स्रग्दामलंबितग्रीवं सर्वधूपविधूपितम् । दीपमालाकुलं कुर्यात्सर्वतः सुमनोहरम्
त्याच्या गळ्यात ताज्या फुलांची माळ घालावी, सर्व प्रकारच्या धूपांनी सुवासित करावं, आणि चारही बाजूंनी दिव्यांच्या रांगा लावून ते अत्यंत मनोहारी करावं.
तस्योपरि न्यसेत्पात्रं दिव्यलाजैः प्रपूरितम् । पात्रोपरि न्यसेद्देवं जामदग्न्यं महाप्रभम्
त्या कलशावर दिव्य लाजांनी भरलेलं एक पात्र ठेवावं आणि त्या पात्रावर तेजस्वी जमदग्नी ऋषींची मूर्ती स्थापित करावी.
विशोकाय नमः पादौ जानुनी विश्वरूपिणे । उग्राय च ततोऽप्यूरू कटी दामोदराय च
पायांना शोकरहित अशा परमात्म्याला नमस्कार, गुडघ्यांना विश्वरूपाला, मांड्यांना उग्रस्वरूपाला आणि कंबरेला दामोदराला नमस्कार.
उदरं पद्मनाभाय उरः श्रीवत्सधारिणे । चक्रिणे वामबाहुं च दक्षिणं गदिने नमः 6.45.
पोटाला पद्मनाभाला, छातीला श्रीवत्सधारीला, डाव्या हाताला चक्रधारीला, आणि उजव्या हाताला गदाधरीला नमस्कार.
वैकुंठाय नमः कंठमास्यं यज्ञमुखाय वै । नासां विशोकनिधये वासुदेवाय चाक्षिणी
गळ्याला वैकुंठाला, तोंडाला यज्ञमुखाला, नाकाला शोकशून्य खजिन्याला आणि डोळ्यांना वासुदेवाला नमस्कार.
ललाटं वामनायेति रामायेति भ्रुवौ नमः । सर्वात्मने तु तच्छीर्षं नम इत्यभिपूजयेत्
कपाळाला वामनाला, भुवयांना रामाला नमस्कार, आणि डोक्याला सर्वात्म्याला नमस्कार — अशा प्रकारे पूजा करावी.
इति पूजामंत्रः । ततो देवाधिदेवाय अर्घं चैव प्रदापयेत् । फलेन चैव शुभ्रेण भक्तियुक्तेन चेतसा
ही पूजा मंत्र आहे — त्यानंतर देवाधिदेवाला शुद्ध फळ आणि भक्तीपूर्ण मनाने अर्घ्य अर्पण करावं.
ततो जागरणं कुर्याद्भक्तियुक्तेन चेतसा । नृत्यैर्गीतैश्च वादित्रैर्द्धर्माख्यानैः स्तवैरपि
मग भक्तीपूर्ण मनाने जागरण करावं — नृत्य, गीते, वाद्य, धर्मकथा आणि स्तोत्रांनी रात्र जागवावी.
वैष्णवैश्च तथाख्यानैः क्षपयेत्सर्वशर्वरीम् । प्रदक्षिणां ततः कुर्याद्धात्र्या वै विष्णुनामभिः
वैष्णव कथांनी संपूर्ण रात्र घालवावी. त्यानंतर विष्णूच्या नावांचा जप करत झाडाची प्रदक्षिणा करावी.
अष्टाधिकं शतं चैव अष्टाविंशतिरेव वा । ततः प्रभाते समये कृत्वा नीराजनं हरेः
शंभर आठ किंवा अठ्ठावीस प्रदक्षिणा कराव्यात. त्यानंतर पहाटेच्या वेळी हरिचं आरती करावं.
ब्राह्मणं पूजयित्वा तु सर्वं तस्मै निवेदयेत् । जामदग्न्य घटे तत्र वस्त्रयुग्ममुपानहौ
ब्राह्मणाची पूजा करून, सर्व वस्तू त्याला अर्पण कराव्यात — जमदग्नी कलश, वस्त्रांची जोडी आणि पादत्राणे.
जामदग्न्यस्वरूपेण प्रीयतां मम केशवः । ततश्चामलकीं स्पृष्ट्वा कृत्वा चैव प्रदक्षिणाम्
जमदग्नीच्या रूपाने केशव माझ्यावर प्रसन्न होवो. त्यानंतर आवळ्याच्या झाडाला स्पर्श करून त्याची प्रदक्षिणा करावी.
स्नानं कृत्वा विधानेन ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः । ततश्च स्वयमश्नीयात्कुटुंबेन समावृतः
विधीप्रमाणे स्नान करून, मग ब्राह्मणांना जेवू घालावं. त्यानंतर आपल्या कुटुंबासह स्वतः जेवावं.
एवं कृतेन यत्पुण्यं तत्सर्वं कथयामि ते । सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वदानेषु यत्फलम्
असं केल्याने जो पुण्य मिळतं, ते मी तुला सांगतो—सर्व तीर्थांमध्ये मिळणारं पुण्य आणि सर्व दानांचं फळ याच्या बरोबरीचं आहे.
सर्वयज्ञाधिकं चैव लभते नात्र संशयः । एतद्वः सर्वमाख्यातं व्रतानामुत्तमं व्रतम्
सर्व यज्ञांपेक्षा जास्त पुण्य यात मिळतं—याबद्दल काहीच शंका नाही. मी तुम्हाला सर्वांत श्रेष्ठ असं हे व्रत पूर्णपणे सांगितलं आहे.
एतावदुक्त्वा देवेशस्तत्रैवांतरधीयत । ते चापि ऋषयः सर्वे चक्रुः सर्वमशेषतः
असं म्हणून देवांचा स्वामी तिथेच अदृश्य झाला. आणि त्या सर्व ऋषींनी सांगितलेलं सर्व काही पूर्णपणे केलं.
