राजोवाच- एष वै संशयो मह्यं पुत्रस्योत्पादने महान् । यदि तुष्टा भवंतो वै पुत्रं मे दीयतां तदा
राजा म्हणाला, "माझ्या मनात पुत्रप्राप्तीबद्दल मोठा संदेह आहे. आपण जर प्रसन्न असाल, तर मला पुत्र द्या."
मुनिरुवाच- अद्यैव दिवसे राजन्पुत्रदा नाम वर्तते । एकादशीति विख्यातं क्रियतां व्रतमुत्तमम्
ऋषी म्हणाले, "राजन, आजच पुत्रदा नावाची एकादशी आहे. ही एकादशी फार प्रसिद्ध आहे. हे उत्तम व्रत अवश्य करा."
अभिषेकात्ततोऽस्माकं केशवस्य प्रसादतः । अवश्यं तव राजेंद्र पुत्रप्राप्तिर्भविष्यति
"आमच्या अभिषेकामुळे आणि केशवाच्या कृपेने, राजेंद्र, तुला नक्कीच पुत्रप्राप्ती होईल."
इत्येवं वचनात्तेषां कृतं राज्ञा व्रतोत्तमम् । मुनीनामुपदेशेन पुत्रदा या विधानतः
त्यांच्या सांगण्यावरून, राजाने ऋषींच्या उपदेशानुसार, पुत्रदा व्रत सर्व विधीने केले.
द्वादश्यां पारणं कृत्वा मुनीन्नत्वा पुनः पुनः । आजगाम गृहं राजा राज्ञी गर्भमथादधौ 6.41.
द्वादशीला उपवास सोडून, ऋषींना पुन्हा पुन्हा वंदन करून, राजा घरी गेला आणि राणीला गर्भधारणा झाली.
पुत्रो जातः सूतिकाले तेजस्वी पुण्यकर्मणा । पितरं तोषयामास प्रजापालो बभूव सः
योग्य वेळी तेजस्वी आणि पुण्यवान पुत्र जन्माला आला. त्याने वडिलांना आनंद दिला आणि प्रजांचा रक्षणकर्ता झाला.
तस्माद्राजन्प्रकर्त्तव्यं पुत्रदा व्रतमुत्तमम् । लोकानां तु हितार्थाय तवाग्रे कथितं मया
म्हणून, राजन, पुत्रदा हे उत्तम व्रत अवश्य करावे. लोकांच्या कल्याणासाठी मी हे तुला सांगितले.
एकचित्तास्तु ये मर्त्याः कुर्वंति पुत्रदा व्रतम् । पुत्रान्प्राप्येह लोके तु मृतास्ते स्वर्गगामिनः । पठनाच्छ्रवणाद्राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत्
जे माणसे एकचित्ताने पुत्रदा व्रत करतात, त्यांना या जगात पुत्र मिळतो आणि मृत्यूनंतर स्वर्गप्राप्ती होते. हे व्रत वाचल्याने किंवा ऐकल्याने, राजन, अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळते.
युधिष्ठिर उवाच- साधु कृष्ण जगन्नाथ आदिदेव जगत्पते । कथयस्व प्रसादेन कृपां कुरु ममोपरि
युधिष्ठिर म्हणाला, "कृष्णा, जगन्नाथा, आदिदेव, विश्वाचे स्वामी, हे फार उत्तम आहे! कृपया तुझ्या कृपेने मला सांग आणि माझ्यावर दया कर."
माघस्य कृष्णपक्षे तु का वा चैकादशी भवेत् । किं नाम को विधिस्तस्या एतद्विस्तरतो वद
"माघ महिन्याच्या कृष्णपक्षात कोणती एकादशी येते? तिचे नाव काय आणि तिची विधी काय आहे? हे मला सविस्तर सांग."
दालभ्य उवाच- मर्त्यलोकमनुप्राप्ताः पापं कुर्वंति जंतवः । ब्रह्महत्यादिपापैश्च युक्ता ये विविधादिभिः
दालभ्य म्हणाले, "माणसे या पृथ्वीवर येऊन पाप करतात आणि ब्रह्महत्येसारख्या अनेक पापांनी ग्रस्त होतात."
