विष्णुश्चिंतां प्रपन्नश्च नष्टाः सर्वाश्च देवताः । विष्णुश्च निर्जितस्तेन गतो बदरिकाश्रमम्
विष्णू चिंतेत पडला आणि सर्व देवता हरवले; त्या दैत्याने जिंकून विष्णू बदरिकाश्रमात गेला.
गुहा सिंहावती नाम तत्र सुप्तो जनार्दनः । योजनद्वादशवती एकद्वारा च पांडव
तेथे सिंहावती नावाच्या गुहेत जनार्दन झोपला होता; ती गुहा बारा योजन लांब आणि एकाच दाराची होती, पांडवा.
तस्यां विष्टः प्रसुप्तश्च दानवो हंतुमुद्यतः । महायुद्धेन तेनैव श्रांतोऽसौ योगमायया
त्या गुहेत विष्णू झोपलेला असताना दानव त्याला मारण्यासाठी सज्ज झाला; त्या मोठ्या युद्धामुळे तो थकला होता आणि योगमायेने गुंतला गेला.
दानवः पृष्ठतो लग्नो प्रविष्टः स तदा गुहाम् । प्रसुप्तं तत्र मां दृष्ट्वा दानवो हर्षमागतः
दानव मागून हळूच येऊन त्या गुहेत शिरला; तिथे मला झोपलेला पाहून तो दानव आनंदित झाला.
इत्थं मां निर्जितं मत्वा प्रविष्टं शंकया हरिम् । निःसंदेहं हनिष्यामि दानवानां भयंकरम्
मला हरवलेले समजून आणि हरि आत असल्याचे पाहून, त्याने ठामपणे ठरवले की, 'मी या दानवांचा भय आणणाऱ्याला ठार मारीन.'
निर्गता कन्यका तत्र विष्णुदेहाद्युधिष्ठिर । रूपवती सुसौभाग्या दिव्यप्रहरणायुधा
मग, युधिष्ठिरा, विष्णूच्या देहातून एक सुंदर, भाग्यशाली आणि दिव्य शस्त्रांनी सजलेली कन्या प्रकट झाली.
तस्य तेजोंऽशसंभूता महाबलपराक्रमा । दृष्टा सा दानवेंद्रेण मुरनाम्ना धनंजय
ती कन्या विष्णूच्या तेजाचा अंश घेऊन जन्मली होती, अत्यंत बलवान आणि पराक्रमी होती; तिला दानवांचा राजा मुरा यांनी पाहिले, धनंजया.
युद्धं समाहितं तेन स्त्रिया चैव प्रयाचितम् । कन्यका युध्यते तत्र सर्वयुद्धविशारदा
त्याने युद्ध सुरू केले आणि त्या कन्येनेही त्याला युद्धासाठी आव्हान दिले; तिथे ती सर्व प्रकारच्या युद्धात निपुण होती.
हुंकारैर्भस्मसाज्जातो मुर नामा महासुरः । निहते दानवे तस्मिंस्तत्र देवस्त्वबुध्यत
तिच्या हुंकाराने मुरा नावाचा मोठा असुर राख झाला; तो दानव मारला गेल्यावर तिथे देव जागा झाला.
पतितं दानवं दृष्ट्वा ततो विस्मयमागतः । केनायं च हतो रौद्रो ह्यत्युग्रो मम शात्रवः
पडलेला दानव पाहून तो आश्चर्यचकित झाला; 'हा माझा रौद्र आणि भयंकर शत्रू कोणाच्या हातून मारला गेला?' असे त्याला वाटले.
अत्युग्रं च कृतं कर्म मम कारुण्यतः कृतम् । कन्योवाच- तेन देवाश्च गंधर्वा सयक्षोरगराक्षसाः
इतके भयंकर कृत्य झाले आणि ते माझ्या दयेमुळे घडले. कन्या म्हणाली - 'त्याच्या हातून देव, गंधर्व, यक्ष, नाग आणि राक्षस सगळेच हरले गेले.'
इंद्राद्याः सकला जित्वा स्वर्गाच्चैव निराकृताः । हरिः सुप्तो मया दृष्टो मुरः पृष्ठे समागतः
'इंद्रादी सर्व देव जिंकून स्वर्गातून हाकलले गेले; हरि झोपलेला असताना मी मुराला मागून येताना पाहिले.'
संहरिष्यति त्रैलोक्यं सुप्ते चैव जर्नादने । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विष्णुर्वचनमब्रवीत्
'जनार्दन झोपेत असताना तो तीनही लोकांचा नाश करणार होता; तिचे हे बोलणे ऐकून विष्णूने तिला विचारले.'
अहं च निर्जितो येन कथं सोऽपि त्वया जितः । एकादश्युवाच- त्वत्प्रसादाच्च भो स्वामिन्महादैत्यो मया हतः
विष्णू म्हणाला, 'ज्याने मला हरवले, त्याला तू कसा जिंकलेस?' एकादशी म्हणाली - 'स्वामी, तुमच्या कृपेने मी त्या मोठ्या दैत्याचा वध केला.'
श्रीभगवानुवाच- आनंदं त्रिषु लोकेषु मुनयो देवता गताः । ब्रूहि त्वं च मया भद्रे यत्ते मनसि रोचते । ददामि च न संदेहो यत्सुरैरपि दुर्ल्लभम्
श्रीभगवान म्हणाले — तीनही लोकांत ऋषी आणि देवता आनंदाला पोहोचले आहेत. हे सुभगे, तुझ्या मनाला जे आवडते ते मला सांग. मी तुला ते नक्कीच देईन, यात काहीच शंका नाही. जे देवांनाही दुर्मिळ आहे, तेही मी तुला देईन.
