अत्युग्रं च कृतं कर्म मम कारुण्यतः कृतम् । कन्योवाच- तेन देवाश्च गंधर्वा सयक्षोरगराक्षसाः
इतके भयंकर कृत्य झाले आणि ते माझ्या दयेमुळे घडले. कन्या म्हणाली - 'त्याच्या हातून देव, गंधर्व, यक्ष, नाग आणि राक्षस सगळेच हरले गेले.'
इंद्राद्याः सकला जित्वा स्वर्गाच्चैव निराकृताः । हरिः सुप्तो मया दृष्टो मुरः पृष्ठे समागतः
'इंद्रादी सर्व देव जिंकून स्वर्गातून हाकलले गेले; हरि झोपलेला असताना मी मुराला मागून येताना पाहिले.'
संहरिष्यति त्रैलोक्यं सुप्ते चैव जर्नादने । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विष्णुर्वचनमब्रवीत्
'जनार्दन झोपेत असताना तो तीनही लोकांचा नाश करणार होता; तिचे हे बोलणे ऐकून विष्णूने तिला विचारले.'
अहं च निर्जितो येन कथं सोऽपि त्वया जितः । एकादश्युवाच- त्वत्प्रसादाच्च भो स्वामिन्महादैत्यो मया हतः
विष्णू म्हणाला, 'ज्याने मला हरवले, त्याला तू कसा जिंकलेस?' एकादशी म्हणाली - 'स्वामी, तुमच्या कृपेने मी त्या मोठ्या दैत्याचा वध केला.'
श्रीभगवानुवाच- आनंदं त्रिषु लोकेषु मुनयो देवता गताः । ब्रूहि त्वं च मया भद्रे यत्ते मनसि रोचते । ददामि च न संदेहो यत्सुरैरपि दुर्ल्लभम्
श्रीभगवान म्हणाले — तीनही लोकांत ऋषी आणि देवता आनंदाला पोहोचले आहेत. हे सुभगे, तुझ्या मनाला जे आवडते ते मला सांग. मी तुला ते नक्कीच देईन, यात काहीच शंका नाही. जे देवांनाही दुर्मिळ आहे, तेही मी तुला देईन.
एकादश्युवाच- यदि तुष्टोऽसि मे देव सत्यमुक्तं जनार्दन । वरमेकं तु वांच्छामि हृदये च जगत्पते
एकादशी म्हणाली — देवा, जर तुम्ही माझ्यावर प्रसन्न असाल आणि मी जे बोलले ते खरे असेल, तर हे जगाच्या अधिपती, माझ्या हृदयात एकच वर मागते.
प्रार्थयामि च देवेश ईप्सितं च मया प्रभो । यदि सत्यं जगन्नाथ तिस्रो वाचो ददासि मे
देवतांच्या अधिपती, मी जे इच्छिते तेच मी तुझ्याकडे मागते, प्रभो. हे जगन्नाथा, जर तू खरेच वर देणार असशील, तर मला तीन वर दे.
श्रीभगवानुवाच- सत्यं सत्यं मया प्रोक्तं अवश्यं तव सुव्रते । तिस्रो वाचो मया दत्ता न चावाक्यं भवेदिह
श्रीभगवान म्हणाले — मी जे बोललो ते खरेच आहे, हे सुभगे. मी तुला नक्कीच तीन वर देईन. मी दिलेला शब्द मोडला जाणार नाही.
एकादश्युवाच- त्रिभुवनेषु च देवेश चतुर्युगेषु सांप्रतम् । त्रिषु लोकेषु सर्वत्र तादृशं कुरु मे प्रभो
एकादशी म्हणाली — प्रभो, तीनही लोकांत, चारही युगांत, सर्वत्र, सर्व काळी, तू मला असा वर दे कि तो सर्वत्र लागू राहो.
सर्वतीर्थप्रधानं हि सर्वविघ्नविनाशिनी । सर्वसिद्धिकरी देवी त्वत्प्रसादाद्भवाम्यहम्
तुझ्या कृपेने मी सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ होऊ, सर्व विघ्ने दूर करणारी आणि सर्व सिद्धी देणारी देवी होऊ.