परद्रव्यापहाराश्च परव्यसनमोहिताः । कथं न यांति नरकं ब्रह्मंस्तद्ब्रूहि तत्त्वतः
"काहीजण दुसऱ्याचे धन चोरतात, काहीजण परधर्माच्या मोहात पडतात. मग ते नरकात का जात नाहीत? हे ब्राह्मण, मला खरी गोष्ट सांग."
अनायासेन भगवन्दानेनाल्पेन केनचित् । पापं प्रशमनं याति एतन्मे वक्तुमर्हसि
"भगवन्, कोणत्या सहज किंवा लहान दानाने पाप दूर होते? हे मला सांग."
पुलस्त्य उवाच- साधुसाधु महाभाग गुह्यमेतत्सुदुर्ल्लभम् । यन्न कस्यचिदाख्यातं विष्णुब्रह्मेंद्रदैवतैः
पुलस्त्य म्हणाले, "महाभाग, हे फार गुप्त आणि दुर्मिळ आहे. विष्णू, ब्रह्मा, इंद्र किंवा इतर देवांनीही हे कुणालाही सांगितलेले नाही."
तदहं कथयिष्यामि त्वया पृष्टो द्विजोत्तम । माघमासे तु संप्राप्ते शुचिस्नातो जितेंद्रियः
माग महिन्यात आल्यावर, शुद्ध, स्नान केलेला आणि इंद्रिये जिंकलेला असावा, हे मी तुला सांगतो, कारण तू विचारलेस, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.
कामक्रोधाभिमानेर्ष्यालोभ पैशुन्य वर्जितः । देवदेवं च संस्मृत्य पादौ प्रक्षाल्य वारिभिः
काम, राग, अभिमान, मत्सर, लोभ आणि निंदा यांचा त्याग करून, देवांचा देव आठवत, त्याचे पाय पाण्याने धुवावेत.
भूमावपतितं गृह्य गोमयं तत्र मानवः । तिलान्प्रक्षिप्य कार्पांसं पिंडिकाश्चैव कारयेत्
जमिनीवर पडलेले गोमय उचलून, त्यात तीळ आणि एक कापडाचा तुकडा मिसळावा, आणि मग त्याचे छोटे गोळे करावेत.
अष्टोत्तरशतं चैव नात्र कार्या विचारणा । ततो माघे च संप्राप्ते ह्याषाढर्क्षं भवेद्यदि
अशा गोळ्यांची एकशेआठ संख्या करावी, यात शंका नाही; माग महिन्यात आल्यावर, जर आशाढ नक्षत्र असेल—
मूलं वा कृष्णपक्षस्यैकादशी नियमांस्ततः । गृह्णीयात्पुण्यकाले च विधानं तत्र मे शृणु
किंवा कृष्णपक्षातील एकादशी किंवा मूळ नक्षत्र असेल, तर त्या पुण्य काळात व्रत घ्यावे; त्याची पद्धत मी सांगतो, नीट ऐक.
देवदेवं समभ्यर्च्य सुस्नातः प्रयतः शुचिः । कृष्णनामानि संकीर्त्य पुनः प्रस्खलितादिषु
देवांचा देव नीट स्नान करून, मन एकाग्र व शुद्ध ठेवून, त्याची पूजा करावी आणि कृष्णाची नावे म्हणावीत, विशेषतः काही चूक झाली असेल तर.
रात्रौ जागरणं कुर्यादादौ होमं च कारयेत् । अर्चयेद्देवदेवेशं द्वितीयेऽह्नि पुनर्हरिम्
रात्री जागरण करावे, आधी हवन करावा, आणि देवांचा देवाची पूजा करावी; दुसऱ्या दिवशी पुन्हा हरिची पूजा करावी.
