नालपेत्पतितांश्चौरांस्तथा पाषंडिनो नरान् । दुर्वृत्तान्भिन्नमर्यादान्गुरुदारप्रधर्षकान्
'पतन झालेले, चोर, नास्तिक, दुष्ट, मर्यादा ओलांडणारे आणि गुरुच्या पत्नीचा अपमान करणारे यांच्याशी बोलू नये.'
अपराह्णे ततः स्नानं विधिना कारयेद्बुधः । नद्यां तडागे कूपे वा गृहे वा नियतात्मवान्
'दुपारी, नियमाने स्नान करावे — नदी, तलाव, विहीर किंवा घरी, मनावर नियंत्रण ठेवून.'
मृत्तिकालंभनं पूर्वं ततः स्नानं च कारयेत् । अश्वक्रांते रथक्रांते विष्णुक्रांते वसुंधरे
'सर्वप्रथम माती उचलावी, मग स्नान करावे — हे पृथ्वी, घोडे, रथ आणि विष्णू यांच्या पावलांनी स्पर्शलेली—'
मृत्तिके हर मे पापं यन्मया दुष्कृतं कृतम्
'हे माती, मी जे काही पाप केले असेल, ते सर्व माझ्यापासून दूर कर.'
इति मृत्तिकामंत्रः । त्वमंबु सर्वभूतानां जीवनं तनुरक्षकम् । स्वेदजोद्भिज्जजातीनां रसानां पतये नमः
हा मृत्तिकेचा मंत्र आहे — तू म्हणजे पाणी, सर्व जीवांचं जीवन आणि देहाचं रक्षण करणारी आहेस. घामातून, अंड्यातून आणि अंकुरातून जन्मणाऱ्या सगळ्या रसांची अधिपतीस मी नमस्कार करतो.
स्नातोऽहं सर्वतीर्थेषु ह्रदप्रस्रवणेषु च । नदीषु देवखातेषु इदं स्नानं तु मे भवेत्
मी सर्व तीर्थांमध्ये, सरोवरांमध्ये, झऱ्यांमध्ये, नद्यांमध्ये आणि देवांनी निर्माण केलेल्या जलाशयांमध्ये स्नान केलं आहे. हे स्नान माझ्यासाठी तसंच फलदायी ठोवो.
इति स्नानमंत्रः । जामदग्न्यं मुनिं चैव कारयित्वा हिरण्मयम् । माषकस्य सुवर्णस्य तदर्द्धार्द्धेन वा पुनः
हा स्नानाचा मंत्र आहे — जमदग्नी ऋषींचं सुवर्णमूर्ती, एक माषक सोन्याचं किंवा त्याच्या अर्ध्या वजनाचं, तयार करावं.
गृहमागत्य पूजायाः पूजाहोमं तु कारयेत् । ततश्चामलकीं गच्छेत्सर्वोपस्करसंयुतः
ते घरी आणून त्याची पूजा आणि होम करावा. त्यानंतर सर्व पूजेच्या साहित्यांसह आवळ्याच्या झाडाजवळ जावं.
आमलकीं ततो गत्वा परिशोध्य समंततः । स्थापयेत्सततं कुंभमव्रणं मंत्रपूर्वकम्
आवळ्याच्या झाडाजवळ जाऊन आजूबाजूचं स्थान नीट स्वच्छ करावं आणि मंत्रोच्चारपूर्वक नेहमी तिथे एक निर्दोष कलश ठेवावा.
पंचरत्नसमोपेतं दिव्यगंधाधिवासितम् । छत्रोपानद्युगोपेतं सितचंदनचर्चितम्
तो कलश पाच प्रकारच्या मौल्यवान रत्नांनी सजवावा, दिव्य सुवासिकांनी सुगंधित करावा, छत्र आणि जोडीच्या पादत्राणांनी सुसज्ज करावा, आणि पांढऱ्या चंदनाने लेपावा.