तथा त्वमपि राजेन्द्र कर्तुमर्हसि सत्तम । व्रतमेतद्दुराधर्षं सर्वपापप्रमोचनम्
म्हणून राजेंद्र, तू देखील हे कठीण व्रत करावं, जे सर्व पापांचं नाश करणारं आहे.
युधिष्ठिर उवाच- फाल्गुनस्य सिते पक्षे श्रुता चामलकी तथा । चैत्रस्य कृष्णपक्षे तु किं नामैकादशी भवेत्
युधिष्ठिर म्हणाला— फाल्गुन महिन्यातल्या शुद्ध पक्षात अमलकीचं व्रत ऐकलं आहे; चैत्र महिन्यातल्या कृष्ण पक्षात एकादशीचं नाव काय आहे?
श्रीकृष्ण उवाच- शृणु राजेंद्र वक्ष्यामि आख्यानं पापनाशनम् । यल्लोमशोऽब्रवीत्पृष्टो मांधात्रा चक्रवर्तिना
श्रीकृष्ण म्हणाले— ऐक राजेंद्र, मी तुला पाप नष्ट करणारं एक कथा सांगतो, जी लोमश ऋषींनी चक्रवर्ती मांधाता यांच्या विचारणेनंतर सांगितली होती.
मांधातोवाच - भगवन्श्रोतुमिच्छामि लोकानां हितकाम्यया । चैत्रस्य प्रथमे पक्षे का नामैकादशी भवेत् । को विधिः किं फलं तस्याः कथयस्व प्रसादतः
मांधाता म्हणाले— भगवंत, सर्व लोकांच्या कल्याणासाठी मला ऐकायचं आहे— चैत्र महिन्याच्या शुद्ध पक्षात एकादशीचं नाव काय आहे? तिचा विधी काय आणि फळ काय? कृपेनं मला सांगावं.
लोमश उवाच- चैत्रमास्यसिते पक्षे नाम्ना वै पापमोचनी । एकादशी समाख्याता पिशाचत्वविनाशिनी
लोमश म्हणाले— चैत्र महिन्याच्या शुद्ध पक्षात 'पापमोचनी' नावाची एकादशी प्रसिद्ध आहे, जी पाप आणि प्रेतयोनीचाही नाश करणारी आहे.
शृणु तस्याः प्रवक्ष्यामि कामदां सिद्धिदां नृप । कथां विचित्रां शुभदां पापघ्नीं धर्मदायिनीम्
राजा, आता मी तुला त्या एकादशीची अद्भुत, शुभ, पाप नष्ट करणारी आणि धर्म देणारी कथा सांगतो, जी सर्व इच्छित फळं आणि सिद्धी देते.
पुरा चैत्ररथोद्देशे अप्सरोगणसेविते । वसंतसमये प्राप्ते षट्पदाकुलिते वने
पूर्वी चैत्ररथ नावाच्या प्रदेशात, जिथे अप्सरा वावरत, वसंत ऋतू आला आणि साऱ्या जंगलात मधमाश्या गूंजत होत्या,
गंधर्वकन्यावादित्रै रमंति सह किंनरैः । पाकशासनमुख्याश्च क्रीडांते त्रिदिवौकसः
गंधर्वकन्या आणि किन्नर एकत्रितपणे गाणं वाजवत आनंद घेत होते, आणि इंद्रसकट स्वर्गातील देवताही तिथे खेळत होत्या.
नापरं सुखदं किंचिद्विना चैत्ररथाद्वनम् । तस्मिन्वने तु मुनयस्तपंति बहुलं तपः
चैत्ररथाचं वनासारखं सुखदायक दुसरं काहीच नाही; तिथे अनेक ऋषी कठोर तपश्चर्या करीत होते.
मेधावि नामानमृषिं तत्रस्थं ब्रह्मचारिणम् । अप्सरास्तं मुनिवरं मोहनायोपचक्रमे
तिथे मेधावी नावाचा एक ब्रह्मचारी ऋषी होता; त्या महान ऋषीला मोहवण्यासाठी अप्सरा प्रयत्न करू लागल्या.
मंजुघोषेति विख्याता भावं तस्य वितन्वती । क्रोशमात्रं स्थिता तस्य भयादाश्रमसन्निधौ
त्यात मंजुघोषा नावाची एक अप्सरा, आपली मोहिनी अदाकारी दाखवत, त्याच्या आश्रमाजवळ पण थोड्या अंतरावर, भीतीने उभी राहिली.
गायंती मधुरं साधु पीडयंती विपंचिकाम् । गायंतीं तामथालोक्य पुष्पचंदनसेविताम्
ती गोड आणि सुरेल गाणं गात होती, वीणा वाजवत होती, फुलं आणि चंदनानं सजलेली होती; आणि त्या अवस्थेत ऋषीने तिला पाहिलं.
कामोऽपि विजयाकांक्षी शिवभक्तान्मुनीश्वरान् । तस्याः शरीरे संवासमकरोन्मनसः सुतः
शिवभक्त असलेल्या त्या महान ऋषींवर विजय मिळवण्यासाठी, कामदेवाने, जो मनाचा पुत्र आहे, तिच्या शरीरात प्रवेश केला.
कृत्वा भ्रुवौ धनुष्कोटिं गुणं कृत्वा कटाक्षकम् । मार्गणौ नयने कृत्वा पक्ष्मयुक्ते यथाक्रमम्
तिने आपल्या भुवया धनुष्याच्या टोकांसारख्या केल्या, कटाक्षाने जणू धनुष्याचा दोर तयार केला, आणि पापण्यांनी सजलेल्या डोळ्यांनी बाण बनवले.