मामुपोष्यंति ये भक्त्या तव भक्त्या जनार्दन । सर्वसिद्धिर्भवेत्तेषां यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो 6.38.
जे लोक भक्तीने मला पूजतील, आणि जे तुझी भक्ती करतील, हे जनार्दन, जर तू माझ्यावर प्रसन्न असशील, तर त्यांना सर्व सिद्धी मिळू दे.
उपवासं च नक्तं च एकभक्तं करोति च । तस्य वित्तं च धर्मं च मोक्षं वै देहि माधव
जो कोणी उपवास करतो, रात्रौच जेवतो किंवा एक वेळच अन्न घेतो, हे माधव, त्याला संपत्ती, धर्म आणि मोक्ष दे.
विष्णुरुवाच-। यत्त्वं वदसि कल्याणि तत्सर्वं च भविष्यति । सर्वान्मनोरथान्भद्रे दास्यसि त्वं च नान्यथा
विष्णू म्हणाले — हे कल्याणी, तू जे काही बोललीस ते सर्व घडून येईल. हे सुभगे, तू सर्व मनोकामना पूर्ण करशील; यात काहीच बदल होणार नाही.
मम भक्ताश्च ये लोके ये च भक्तास्तु कार्त्तिके । चतुर्युगेषु विख्यातास्त्रिषु लोकेषु वै प्रभो
या जगात जे माझे भक्त आहेत, आणि जे कार्तिक महिन्यात भक्ती करतात, ते चारही युगांत आणि तीनही लोकांत प्रसिद्ध होतील, हे प्रभो.
त्वां च शक्तिमहं मन्ये एकादशीव्रतस्थिताः । मम पूजां करिष्यंति मोक्षगास्ते न संशयः
मी तुला सामर्थ्यशाली मानतो, कारण तू एकादशी व्रतात स्थित आहेस. जे माझी पूजा करतील, त्यांना नक्कीच मोक्ष मिळेल, यात शंका नाही.
तृतीया चाष्टमी चैव नवमी च चतुर्दशी । एकादशी विशेषेण तिथिरेषा हरिप्रिया । सर्वतीर्थाधिकं पुण्यं सत्यं सत्यं न संशयः
तृतीया, अष्टमी, नवमी आणि चतुर्दशी या तिथी, आणि विशेषतः एकादशी — ही तिथी हरिप्रिया आहे. तिचे पुण्य सर्व तीर्थांपेक्षा श्रेष्ठ आहे; हे खरे आहे, यात शंका नाही.
इदं दत्त्वा वरं तस्यै तिस्रो वाचो न संशयः । हृष्टा पुष्टा च संजाता एकादशीमहाव्रता
तिला हे तीन वर दिल्यावर, कोणतीही शंका न ठेवता, एकादशी आनंदी, पुष्ट आणि महान व्रताने युक्त झाली.
शत्रुं हंसि परां तस्य ददासि परमां गतिम् । त्वं हंसि सर्वविघ्नानि सर्वसिद्धिवरप्रदा
तू शत्रूंचा नाश करतेस आणि त्या व्यक्तीस परमगती देतेस. तू सर्व विघ्ने दूर करतेस आणि सर्व सिद्धीचा वर देतेस.
उभयोः पक्षयोः पार्थ तुल्या एकादशी शुभा । न शुक्ला नैव कृष्णा च विभेदं नैव कारयेत्
पार्था, दोन्ही पक्षांत एकादशी शुभ आणि समान आहे; ती ना शुक्ल ना कृष्ण, तिच्यात भेद करू नये.
विभेदो नैव कर्त्तव्यः समस्तव्रतकारिभिः । दिवा वा यदि वा रात्रौ शृणोति भक्तितत्परः
सर्व व्रत करणाऱ्यांनी कधीही भेद करू नये. दिवसा असो किंवा रात्री, जो भक्तीने ऐकतो—
तिथिरेका भवेत्सर्वा पक्षयोरुभयोरपि । उभयैकादशी स्वल्पा ह्यंते चैव त्रयोदशी
दोन्ही पक्षांत एकच तिथी म्हणजे एकादशी असते; दोन्ही एकादशी थोड्या असतात आणि शेवटी त्रयोदशी येते.
