दालभ्य उवाच- मर्त्यलोकमनुप्राप्ताः पापं कुर्वंति जंतवः । ब्रह्महत्यादिपापैश्च युक्ता ये विविधादिभिः
दालभ्य म्हणाले, "माणसे या पृथ्वीवर येऊन पाप करतात आणि ब्रह्महत्येसारख्या अनेक पापांनी ग्रस्त होतात."
परद्रव्यापहाराश्च परव्यसनमोहिताः । कथं न यांति नरकं ब्रह्मंस्तद्ब्रूहि तत्त्वतः
"काहीजण दुसऱ्याचे धन चोरतात, काहीजण परधर्माच्या मोहात पडतात. मग ते नरकात का जात नाहीत? हे ब्राह्मण, मला खरी गोष्ट सांग."
अनायासेन भगवन्दानेनाल्पेन केनचित् । पापं प्रशमनं याति एतन्मे वक्तुमर्हसि
"भगवन्, कोणत्या सहज किंवा लहान दानाने पाप दूर होते? हे मला सांग."
पुलस्त्य उवाच- साधुसाधु महाभाग गुह्यमेतत्सुदुर्ल्लभम् । यन्न कस्यचिदाख्यातं विष्णुब्रह्मेंद्रदैवतैः
पुलस्त्य म्हणाले, "महाभाग, हे फार गुप्त आणि दुर्मिळ आहे. विष्णू, ब्रह्मा, इंद्र किंवा इतर देवांनीही हे कुणालाही सांगितलेले नाही."
तदहं कथयिष्यामि त्वया पृष्टो द्विजोत्तम । माघमासे तु संप्राप्ते शुचिस्नातो जितेंद्रियः
माग महिन्यात आल्यावर, शुद्ध, स्नान केलेला आणि इंद्रिये जिंकलेला असावा, हे मी तुला सांगतो, कारण तू विचारलेस, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.
कामक्रोधाभिमानेर्ष्यालोभ पैशुन्य वर्जितः । देवदेवं च संस्मृत्य पादौ प्रक्षाल्य वारिभिः
काम, राग, अभिमान, मत्सर, लोभ आणि निंदा यांचा त्याग करून, देवांचा देव आठवत, त्याचे पाय पाण्याने धुवावेत.
भूमावपतितं गृह्य गोमयं तत्र मानवः । तिलान्प्रक्षिप्य कार्पांसं पिंडिकाश्चैव कारयेत्
जमिनीवर पडलेले गोमय उचलून, त्यात तीळ आणि एक कापडाचा तुकडा मिसळावा, आणि मग त्याचे छोटे गोळे करावेत.
अष्टोत्तरशतं चैव नात्र कार्या विचारणा । ततो माघे च संप्राप्ते ह्याषाढर्क्षं भवेद्यदि
अशा गोळ्यांची एकशेआठ संख्या करावी, यात शंका नाही; माग महिन्यात आल्यावर, जर आशाढ नक्षत्र असेल—
मूलं वा कृष्णपक्षस्यैकादशी नियमांस्ततः । गृह्णीयात्पुण्यकाले च विधानं तत्र मे शृणु
किंवा कृष्णपक्षातील एकादशी किंवा मूळ नक्षत्र असेल, तर त्या पुण्य काळात व्रत घ्यावे; त्याची पद्धत मी सांगतो, नीट ऐक.
देवदेवं समभ्यर्च्य सुस्नातः प्रयतः शुचिः । कृष्णनामानि संकीर्त्य पुनः प्रस्खलितादिषु
देवांचा देव नीट स्नान करून, मन एकाग्र व शुद्ध ठेवून, त्याची पूजा करावी आणि कृष्णाची नावे म्हणावीत, विशेषतः काही चूक झाली असेल तर.
रात्रौ जागरणं कुर्यादादौ होमं च कारयेत् । अर्चयेद्देवदेवेशं द्वितीयेऽह्नि पुनर्हरिम्
रात्री जागरण करावे, आधी हवन करावा, आणि देवांचा देवाची पूजा करावी; दुसऱ्या दिवशी पुन्हा हरिची पूजा करावी.
