क्षपारितनयाद्भीतो नरः कुर्याद्वरूथिनीम् । पठनाच्छ्रवणाद्राजन्गोसहस्रफलं लभेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते
दुष्कृत्यांच्या फळाला घाबरून मनुष्याने वरूथिनी व्रत करावे. हे व्रत वाचल्याने किंवा ऐकल्याने, राजन, हजार गायींचे फळ मिळते. सर्व पापांपासून मुक्त होऊन तो विष्णुलोकात सन्मानित होतो.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुमापतिनारदसंवादे वैशाखकृष्णवरूथिनी एकादशी नाम अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्ममहापुराणाच्या पंचपंचाशत्सहस्त्र संहितेतील उमापति आणि नारद यांच्या संवादात वैशाख कृष्ण वरूथिनी एकादशी नावाचा अठ्ठेचाळीसावा अध्याय संपला.
युधिष्ठिर उवाच- वैशाख शुक्लपक्षे तु किन्नामैकादशी भवेत् । किं फलं को विधिस्तत्र कथयस्व जनार्दन
युधिष्ठिर म्हणाला — वैशाख शुद्ध पक्षात एकादशीचे नाव काय आहे? तिचे फळ काय आणि तिची विधी काय आहे? हे जनार्दन, कृपया सांग.
श्रीकृष्ण उवाच- इदमेव पुरा पृष्टं रामचंद्रेण धीमता । वसिष्ठं प्रति राजेंद्र यत्त्वं मामनुपृच्छसि
श्रीकृष्ण म्हणाले — हेच प्रश्न पूर्वी बुद्धिमान रामाने वसिष्ठांना विचारले होते, राजन, जसे तू आता मला विचारतो आहेस.
राम उवाच- भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि व्रतानामुत्तमं व्रतम् । सर्वपापक्षयकरं सर्वदुःखनिकृंतनम्
राम म्हणाले — भगवन्, मला व्रतांमध्ये श्रेष्ठ असे व्रत ऐकायचे आहे, जे सर्व पापांचा नाश करते आणि सर्व दुःख दूर करते.
मया दुःखानि भुक्तानि सीताविरहजानि तु । ततोऽहं भयभीतोऽस्मि पृच्छामि त्वां महामुने
माझ्या सीतेच्या विरहाने मला अनेक दुःखे सहन करावी लागली. म्हणून मी घाबरलो आहे आणि तुला विचारतो, हे महर्षे.
वसिष्ठ उवाच- साधु पृष्टं त्वया राम तवैषा नैष्ठिकी मतिः । त्वन्नामग्रहणेनैव पूतो भवति मानवः
वसिष्ठ म्हणाले — राम, तू फार योग्य प्रश्न विचारलास. ही तुझी दृढ बुद्धी आहे. तुझे नाव घेतल्यानेच माणूस पावन होतो.
तथापि कथयिष्यामि लोकानां हितकाम्यया । पवित्रं पावनानां च व्रतानामुत्तमं व्रतम्
तरीही, लोकांच्या कल्याणासाठी मी तुला सर्वांत पवित्र आणि पावन करणारे, व्रतांमध्ये श्रेष्ठ असे व्रत सांगतो.
वैशाखस्य सिते पक्षे राम चैकादशी भवेत् । मोहिनी नाम सा प्रोक्ता सर्वपापहरापराः
वैशाख महिन्यातल्या शुद्ध पक्षात, राम, एकादशी येते तिला मोहिनी असं नाव आहे. ही एकादशी सर्व पापं दूर करणारी म्हणून प्रसिद्ध आहे.
मोहजालात्प्रमुच्यंते पातकानां समूहतः । अस्या व्रत प्रभावेन सत्यं सत्यं वदाम्यहम्
या व्रताच्या प्रभावामुळे माणसं मोहाच्या जाळ्यातून आणि पापांच्या गर्दीतून मुक्त होतात; हे मी खरं खरं सांगतो.
अतः कारणतो राम कर्तव्यैषा भवादृशैः । पातकानां क्षयकरी महादुःखविनाशिनी
म्हणून, राम, तुझ्यासारख्यांनी हे व्रत नक्की करावं; हे पापं नष्ट करतं आणि मोठ्या दुःखांचा अंत करतं.
शृणुष्वैकमना राम कथां पापहरां पराम् । यस्याः श्रवणमात्रेण महापापं प्रणश्यति
एकाग्र मनाने ऐक, राम, ही पापं दूर करणारी श्रेष्ठ कथा; फक्त ऐकल्यावरही मोठं पाप नष्ट होतं.
सरस्वत्यास्तटे रम्ये पुरी भद्रावती शुभा । द्युतिमान्नाम नृपतिस्तत्र राज्यं करोति वै
सरस्वतीच्या सुंदर काठी, शुभ भद्रावती या नगरीत तेजस्वी राजा राज्य करत होता.
चंद्रवंशोद्भवो नाम धृतिमान्सत्यसंगरः । तत्र वैश्यो निवसति धनधान्यसमृद्धिमान्
चंद्रवंशात जन्मलेला, धीर आणि सत्यवचन पाळणारा, त्या नगरीत एक श्रीमंत वैश्य राहत होता, ज्याच्याकडे भरपूर धनधान्य होतं.
धनपाल इति ख्यातः पुण्यकर्मप्रवर्त्तकः । प्रपा कूप मठाराम तडाग गृहकारकः
त्याचं नाव धनपाल असं होतं, तो नेहमी पुण्याची कामं करणारा, विहिरी, पाणपोई, मठ, बागा, तलाव आणि घरे बांधणारा होता.
