पुन्हा पुन्हा त्रास दिला; 'अरे मूर्ख, माझ्या प्रदेशात राहू नकोस,' असं त्याला सांगितलं.
एवमुक्त्वा ततो राज्ञा मोचितो दृढबंधनात् । निर्जगाम भयात्तस्य गतोऽसौ गहनं वनम्
राजाने असं सांगून त्याला घट्ट बंधनातून सोडलं, मग तो घाबरून तिथून निघून गडद जंगलात गेला.
क्षुत्तृषापीडितश्चायमितश्चेतश्च धावति । सिंहवन्निजघानासौ मृग शूकर चित्रलान्
भूक आणि तहानेने त्रस्त होऊन, त्याचे मन अस्वस्थ होते आणि तो इकडेतिकडे धावत राहतो. सिंहासारखा तो हरिण, रानडुक्कर आणि इतर अनेक प्राणी मारतो.
आमिषाहार निरतो वने तिष्ठति सर्वदा । करे शरासनं कृत्वा निषंगं पृष्ठ संगतम्
तो नेहमी जंगलात राहतो आणि मांस खाण्यातच मग्न असतो. त्याच्या हातात नेहमी धनुष्य असते आणि पाठीवर बाणांची तुप्पी असते.
अरण्यचारिणो हंति पक्षिणश्च पदाचरन् । चकोरांश्च मयूरांश्च कंक तित्तिर मूषिकान्
जंगलात भटकताना तो चालता चालता पक्षी मारतो—चकोर, मोर, कंक, तित्तिर आणि उंदीर यांनाही तो ठार करतो.
एतानन्यान्हिनस्त्यंधो धृष्टबुद्धिस्तु निर्घृणः । पूर्वजन्मकृतैः पापैर्निमग्नः पापकर्दमे
हा निर्दयी आणि धाडसी मनाचा माणूस, अंध झाल्यासारखा, या आणि इतर प्राण्यांना मारतो. तो पूर्वजन्मीच्या पापांमुळे पापाच्या चिखलात बुडालेला असतो.
दुःखशोकसमाविष्टः पीड्यमानो दिवानिशम् । कौंडिन्यस्याश्रमपदं प्राप्तः पुण्यागमात्क्वचित्
दुःख आणि शोक यांनी पूर्णपणे वेढलेला, दिवस-रात्र यातना सहन करणारा तो कधी तरी पुण्याच्या जोरावर कौंडिन्य ऋषींच्या आश्रमात पोहोचला.
माधवे मासि जाह्नव्याः कृतस्नानं तपोधनम् । आससाद धृष्टबुद्धिः शोकभारेण पीडितः
माधव महिन्यात, गंगेच्या काठी स्नान केलेल्या त्या तपस्व्याजवळ तो धाडसी मनाचा, शोकाच्या ओझ्याने पिळवटलेला जाऊन पोहोचला.
तद्वस्त्रबिंदुस्पर्शेन गतपापो हताशुभः । कौंडिन्यस्याग्रतः स्थित्वा प्रत्युवाच कृतांजलि
त्या ऋषींच्या वस्त्रावरून पडलेल्या एका थेंबाच्या स्पर्शाने त्याची पापे आणि दुर्दैव नाहीसे झाले. कौंडिन्य ऋषींसमोर हात जोडून तो उभा राहिला आणि बोलू लागला.
धृष्टबुद्धिरुवाच- भो भो ब्रह्मन्द्विजश्रेष्ठ दयां कृत्वा ममोपरि । येन पुण्यप्रभावेन मुक्तिर्भवति तद्वद
धृष्टबुद्धी म्हणाला—'हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, माझ्यावर दया करा! कोणत्या पुण्याच्या प्रभावाने मुक्ती मिळते ते मला सांगा.'
कौंडिन्य उवाच- शृणुष्वैकमनाभूत्वा येन पापक्षयस्तव । वैशाखस्य सिते पक्षे मोहिनी नाम विश्रुता
कौंडिन्य म्हणाले—'एकाग्र मनाने ऐक, ज्यामुळे तुझे पाप नष्ट होईल. वैशाख महिन्यातल्या शुद्ध पक्षात 'मोहिनी' नावाची प्रसिद्ध एकादशी येते.'
एकादशीव्रतं तस्याः कुरु मद्वाक्यनोदितः । मेरुतुल्यानि पापानि क्षयं गच्छंति देहिनाम्
'माझ्या सांगण्याप्रमाणे त्या दिवशी एकादशीचे व्रत पाळ. मेरू पर्वताएवढी पापे असली तरी ती नष्ट होतात.'
बहुजन्मार्जितान्येषा मोहिनी समुपोषिता । इति वाक्यं मुनेः श्रुत्वा धृष्टबुद्धिः प्रसन्नधीः
'मोहिनी एकादशी योग्य रीतीने पाळली तर अनेक जन्मांची पापे नष्ट होतात.' असे ऋषींचे वचन ऐकून धृष्टबुद्धीचे मन प्रसन्न झाले.
व्रतं चकार विधिवत्कौंडिन्यस्योपदेशतः । कृते व्रते नृपश्रेष्ठ गतपापो बभूव सः
कौंडिन्य ऋषींच्या सांगण्याप्रमाणे त्याने व्रत केले. व्रत पूर्ण झाल्यावर, राजन, त्याचे सर्व पाप नाहीसे झाले.
दिव्यदेहस्ततो भूत्वा गरुडोपरिसंस्थितः । जगाम वैष्णवं लोकं सर्वोपद्रव वर्जितम्
नंतर त्याला दिव्य देह मिळाला आणि तो गरुडावर बसून सर्व दुःखांपासून मुक्त असा वैष्णव लोकात गेला.
इतीदृशं रामचंद्र उत्तमं मोहिनी व्रतम् । नातः परतरं किंचित्त्रैलोक्ये सचराचरे
रामचंद्रा, असे हे उत्तम मोहिनी व्रत आहे. या व्रतापेक्षा तिन्ही लोकांत, चराचर सृष्टीत दुसरे काहीही श्रेष्ठ नाही.