चंदनागुरुकर्पूरैर्नैवेद्यं कृसरं तथा । संस्मृत्य नाम्ना च ततः कृष्णाख्येन पुनः पुनः
चंदन, अगर, कर्पूर आणि कुसर (पक्व तांदूळ) याने नैवेद्य दाखवावा, आणि कृष्णाचे नाव आठवत, पुन्हा पुन्हा त्याचे स्मरण करावे.
कूष्मांडैर्नारिकेरैश्च ह्यथवा बीजपूरकैः । सर्वाभावेऽपि विप्रेंद्र शस्तपूगफलैर्वृतम् । अर्घं दद्याद्विधानेन पूजयित्वा जनार्दनम्
कुंभार, नारळ किंवा बियांनी भरलेले फळ, आणि काहीच नसेल तर उत्तम सुपारीने, विधीपूर्वक अर्घ्य द्यावा, जनार्दनाची पूजा करून.
कृष्णकृष्ण कृपालुस्त्वमगतीनां गतिर्भव । संसारार्णव मग्नानां प्रसीद पुरुषोत्तम
'कृष्णा, कृष्णा, दयाळू, आधार नसलेल्यांचा तूच आधार हो. संसाराच्या समुद्रात बुडालेल्यांवर कृपा कर, पुरुषोत्तमा.'
नमस्ते पुंडरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन । सुब्रह्मण्य नमस्तेऽस्तु महापुरुषपूर्वज । गृहाणार्घ्यं मया दत्तं लक्ष्म्या सह जगत्पते
'नमस्कार पुंडरीकाक्षा, नमस्कार विश्वाचा सर्जक, नमस्कार सुब्रह्मण्य, महापुरुषांमध्ये प्राचीन, लक्ष्मीसमवेत मी दिलेले अर्घ्य स्वीकार, जगाच्या अधिपती.'
इत्यर्घमंत्रः । ततस्तु पूजयेद्विप्रमुदकुंभं प्रदापयेत् । छत्रोपानहवस्त्रैश्च कृष्णो मे प्रीयतामिति
हा अर्घ्य मंत्र आहे. त्यानंतर ब्राह्मणाची पूजा करून, त्याला जलकुंभ, छत्री, पादत्राणे आणि वस्त्र द्यावे, आणि 'कृष्णा माझ्यावर प्रसन्न होवो' असे म्हणावे.
कृष्णा धेनुः प्रदातव्या यथाशक्ति द्विजोत्तमे । तिलपात्रं द्विजश्रेष्ठ दद्यात्पात्रविचक्षणः
काळी गाय आपल्या शक्तीनुसार श्रेष्ठ ब्राह्मणाला द्यावी; आणि योग्य पात्राला तिळाने भरलेले पात्र द्यावे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.
स्नाने प्राशनके शस्तास्तथा कृष्णतिला मुने । तान्प्रदद्यात्प्रयत्नेन यथाशक्ति द्विजोत्तमे । तिलप्ररोहजाः क्षत्रे यावत्संख्यास्तिला द्विज
स्नानासाठी आणि खाण्यासाठी कृष्णतीळ उत्तम आहेत, हे मुनी; ते जपून, आपल्या शक्तीनुसार, श्रेष्ठ ब्राह्मणाला द्यावे; शेतात जितके तिळ उगवतात, तितके तिळ, हे ब्राह्मण,
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । तिलस्नायी तिलोद्वर्ती तिलहोमी तिलोदकी
तितकी हजारो वर्षे स्वर्गात सन्मान मिळतो; जो तिळाने स्नान करतो, तिळाने अंगाला लेप लावतो, तिळाने होम करतो, तिळाचे पाणी देतो—
तिलदाता च भोक्ता च षट्तिलाः पापनाशनाः । नारद उवाच- कृष्णकृष्ण महाबाहो नमस्ते विश्वभावन
जो तिळ देतो, तिळ खातो—हे सहा तिळाचे उपयोग पाप नष्ट करतात. नारद म्हणाले: 'कृष्णा, कृष्णा, महाबाहु, नमस्कार विश्वाचा सर्जक.'