एकादश्युवाच- यदि तुष्टोऽसि मे देव सत्यमुक्तं जनार्दन । वरमेकं तु वांच्छामि हृदये च जगत्पते
एकादशी म्हणाली — देवा, जर तुम्ही माझ्यावर प्रसन्न असाल आणि मी जे बोलले ते खरे असेल, तर हे जगाच्या अधिपती, माझ्या हृदयात एकच वर मागते.
प्रार्थयामि च देवेश ईप्सितं च मया प्रभो । यदि सत्यं जगन्नाथ तिस्रो वाचो ददासि मे
देवतांच्या अधिपती, मी जे इच्छिते तेच मी तुझ्याकडे मागते, प्रभो. हे जगन्नाथा, जर तू खरेच वर देणार असशील, तर मला तीन वर दे.
श्रीभगवानुवाच- सत्यं सत्यं मया प्रोक्तं अवश्यं तव सुव्रते । तिस्रो वाचो मया दत्ता न चावाक्यं भवेदिह
श्रीभगवान म्हणाले — मी जे बोललो ते खरेच आहे, हे सुभगे. मी तुला नक्कीच तीन वर देईन. मी दिलेला शब्द मोडला जाणार नाही.
एकादश्युवाच- त्रिभुवनेषु च देवेश चतुर्युगेषु सांप्रतम् । त्रिषु लोकेषु सर्वत्र तादृशं कुरु मे प्रभो
एकादशी म्हणाली — प्रभो, तीनही लोकांत, चारही युगांत, सर्वत्र, सर्व काळी, तू मला असा वर दे कि तो सर्वत्र लागू राहो.
सर्वतीर्थप्रधानं हि सर्वविघ्नविनाशिनी । सर्वसिद्धिकरी देवी त्वत्प्रसादाद्भवाम्यहम्
तुझ्या कृपेने मी सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ होऊ, सर्व विघ्ने दूर करणारी आणि सर्व सिद्धी देणारी देवी होऊ.
मामुपोष्यंति ये भक्त्या तव भक्त्या जनार्दन । सर्वसिद्धिर्भवेत्तेषां यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो 6.38.
जे लोक भक्तीने मला पूजतील, आणि जे तुझी भक्ती करतील, हे जनार्दन, जर तू माझ्यावर प्रसन्न असशील, तर त्यांना सर्व सिद्धी मिळू दे.
उपवासं च नक्तं च एकभक्तं करोति च । तस्य वित्तं च धर्मं च मोक्षं वै देहि माधव
जो कोणी उपवास करतो, रात्रौच जेवतो किंवा एक वेळच अन्न घेतो, हे माधव, त्याला संपत्ती, धर्म आणि मोक्ष दे.
विष्णुरुवाच-। यत्त्वं वदसि कल्याणि तत्सर्वं च भविष्यति । सर्वान्मनोरथान्भद्रे दास्यसि त्वं च नान्यथा
विष्णू म्हणाले — हे कल्याणी, तू जे काही बोललीस ते सर्व घडून येईल. हे सुभगे, तू सर्व मनोकामना पूर्ण करशील; यात काहीच बदल होणार नाही.
मम भक्ताश्च ये लोके ये च भक्तास्तु कार्त्तिके । चतुर्युगेषु विख्यातास्त्रिषु लोकेषु वै प्रभो
या जगात जे माझे भक्त आहेत, आणि जे कार्तिक महिन्यात भक्ती करतात, ते चारही युगांत आणि तीनही लोकांत प्रसिद्ध होतील, हे प्रभो.
त्वां च शक्तिमहं मन्ये एकादशीव्रतस्थिताः । मम पूजां करिष्यंति मोक्षगास्ते न संशयः
मी तुला सामर्थ्यशाली मानतो, कारण तू एकादशी व्रतात स्थित आहेस. जे माझी पूजा करतील, त्यांना नक्कीच मोक्ष मिळेल, यात शंका नाही.
तृतीया चाष्टमी चैव नवमी च चतुर्दशी । एकादशी विशेषेण तिथिरेषा हरिप्रिया । सर्वतीर्थाधिकं पुण्यं सत्यं सत्यं न संशयः
तृतीया, अष्टमी, नवमी आणि चतुर्दशी या तिथी, आणि विशेषतः एकादशी — ही तिथी हरिप्रिया आहे. तिचे पुण्य सर्व तीर्थांपेक्षा श्रेष्ठ आहे; हे खरे आहे, यात शंका नाही.
इदं दत्त्वा वरं तस्यै तिस्रो वाचो न संशयः । हृष्टा पुष्टा च संजाता एकादशीमहाव्रता
तिला हे तीन वर दिल्यावर, कोणतीही शंका न ठेवता, एकादशी आनंदी, पुष्ट आणि महान व्रताने युक्त झाली.
शत्रुं हंसि परां तस्य ददासि परमां गतिम् । त्वं हंसि सर्वविघ्नानि सर्वसिद्धिवरप्रदा
तू शत्रूंचा नाश करतेस आणि त्या व्यक्तीस परमगती देतेस. तू सर्व विघ्ने दूर करतेस आणि सर्व सिद्धीचा वर देतेस.
उभयोः पक्षयोः पार्थ तुल्या एकादशी शुभा । न शुक्ला नैव कृष्णा च विभेदं नैव कारयेत्
पार्था, दोन्ही पक्षांत एकादशी शुभ आणि समान आहे; ती ना शुक्ल ना कृष्ण, तिच्यात भेद करू नये.
विभेदो नैव कर्त्तव्यः समस्तव्रतकारिभिः । दिवा वा यदि वा रात्रौ शृणोति भक्तितत्परः
सर्व व्रत करणाऱ्यांनी कधीही भेद करू नये. दिवसा असो किंवा रात्री, जो भक्तीने ऐकतो—