मध्ये तु द्वादशी पूर्णा त्रिस्पृशा सा हरिप्रिया । एकामुपोषयेत्तां वै सहस्रैकादशीफलम्
मधल्या दिवशी द्वादशी पूर्ण असते, ती तीन दिवसांना स्पर्श करणारी आणि हरिप्रिय असते. जो ती पाळतो, त्याला हजार एकादशीचे फळ मिळते.
सहस्रगुणितं ह्येवं द्वादश्यां पारणे कृते । अष्टम्येकादशी षष्ठी तृतीया च चतुर्दशी
या प्रकारे द्वादशीला उपवास सोडल्यास त्याचे पुण्य हजारपट वाढते. अष्टमी, एकादशी, षष्ठी, तृतीया आणि चतुर्दशी या तिथ्या—
पूर्वविद्धा न कर्तव्या परविद्धामुपोषयेत् । एकादशी ह्यहोरात्रं प्रभाते घटिका भवेत्
—जर त्या मागच्या दिवशी जोडलेल्या असतील तर पाळू नयेत; पुढच्या दिवशी जोडलेल्या असतील तर उपवास करावा. एकादशीचा उपवास दिवस-रात्र आणि सकाळच्या थोड्या वेळेपर्यंत असावा.
सा तिथिः परिहर्तव्या उपोष्या द्वादशीयुता । एवंविधा मया प्रोक्ता पक्षयोरुभयोरपि
ती तिथी द्वादशीसोबत नसेल तर टाळावी. अशा प्रकारे दोन्ही पक्षांसाठी योग्य पद्धत मी सांगितली आहे.
एकादश्यां प्रकुर्वीत ह्युपवासं न संशयः । ते यांति वैष्णवं स्थानं यत्रास्ते गरुडध्वजः
एकादशीला नक्कीच उपवास करावा, यात शंका नाही. असे करणारे लोक गरुडध्वज असलेल्या विष्णूचे स्थान मिळवतात.
धन्यास्ते मानवा लोके विष्णुभक्तिपरायणाः । एकादश्याश्च माहात्म्यं सर्वकालेषु यः पठेत्
या जगात जे लोक विष्णूभक्त आहेत, ते खरोखर धन्य आहेत. आणि जो कोणी एकादशीचे माहात्म्य सर्व काळात वाचतो—
गोसहस्रफलं सोऽपि पुण्यं प्राप्नोति मानवः । दिवा वा यदि वा रात्रौ ये वै शृण्वंति भक्तितः
—त्यालाही हजार गायी दान केल्याचे पुण्य मिळते. दिवसा किंवा रात्री, जे भक्तीभावाने ऐकतात—
ब्रह्महत्यादिपापेभ्यो मुच्यंते नात्र संशयः । विष्णुधर्मसमं नास्ति गीतार्थं च नृपोत्तम । एकादशीसमं नास्ति व्रतं पापप्रणाशनम्
—त्यांची ब्रह्महत्येसारख्या पापांपासून मुक्तता होते, यात शंका नाही. विष्णूधर्मासारखे, गीतार्थासारखे काही नाही, राजन; आणि पाप नष्ट करणारे एकादशीसारखे व्रत नाही.
युधिष्ठिर उवाच- वंदे विष्णुं विभुं साक्षाल्लोकत्रयसुखावहम् । विश्वेशं विश्वकर्तारं पुराणं पुरुषोत्तमम्
युधिष्ठिर म्हणाले: मी सर्वत्र व्यापणाऱ्या, त्रिलोकांना सुख देणाऱ्या, विश्वाचा स्वामी, सर्वांचा कर्ता, पुरातन आणि श्रेष्ठ पुरुष असलेल्या विष्णूला वंदन करतो.