इति चिंतापरो राजा जगामैवाग्रतो वनम् । सुकृतस्य प्रभावेन सरो दृष्टमनुत्तमम्
अशा विचारात गुंतून राजा पुढे पुढे जंगलात गेला. आपल्या पुण्याच्या प्रभावाने त्याला एक उत्तम सरोवर दिसले.
मीनसंस्पर्शमानं च पद्मैश्चापरशोभितम् । कारंडैश्चक्रवाकैश्च राजहंसैश्च शोभितम्
त्या सरोवरात मासे पोहत होते, कमळांनी ते शोभून गेले होते, तसेच करांड, चक्रवाक आणि राजहंसांनी ते सुंदर दिसत होते.
मकरैर्बहुभिर्मत्स्यैरन्यैर्जलचरैर्युतम् । समीपे सरसस्तस्य मुनीनामाश्रमान्बहून्
त्या सरोवरात मगर, अनेक मासे आणि इतर जलचर होते. त्या सरोवराजवळ अनेक ऋषींची आश्रमं होती.
ददर्श राजा लक्ष्मीवान्शकुनैः शुभशंसिभिः । दक्षिणं प्रास्फुरन्नेत्रमथ सव्येतरः करः
समृद्ध राजाने शुभ शकुन करणारे पक्षी पाहिले. त्याचे उजवे डोळे आणि मग डावे हात थरथरले.
प्रास्फुरन्नृपतेस्तस्य कथयञ्शोभनं फलम् । तस्य तीरे मुनीन्दृष्ट्वा कुर्वाणन्नैगमं जपम्
राजाच्या अंगावर आलेली कंपने शुभ फलाची सूचना देत होती. त्या काठी त्याने वेदपठण करणारे ऋषी पाहिले.
हर्षेण महताविष्टो बभूव नृपनंदनः । अवतीर्य हयात्तस्मान्मुनीनामग्रतः स्थितः
मोठ्या आनंदाने भरून गेलेला राजपुत्र घोड्यावरून खाली उतरला आणि ऋषींच्या समोर उभा राहिला.
पृथक्पृथग्ववंदेऽसौ मुनींस्तान्शंसितव्रतान् । कृतांजलिपुटो भूत्वा दंडवच्च पुनः पुनः
त्यांनी मग एकेक ऋषींना, त्यांच्या कठोर व्रतांमुळे प्रसिद्ध असलेल्या, दोन्ही हात जोडून आणि वारंवार दंडवत घालून अत्यंत आदराने वंदन केले.
प्रत्यूचुस्तेऽपि मुनयः प्रसन्ना नृपते वयम् । राजोवाच- के भवंतोऽत्र कथ्यंतां का चाख्या भवतामपि । किमर्थं संगता यूयं सत्यं वदत मेऽग्रतः
ते ऋषी प्रसन्न होऊन म्हणाले, "राजन, आम्ही समाधानी आहोत." राजा म्हणाला, "महाराज, येथे उपस्थित असलेले आपण कोण आहात? आपली नावे सांगा. आपण सर्व कोणत्या कारणासाठी एकत्र आला आहात? कृपया माझ्यासमोर सत्य सांगा."
मुनय ऊचुः- विश्वेदेवा वयं राजन्स्नानार्थमिह चागताः । माघो निकटमायात एतस्मात्पंचमेऽहनि
ऋषी म्हणाले, "राजन, आम्ही विश्वदेव आहोत. स्नान करण्यासाठी येथे आलो आहोत. माघ महिना जवळ आला आहे; आजपासून पाचव्या दिवशी तो येईल."
अद्य चैकादशी राजन्पुत्रदा नाम नामतः । पुत्रं ददात्यसौ विष्णुः पुत्रदा कारिणां नृणाम्
"राजन, आज एकादशी आहे, जिला पुत्रदा असे नाव आहे. पुत्रदा व्रत करणाऱ्यांना विष्णू देव पुत्र देतो."
राजोवाच- एष वै संशयो मह्यं पुत्रस्योत्पादने महान् । यदि तुष्टा भवंतो वै पुत्रं मे दीयतां तदा
राजा म्हणाला, "माझ्या मनात पुत्रप्राप्तीबद्दल मोठा संदेह आहे. आपण जर प्रसन्न असाल, तर मला पुत्र द्या."
मुनिरुवाच- अद्यैव दिवसे राजन्पुत्रदा नाम वर्तते । एकादशीति विख्यातं क्रियतां व्रतमुत्तमम्
ऋषी म्हणाले, "राजन, आजच पुत्रदा नावाची एकादशी आहे. ही एकादशी फार प्रसिद्ध आहे. हे उत्तम व्रत अवश्य करा."
अभिषेकात्ततोऽस्माकं केशवस्य प्रसादतः । अवश्यं तव राजेंद्र पुत्रप्राप्तिर्भविष्यति
"आमच्या अभिषेकामुळे आणि केशवाच्या कृपेने, राजेंद्र, तुला नक्कीच पुत्रप्राप्ती होईल."
इत्येवं वचनात्तेषां कृतं राज्ञा व्रतोत्तमम् । मुनीनामुपदेशेन पुत्रदा या विधानतः
त्यांच्या सांगण्यावरून, राजाने ऋषींच्या उपदेशानुसार, पुत्रदा व्रत सर्व विधीने केले.
द्वादश्यां पारणं कृत्वा मुनीन्नत्वा पुनः पुनः । आजगाम गृहं राजा राज्ञी गर्भमथादधौ 6.41.
द्वादशीला उपवास सोडून, ऋषींना पुन्हा पुन्हा वंदन करून, राजा घरी गेला आणि राणीला गर्भधारणा झाली.