षट्तिलैकादशीभूतं कीदृशं फलमस्ति वै । सोपाख्यानं मम ब्रूहि यदि तुष्टोऽसि यादव । श्रीकृष्ण उवाच शृणु राजन्यथावृत्तं दृष्टं तत्कथयामि ते । मर्त्यलोके पुरा ह्यासीद्ब्राह्मण्येका च नारद । व्रतचर्यारता नित्यं देवपूजारता सदा
षट्तिला एकादशीचे फळ काय आहे, ते कथा सांगून मला सांग, जर तू समाधानी असशील, हे यादव. श्रीकृष्ण म्हणाले: 'राजा, ऐक, जसे घडले तसे सांगतो. पूर्वी पृथ्वीवर, हे नारद, एक ब्राह्मण स्त्री होती, जी नेहमी व्रत आणि देवपूजेत मग्न होती.'
मासोपवासनिरता मम भक्ता च सर्वदा । कृष्णोपवाससंयुक्ता मम पूजापरायणा
ती नेहमी मासिक उपवास करत असे, कायम माझी भक्त होती, कृष्ण उपवास पाळायची आणि माझ्या पूजेत रमायची.
शरीरं क्लेशितं चैव उपवासैर्द्विजोत्तम । देवानां ब्राह्मणानां च कुमारीणां च भक्तितः
तिचं शरीर उपवासांनी खूपच थकले होते, पण तिने भक्तीभावाने देव, ब्राह्मण आणि कुमारिका यांची सेवा केली.
गृहादिकं प्रयच्छंती सर्वकालं महासती । अतिकृच्छ्ररता सा तु सर्वकालं तु वै द्विज
ती महान आणि सती स्त्री नेहमीच आपलं घर आणि सामान दान करत असे; ती नेहमीच कठोर तप करत होती.
न दत्ता भिक्षुके भिक्षा ब्राह्मणा न च तर्पिताः
तिने भिकाऱ्याला कधीच भिक्षा दिली नाही, आणि ब्राह्मणही तृप्त झाले नाहीत.
ततः कालेन महता मया वै चिंतितं द्विज । शुद्धमस्याः शरीरं हि व्रतैः कृच्छ्रैर्न संशयः
खूप काळानंतर, मी विचार केला, हे ब्राह्मण, तिचं शरीर व्रतांनी आणि कठोर तपांनी नक्कीच शुद्ध झालं होतं, यात शंका नाही.
अर्चितो वैष्णवो लोकः कायक्लेशेन वै तया । न दत्तमन्नदानं हि येन तृप्तिः परा भवेत्
तिने आपल्या शरीराच्या कष्टांनी वैष्णव लोकांची पूजा केली; पण तिने अन्नदान केलं नाही, ज्यामुळे खरी तृप्ती मिळते.
एवं ज्ञात्वा अहं ब्रह्मन्मर्त्यलोकमुपागतः । कापालं रूपमास्थाय भिक्षापात्रे च याचिता
हे ब्राह्मण, हे जाणून मी माणसांच्या जगात आलो; कापडी वस्त्र घालून, हातात भिक्षापात्र घेऊन मी भिक्षा मागितली.
कस्मात्त्वमागतो ब्रह्मन्क्व यासि वद मेऽग्रतः । पुनरेव मया प्रोक्तं देहि भिक्षां च सुंदरि
मी तिला विचारलं, 'तू कशासाठी आली आहेस, ब्राह्मण? कुठे चालली आहेस? मला सांग समोर.' पुन्हा मी म्हटलं, 'सुंदर स्त्री, मला भिक्षा दे.'
तया कोपेन महता मृत्पिंडस्ताम्रभाजने । क्षिप्तो यावदहं ब्रह्मन्पुनः स्वर्गं गतो द्विज
ती खूप रागावली आणि तिने मातीचा गोळा तांब्याच्या भांड्यात फेकला; आणि, हे ब्राह्मण, मी तिथे असतानाच पुन्हा स्वर्गात गेलो.