विष्णुभक्तिरतः शांतस्तस्यासन्पंचपुत्रकाः । सुमना द्युतिमांश्चैव मेधावी सुकृतस्तथा
तो विष्णूभक्त, शांत स्वभावाचा आणि त्याला पाच मुलं होती – सुमन, द्युतिमान, मेधावी, सुकृत आणि आणखी एक.
पंचमो धृष्टबुद्धिश्च महापापरतः सदा । परस्त्रीसंगनिरतो विटगोष्ठी विशारदः
पाचवा मुलगा धाडसी आणि नेहमी मोठ्या पापांत गुंतलेला, परस्त्रीच्या संगतीत रमणारा आणि वाईट संगतीत पटाईत होता.
द्यूतादि व्यसनासक्तः परस्त्री रतिलालसः । न च देवार्चने बुद्धिर्नपितॄन्न द्विजान्प्रति
तो जुगार आणि इतर वाईट सवयींमध्ये गुंतलेला, परस्त्रीसोबत रमायला उत्सुक, आणि देव, पितर किंवा ब्राह्मण यांच्याशी काहीही घेणंदेणं नव्हतं.
अन्यायवर्ती दुष्टात्मा पितुर्द्रव्यक्षयंकरः । अभक्ष्यभक्षकः पापी सुरापाने रतः सदा
तो अन्यायाने वागत असे, वाईट मनाचा, वडिलांचं धन उधळणारा, निषिद्ध अन्न खाणारा, पापी आणि नेहमी मद्यपानात रमणारा होता.
वेश्याकंठे क्षिप्तबाहुर्भ्रमन्दुष्टश्चतुष्पथे । पित्रा निष्कासितो गेहात्परित्यक्तश्च बांधवैः
तो वेश्यांच्या गळ्यात हात घालून, चौरस्त्यावर वाईटपणे भटकत असे; वडिलांनी त्याला घराबाहेर काढलं आणि नातेवाईकांनीही त्याला सोडलं.
स्वदेहभूषणान्येव क्षयं नीतानि तेन वै । गणिकाभिः परित्यक्तो निंदितश्च धनक्षयात्
त्याने स्वतःचे दागिनेही संपवले; मग वेश्यांनी त्याला टाकून दिलं आणि धन गेल्यामुळे त्याची निंदा झाली.
ततश्चिंतापरो जातो वस्त्रहीनः क्षुधार्दितः । किं करोमि क्वगच्छामि केनोपायेन जीव्यते
मग तो काळजीने ग्रासला गेला, कपडेही नव्हते, भुकेने त्रस्त झाला आणि विचार करू लागला – 'आता मी काय करू? कुठे जाऊ? कशाने जगावं?'
तस्करत्वं समारब्धं तत्रैव नगरे पितुः । गृहीतो राजपुरुषैर्मुक्तश्च पितृगौरवात्
मग त्याने त्याच नगरात चोरी सुरू केली; राजाचे माणसं त्याला पकडत, पण वडिलांच्या सन्मानामुळे सोडत.
पुनर्बद्धः पुनस्त्यक्तः पुनर्बद्धः ससंभ्रमैः । धृष्टबुद्धिर्दुराचारो निबध्य निगडै र्दृढैः
पुन्हा पकडला गेला, पुन्हा सोडला गेला, पुन्हा गोंधळात पकडला गेला; तो धाडसी आणि वाईट वागणारा, घट्ट बेड्यांनी बांधला गेला.
कशाघातैस्ताडितश्च पीडितश्च पुनः पुनः । न स्थातव्यं हि मंदात्मंस्त्वया मद्देशगोचरे
त्याला चाबकाने मारलं, पुन्हा पुन्हा त्रास दिला; 'अरे मूर्ख, माझ्या प्रदेशात राहू नकोस,' असं त्याला सांगितलं.
एवमुक्त्वा ततो राज्ञा मोचितो दृढबंधनात् । निर्जगाम भयात्तस्य गतोऽसौ गहनं वनम्
राजाने असं सांगून त्याला घट्ट बंधनातून सोडलं, मग तो घाबरून तिथून निघून गडद जंगलात गेला.
क्षुत्तृषापीडितश्चायमितश्चेतश्च धावति । सिंहवन्निजघानासौ मृग शूकर चित्रलान्
भूक आणि तहानेने त्रस्त होऊन, त्याचे मन अस्वस्थ होते आणि तो इकडेतिकडे धावत राहतो. सिंहासारखा तो हरिण, रानडुक्कर आणि इतर अनेक प्राणी मारतो.
आमिषाहार निरतो वने तिष्ठति सर्वदा । करे शरासनं कृत्वा निषंगं पृष्ठ संगतम्
तो नेहमी जंगलात राहतो आणि मांस खाण्यातच मग्न असतो. त्याच्या हातात नेहमी धनुष्य असते आणि पाठीवर बाणांची तुप्पी असते.
अरण्यचारिणो हंति पक्षिणश्च पदाचरन् । चकोरांश्च मयूरांश्च कंक तित्तिर मूषिकान्
जंगलात भटकताना तो चालता चालता पक्षी मारतो—चकोर, मोर, कंक, तित्तिर आणि उंदीर यांनाही तो ठार करतो.
एतानन्यान्हिनस्त्यंधो धृष्टबुद्धिस्तु निर्घृणः । पूर्वजन्मकृतैः पापैर्निमग्नः पापकर्दमे
हा निर्दयी आणि धाडसी मनाचा माणूस, अंध झाल्यासारखा, या आणि इतर प्राण्यांना मारतो. तो पूर्वजन्मीच्या पापांमुळे पापाच्या चिखलात बुडालेला असतो.