स्रग्दामलंबितग्रीवं सर्वधूपविधूपितम् । दीपमालाकुलं कुर्यात्सर्वतः सुमनोहरम्
त्याच्या गळ्यात ताज्या फुलांची माळ घालावी, सर्व प्रकारच्या धूपांनी सुवासित करावं, आणि चारही बाजूंनी दिव्यांच्या रांगा लावून ते अत्यंत मनोहारी करावं.
तस्योपरि न्यसेत्पात्रं दिव्यलाजैः प्रपूरितम् । पात्रोपरि न्यसेद्देवं जामदग्न्यं महाप्रभम्
त्या कलशावर दिव्य लाजांनी भरलेलं एक पात्र ठेवावं आणि त्या पात्रावर तेजस्वी जमदग्नी ऋषींची मूर्ती स्थापित करावी.
विशोकाय नमः पादौ जानुनी विश्वरूपिणे । उग्राय च ततोऽप्यूरू कटी दामोदराय च
पायांना शोकरहित अशा परमात्म्याला नमस्कार, गुडघ्यांना विश्वरूपाला, मांड्यांना उग्रस्वरूपाला आणि कंबरेला दामोदराला नमस्कार.
उदरं पद्मनाभाय उरः श्रीवत्सधारिणे । चक्रिणे वामबाहुं च दक्षिणं गदिने नमः 6.45.
पोटाला पद्मनाभाला, छातीला श्रीवत्सधारीला, डाव्या हाताला चक्रधारीला, आणि उजव्या हाताला गदाधरीला नमस्कार.
वैकुंठाय नमः कंठमास्यं यज्ञमुखाय वै । नासां विशोकनिधये वासुदेवाय चाक्षिणी
गळ्याला वैकुंठाला, तोंडाला यज्ञमुखाला, नाकाला शोकशून्य खजिन्याला आणि डोळ्यांना वासुदेवाला नमस्कार.
ललाटं वामनायेति रामायेति भ्रुवौ नमः । सर्वात्मने तु तच्छीर्षं नम इत्यभिपूजयेत्
कपाळाला वामनाला, भुवयांना रामाला नमस्कार, आणि डोक्याला सर्वात्म्याला नमस्कार — अशा प्रकारे पूजा करावी.
इति पूजामंत्रः । ततो देवाधिदेवाय अर्घं चैव प्रदापयेत् । फलेन चैव शुभ्रेण भक्तियुक्तेन चेतसा
ही पूजा मंत्र आहे — त्यानंतर देवाधिदेवाला शुद्ध फळ आणि भक्तीपूर्ण मनाने अर्घ्य अर्पण करावं.
ततो जागरणं कुर्याद्भक्तियुक्तेन चेतसा । नृत्यैर्गीतैश्च वादित्रैर्द्धर्माख्यानैः स्तवैरपि
मग भक्तीपूर्ण मनाने जागरण करावं — नृत्य, गीते, वाद्य, धर्मकथा आणि स्तोत्रांनी रात्र जागवावी.
वैष्णवैश्च तथाख्यानैः क्षपयेत्सर्वशर्वरीम् । प्रदक्षिणां ततः कुर्याद्धात्र्या वै विष्णुनामभिः
वैष्णव कथांनी संपूर्ण रात्र घालवावी. त्यानंतर विष्णूच्या नावांचा जप करत झाडाची प्रदक्षिणा करावी.
अष्टाधिकं शतं चैव अष्टाविंशतिरेव वा । ततः प्रभाते समये कृत्वा नीराजनं हरेः
शंभर आठ किंवा अठ्ठावीस प्रदक्षिणा कराव्यात. त्यानंतर पहाटेच्या वेळी हरिचं आरती करावं.