पुत्रो जातः सूतिकाले तेजस्वी पुण्यकर्मणा । पितरं तोषयामास प्रजापालो बभूव सः
योग्य वेळी तेजस्वी आणि पुण्यवान पुत्र जन्माला आला. त्याने वडिलांना आनंद दिला आणि प्रजांचा रक्षणकर्ता झाला.
तस्माद्राजन्प्रकर्त्तव्यं पुत्रदा व्रतमुत्तमम् । लोकानां तु हितार्थाय तवाग्रे कथितं मया
म्हणून, राजन, पुत्रदा हे उत्तम व्रत अवश्य करावे. लोकांच्या कल्याणासाठी मी हे तुला सांगितले.
एकचित्तास्तु ये मर्त्याः कुर्वंति पुत्रदा व्रतम् । पुत्रान्प्राप्येह लोके तु मृतास्ते स्वर्गगामिनः । पठनाच्छ्रवणाद्राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत्
जे माणसे एकचित्ताने पुत्रदा व्रत करतात, त्यांना या जगात पुत्र मिळतो आणि मृत्यूनंतर स्वर्गप्राप्ती होते. हे व्रत वाचल्याने किंवा ऐकल्याने, राजन, अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळते.
युधिष्ठिर उवाच- साधु कृष्ण जगन्नाथ आदिदेव जगत्पते । कथयस्व प्रसादेन कृपां कुरु ममोपरि
युधिष्ठिर म्हणाला, "कृष्णा, जगन्नाथा, आदिदेव, विश्वाचे स्वामी, हे फार उत्तम आहे! कृपया तुझ्या कृपेने मला सांग आणि माझ्यावर दया कर."
माघस्य कृष्णपक्षे तु का वा चैकादशी भवेत् । किं नाम को विधिस्तस्या एतद्विस्तरतो वद
"माघ महिन्याच्या कृष्णपक्षात कोणती एकादशी येते? तिचे नाव काय आणि तिची विधी काय आहे? हे मला सविस्तर सांग."
दालभ्य उवाच- मर्त्यलोकमनुप्राप्ताः पापं कुर्वंति जंतवः । ब्रह्महत्यादिपापैश्च युक्ता ये विविधादिभिः
दालभ्य म्हणाले, "माणसे या पृथ्वीवर येऊन पाप करतात आणि ब्रह्महत्येसारख्या अनेक पापांनी ग्रस्त होतात."
परद्रव्यापहाराश्च परव्यसनमोहिताः । कथं न यांति नरकं ब्रह्मंस्तद्ब्रूहि तत्त्वतः
"काहीजण दुसऱ्याचे धन चोरतात, काहीजण परधर्माच्या मोहात पडतात. मग ते नरकात का जात नाहीत? हे ब्राह्मण, मला खरी गोष्ट सांग."
अनायासेन भगवन्दानेनाल्पेन केनचित् । पापं प्रशमनं याति एतन्मे वक्तुमर्हसि
"भगवन्, कोणत्या सहज किंवा लहान दानाने पाप दूर होते? हे मला सांग."
पुलस्त्य उवाच- साधुसाधु महाभाग गुह्यमेतत्सुदुर्ल्लभम् । यन्न कस्यचिदाख्यातं विष्णुब्रह्मेंद्रदैवतैः
पुलस्त्य म्हणाले, "महाभाग, हे फार गुप्त आणि दुर्मिळ आहे. विष्णू, ब्रह्मा, इंद्र किंवा इतर देवांनीही हे कुणालाही सांगितलेले नाही."
तदहं कथयिष्यामि त्वया पृष्टो द्विजोत्तम । माघमासे तु संप्राप्ते शुचिस्नातो जितेंद्रियः
माग महिन्यात आल्यावर, शुद्ध, स्नान केलेला आणि इंद्रिये जिंकलेला असावा, हे मी तुला सांगतो, कारण तू विचारलेस, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.
कामक्रोधाभिमानेर्ष्यालोभ पैशुन्य वर्जितः । देवदेवं च संस्मृत्य पादौ प्रक्षाल्य वारिभिः
काम, राग, अभिमान, मत्सर, लोभ आणि निंदा यांचा त्याग करून, देवांचा देव आठवत, त्याचे पाय पाण्याने धुवावेत.
भूमावपतितं गृह्य गोमयं तत्र मानवः । तिलान्प्रक्षिप्य कार्पांसं पिंडिकाश्चैव कारयेत्
जमिनीवर पडलेले गोमय उचलून, त्यात तीळ आणि एक कापडाचा तुकडा मिसळावा, आणि मग त्याचे छोटे गोळे करावेत.
अष्टोत्तरशतं चैव नात्र कार्या विचारणा । ततो माघे च संप्राप्ते ह्याषाढर्क्षं भवेद्यदि
अशा गोळ्यांची एकशेआठ संख्या करावी, यात शंका नाही; माग महिन्यात आल्यावर, जर आशाढ नक्षत्र असेल—
मूलं वा कृष्णपक्षस्यैकादशी नियमांस्ततः । गृह्णीयात्पुण्यकाले च विधानं तत्र मे शृणु
किंवा कृष्णपक्षातील एकादशी किंवा मूळ नक्षत्र असेल, तर त्या पुण्य काळात व्रत घ्यावे; त्याची पद्धत मी सांगतो, नीट ऐक.
देवदेवं समभ्यर्च्य सुस्नातः प्रयतः शुचिः । कृष्णनामानि संकीर्त्य पुनः प्रस्खलितादिषु
देवांचा देव नीट स्नान करून, मन एकाग्र व शुद्ध ठेवून, त्याची पूजा करावी आणि कृष्णाची नावे म्हणावीत, विशेषतः काही चूक झाली असेल तर.