तस्यां नारायणं देवं पूजयेच्च यथाविधि । पूर्वेणैव विधानेन कर्त्तव्यैकादशी शुभा
त्या दिवशी नारायणाची योग्य पद्धतीने पूजा करावी. पूर्वी सांगितलेल्या नियमाप्रमाणे ही शुभ एकादशी करावी.
नागानां च यथा शेषो पक्षिणां पन्नगाशनः । देवानां च यथा विष्णुर्द्विपदानां यथा द्विजः
सर्पांमध्ये जसा शेष श्रेष्ठ आहे, पक्ष्यांमध्ये जसा गरुड, देवांमध्ये जसा विष्णू आणि माणसांमध्ये जसा ब्राह्मण श्रेष्ठ आहे,
व्रतानां च यथा राजन्श्रेष्ठा चैकादशी तिथिः । ते जनाश्चैव भो राजन्पूज्या वै सर्वदा मम
तसंच, व्रतांमध्ये एकादशी ही सर्वांत श्रेष्ठ तिथी आहे, राजन. आणि हे व्रत करणारे लोक नेहमीच माझ्या पूजेचे पात्र आहेत.
हरिवासरसंलीनाः कुर्वंत्येकादशीव्रतम् । इहैव धनसंयुक्ता मृता मोक्षं लभंति ते
जे लोक हरिवासरात मन लावतात आणि एकादशीचं व्रत करतात, त्यांना या जन्मातच धन लाभतं आणि मृत्यूनंतर त्यांना मुक्ती मिळते.
सफलायां फलै राजन्पूजयेन्नामतो हरिम् । नारिकेलफलैश्चैव क्रमुकैर्बीजपूरकैः
राजन, सफला एकादशीला फळांनी — नारळ, सुपारी, आणि बियांनी भरलेली फळं — या सर्वांनी हरिची पूजा करावी.
जंबीरैर्दाडिमैश्चैव तथा धात्रीफलैः शुभैः । लवंगैर्बदरीभिश्च तथाम्रैश्च विशेषतः
लिंबू, डाळिंब, आवळ्याची शुभ फळं, लवंग, बोर आणि विशेषतः आंब्यांनी पूजा करावी.
पूजयेद्देवदेवेशं धूपदीपैस्तथैव च । सफलायां विशेषेण दीपदानं तु कारयेत्
देवांचा देव असलेल्या प्रभूची धूप आणि दिव्यांनी पूजा करावी. सफला एकादशीला विशेषतः दिव्याचं दान करावं.
रात्रौ जागरणं चैव कर्त्तव्यं सह वैष्णवैः । यावन्निमेषो नेत्रस्य तावज्जागर्ति यो निशि
रात्री विष्णूभक्तांसोबत जागरण करावं. डोळ्याचा क्षणभरही झोप न लावता जो जागा राहतो,
एकाग्रमनसो राजन्तस्य पुण्यं शृणुष्व हि । तत्समो नास्ति यज्ञो वै तीर्थं वा तत्समं नहि
एकाग्र मनानं, राजन, अशा व्यक्तीचं पुण्य ऐक. त्या पुण्याला कोणताही यज्ञ किंवा तीर्थस्नान समकक्ष नाही.
सर्वव्रतानि राजेंद्र कलां नार्हंति षोडशीम् । एवं वर्षसहस्राणि तपसा नैव यत्फलम्
राजेंद्र, सर्व व्रतांनी मिळणारं पुण्यही याच्या सोळाव्या भागाइतकंही होत नाही. हजारो वर्षं तप केलं, तरी हे फळ मिळत नाही.
तत्फलं समवाप्नोति यः करोति हि जागरम् । श्रूयतां राजशार्दूल सफलायाः कथा शुभा
जो जागरण करतो, त्याला हे फळ मिळतं. राजशार्दूल, आता सफला एकादशीची शुभ कथा ऐक.
चंपावतीति विख्याता पुरी माहिष्मतस्य च । बभूवुस्तस्य राजर्षेः पुत्राः पंच कुमारकाः
चंपावती नावाचं एक प्रसिद्ध नगर होतं, जे माहिष्मत राजाचं होतं. त्या राजर्षीचे पाच कुमार होते.
तेषां मध्ये तु ज्येष्ठो वै महापापरतः सदा । परदाराभिचारी च वेश्यासक्तश्च मद्यपः
त्यातला ज्येष्ठ पुत्र नेहमीच मोठ्या पापांत गुंतलेला होता — तो परस्त्रीगामी, वेश्यांमध्ये रमणारा आणि मद्यपान करणारा होता.
पितुर्द्रव्यं तु तेनैव गमितं पापकर्मणा । असद्वृत्तिरतो नित्यं भूसुराणां तु निंदकः
त्याने आपल्या वडिलांचं धन पापाने उधळलं. वाईट वागणुकीमुळे तो नेहमी ब्राह्मणांची निंदा करायचा.
वैष्णवानां च देवानां नित्यं निंदां करोति सः । ईदृशं तु ततो दृष्ट्वा पुत्रं माहिष्मतो नृपः
तो नेहमी वैष्णव आणि देव यांची निंदा करायचा. असा मुलगा पाहून माहिष्मत नावाच्या राजाला दुःख झालं.