चंदनागुरुकर्पूरैर्नैवेद्यं कृसरं तथा । संस्मृत्य नाम्ना च ततः कृष्णाख्येन पुनः पुनः
चंदन, अगर, कर्पूर आणि कुसर (पक्व तांदूळ) याने नैवेद्य दाखवावा, आणि कृष्णाचे नाव आठवत, पुन्हा पुन्हा त्याचे स्मरण करावे.
कूष्मांडैर्नारिकेरैश्च ह्यथवा बीजपूरकैः । सर्वाभावेऽपि विप्रेंद्र शस्तपूगफलैर्वृतम् । अर्घं दद्याद्विधानेन पूजयित्वा जनार्दनम्
कुंभार, नारळ किंवा बियांनी भरलेले फळ, आणि काहीच नसेल तर उत्तम सुपारीने, विधीपूर्वक अर्घ्य द्यावा, जनार्दनाची पूजा करून.
कृष्णकृष्ण कृपालुस्त्वमगतीनां गतिर्भव । संसारार्णव मग्नानां प्रसीद पुरुषोत्तम
'कृष्णा, कृष्णा, दयाळू, आधार नसलेल्यांचा तूच आधार हो. संसाराच्या समुद्रात बुडालेल्यांवर कृपा कर, पुरुषोत्तमा.'
नमस्ते पुंडरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन । सुब्रह्मण्य नमस्तेऽस्तु महापुरुषपूर्वज । गृहाणार्घ्यं मया दत्तं लक्ष्म्या सह जगत्पते
'नमस्कार पुंडरीकाक्षा, नमस्कार विश्वाचा सर्जक, नमस्कार सुब्रह्मण्य, महापुरुषांमध्ये प्राचीन, लक्ष्मीसमवेत मी दिलेले अर्घ्य स्वीकार, जगाच्या अधिपती.'
इत्यर्घमंत्रः । ततस्तु पूजयेद्विप्रमुदकुंभं प्रदापयेत् । छत्रोपानहवस्त्रैश्च कृष्णो मे प्रीयतामिति
हा अर्घ्य मंत्र आहे. त्यानंतर ब्राह्मणाची पूजा करून, त्याला जलकुंभ, छत्री, पादत्राणे आणि वस्त्र द्यावे, आणि 'कृष्णा माझ्यावर प्रसन्न होवो' असे म्हणावे.
कृष्णा धेनुः प्रदातव्या यथाशक्ति द्विजोत्तमे । तिलपात्रं द्विजश्रेष्ठ दद्यात्पात्रविचक्षणः
काळी गाय आपल्या शक्तीनुसार श्रेष्ठ ब्राह्मणाला द्यावी; आणि योग्य पात्राला तिळाने भरलेले पात्र द्यावे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.
स्नाने प्राशनके शस्तास्तथा कृष्णतिला मुने । तान्प्रदद्यात्प्रयत्नेन यथाशक्ति द्विजोत्तमे । तिलप्ररोहजाः क्षत्रे यावत्संख्यास्तिला द्विज
स्नानासाठी आणि खाण्यासाठी कृष्णतीळ उत्तम आहेत, हे मुनी; ते जपून, आपल्या शक्तीनुसार, श्रेष्ठ ब्राह्मणाला द्यावे; शेतात जितके तिळ उगवतात, तितके तिळ, हे ब्राह्मण,
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । तिलस्नायी तिलोद्वर्ती तिलहोमी तिलोदकी
तितकी हजारो वर्षे स्वर्गात सन्मान मिळतो; जो तिळाने स्नान करतो, तिळाने अंगाला लेप लावतो, तिळाने होम करतो, तिळाचे पाणी देतो—
तिलदाता च भोक्ता च षट्तिलाः पापनाशनाः । नारद उवाच- कृष्णकृष्ण महाबाहो नमस्ते विश्वभावन
जो तिळ देतो, तिळ खातो—हे सहा तिळाचे उपयोग पाप नष्ट करतात. नारद म्हणाले: 'कृष्णा, कृष्णा, महाबाहु, नमस्कार विश्वाचा सर्जक.'