ब्राह्मणं पूजयित्वा तु सर्वं तस्मै निवेदयेत् । जामदग्न्य घटे तत्र वस्त्रयुग्ममुपानहौ
ब्राह्मणाची पूजा करून, सर्व वस्तू त्याला अर्पण कराव्यात — जमदग्नी कलश, वस्त्रांची जोडी आणि पादत्राणे.
जामदग्न्यस्वरूपेण प्रीयतां मम केशवः । ततश्चामलकीं स्पृष्ट्वा कृत्वा चैव प्रदक्षिणाम्
जमदग्नीच्या रूपाने केशव माझ्यावर प्रसन्न होवो. त्यानंतर आवळ्याच्या झाडाला स्पर्श करून त्याची प्रदक्षिणा करावी.
स्नानं कृत्वा विधानेन ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः । ततश्च स्वयमश्नीयात्कुटुंबेन समावृतः
विधीप्रमाणे स्नान करून, मग ब्राह्मणांना जेवू घालावं. त्यानंतर आपल्या कुटुंबासह स्वतः जेवावं.
एवं कृतेन यत्पुण्यं तत्सर्वं कथयामि ते । सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वदानेषु यत्फलम्
असं केल्याने जो पुण्य मिळतं, ते मी तुला सांगतो—सर्व तीर्थांमध्ये मिळणारं पुण्य आणि सर्व दानांचं फळ याच्या बरोबरीचं आहे.
सर्वयज्ञाधिकं चैव लभते नात्र संशयः । एतद्वः सर्वमाख्यातं व्रतानामुत्तमं व्रतम्
सर्व यज्ञांपेक्षा जास्त पुण्य यात मिळतं—याबद्दल काहीच शंका नाही. मी तुम्हाला सर्वांत श्रेष्ठ असं हे व्रत पूर्णपणे सांगितलं आहे.
एतावदुक्त्वा देवेशस्तत्रैवांतरधीयत । ते चापि ऋषयः सर्वे चक्रुः सर्वमशेषतः
असं म्हणून देवांचा स्वामी तिथेच अदृश्य झाला. आणि त्या सर्व ऋषींनी सांगितलेलं सर्व काही पूर्णपणे केलं.
तथा त्वमपि राजेन्द्र कर्तुमर्हसि सत्तम । व्रतमेतद्दुराधर्षं सर्वपापप्रमोचनम्
म्हणून राजेंद्र, तू देखील हे कठीण व्रत करावं, जे सर्व पापांचं नाश करणारं आहे.
युधिष्ठिर उवाच- फाल्गुनस्य सिते पक्षे श्रुता चामलकी तथा । चैत्रस्य कृष्णपक्षे तु किं नामैकादशी भवेत्
युधिष्ठिर म्हणाला— फाल्गुन महिन्यातल्या शुद्ध पक्षात अमलकीचं व्रत ऐकलं आहे; चैत्र महिन्यातल्या कृष्ण पक्षात एकादशीचं नाव काय आहे?
श्रीकृष्ण उवाच- शृणु राजेंद्र वक्ष्यामि आख्यानं पापनाशनम् । यल्लोमशोऽब्रवीत्पृष्टो मांधात्रा चक्रवर्तिना
श्रीकृष्ण म्हणाले— ऐक राजेंद्र, मी तुला पाप नष्ट करणारं एक कथा सांगतो, जी लोमश ऋषींनी चक्रवर्ती मांधाता यांच्या विचारणेनंतर सांगितली होती.
मांधातोवाच - भगवन्श्रोतुमिच्छामि लोकानां हितकाम्यया । चैत्रस्य प्रथमे पक्षे का नामैकादशी भवेत् । को विधिः किं फलं तस्याः कथयस्व प्रसादतः
मांधाता म्हणाले— भगवंत, सर्व लोकांच्या कल्याणासाठी मला ऐकायचं आहे— चैत्र महिन्याच्या शुद्ध पक्षात एकादशीचं नाव काय आहे? तिचा विधी काय आणि फळ काय? कृपेनं मला सांगावं.