नाम्ना तु लुंपक इति राजपुत्रेषु चापठत् । राज्यान्निष्कासितस्तेन पित्रा चैव तु बंधुभिः
राजपुत्रांमध्ये त्याला 'लुंपक' हे नाव पडलं. त्यामुळे वडील आणि नातेवाईकांनी त्याला राज्यातून हाकलून दिलं.
स चैवं परिवारैस्तु त्यक्तश्च परिपंथिवत् । लुंपकोऽपि तथा त्यक्तश्चिंतयामास वै तदा
कुटुंबीयांनी त्याला टाकून दिलं, जणू काही तो परका आहे. लुंपकही अशा अवस्थेत एकटा पडला आणि विचार करू लागला.
त्यक्तोऽहं बांधवैः पित्रा राज्यान्निष्कासितः किल । इति संचिंत्यमानोऽसौ मतिं पापे तदाकरोत्
माझ्या नातेवाईकांनी मला सोडलं आणि वडिलांनी राज्यातून काढून टाकलं, असं तो मनाशी विचार करत राहिला आणि मग वाईट मार्ग निवडला.
मया गंतव्यमेवास्तु दारुणे गहने वने । तस्माच्चैव पुरं सर्वं लुंपयिष्यामि वै पितुः
आता मला या भयानक, घनदाट जंगलात जावं लागेल. तिथून मी वडिलांचं संपूर्ण नगर लुटणार, असं त्याने ठरवलं.
इत्येवं स मतिं कृत्वा लुंपको दैवयोगतः । निर्जगाम पुरात्तस्माद्गतोऽसौ गहने वने
अशी ठाम कल्पना करून, लुंपक नशिबाच्या फेऱ्यातून त्या नगरातून बाहेर पडला आणि घनदाट जंगलात गेला.
जीवघातरतो नित्यं स्तेयद्यूतकलानिधिः । सर्वं च नगरं तेन मुषितं पापकर्मणा
तो नेहमीच मारामारी, चोरी आणि जुगार यात गुंतलेला होता. त्याने पापाने संपूर्ण नगर लुटलं.
स्तेयाभिगामी नगरे गृहीतः स निशाचरैः । उवाच तान्सुतोऽहं वै राज्ञो माहिष्मतस्य च
नगरात चोरी करत असताना, रात्रीच्या वेळी काही लोकांनी त्याला पकडलं. त्यांना तो म्हणाला, 'मी माहिष्मत राजाचा मुलगा आहे.'
स तैर्मुक्तः पापकर्मा चागतो विपिनं पुनः । आमिषाभिरतो नित्यं तरोर्वै फलभक्षणे
त्यांनी त्याला सोडून दिलं, मग तो पापी पुन्हा जंगलात गेला. तिथे तो नेहमी मांस खात असे आणि झाडांची फळं खाऊन जगत असे.
आश्रमस्तस्य दुष्टस्य वासुदेवस्य संनिधौ । अश्वत्थो वर्त्तते तत्र जीर्णश्च बहुवार्षिकः
त्या दुष्टाच्या आश्रमाजवळ, वासुदेवाच्या सान्निध्यात, एक जुना आणि मोठा अश्वत्थ वृक्ष होता.
देवत्वं तस्य वृक्षस्य विपिने वर्तते महत् । तत्रैव निवसंश्चैव लुंपकः पापबुद्धिमान्
त्या जंगलातील त्या वृक्षात मोठं दैवीत्व होतं. तिथेच पापी मनाचा लुंपक राहू लागला.
गते बहुतिथे काले कस्यचित्पुण्यसंचयात् । पौषस्य कृष्णपक्षे तु दशम्यां दिवसे तथा
खूप काळ गेल्यावर, काही पुण्याच्या साठ्यामुळे, पौष महिन्याच्या कृष्णपक्षातील दहाव्या दिवशी...
फलानि भुक्त्वा वृक्षाणां रात्रौ शीतेन पीडितः । लुंपको नाम पापिष्ठो वस्त्रहीनो गतेक्षणः
झाडांची फळं खाऊन, रात्री थंडीने त्रस्त झालेला, लुंपक नावाचा अत्यंत पापी, कपड्याविना आणि शुद्ध हरपलेला पडला.
पीड्यमानोऽतिशीतेन हरिवृक्षसमीपतः । न निद्रा न सुखं तस्य गतप्राण इवाभवत्
तीव्र थंडीने छळला जात असताना, हरीच्या वृक्षाजवळ त्याला ना झोप मिळाली ना सुख, तो जणू प्राणहीन झाला.
आछाद्य दशनैरास्यमेवं नीता निशाखिला । भानूदयेऽपि पापिष्ठो न लेभे चेतनां तदा
दातांनी तोंड झाकून त्याने संपूर्ण रात्र काढली. सूर्य उगवल्यावरही त्या पाप्याला शुद्धी आली नाही.
लुंपको गतसंज्ञस्तु सफलाया दिने तथा । रवौ मध्यंगते चैव संज्ञां लेभे स लुंपकः
लुंपक शुद्ध हरपून पडला होता. त्या पुण्यदायी दिवशी, सूर्य मध्यान्ही पोहोचल्यावर त्याला शुद्ध आली.