पवित्रोदकसंयुक्तं पंचरत्नसमन्वितम् । गंधपुष्पाक्षतैर्युक्तं कुंभं स्रग्दामभूषितम्
शुद्ध पाण्याने भरलेला कलश, पाच रत्नांनी सजवलेला, सुगंध, फुले, अक्षता आणि हाराने शोभिवलेला तयार करावा.
पात्रं च सोदकं कार्यं गोधूमैश्चापि पूरितम् । नानारत्नैश्च संयुक्तं नानागंधैः प्रपूजितम्
पाण्याने भरलेले पात्र, गहू आणि विविध रत्नांनी भरलेले, आणि वेगवेगळ्या सुगंधांनी पूजन केलेले असावे.
मल्लिकामोदसंयुक्तं जातीपुष्पैः प्रपूजितम् । श्वेताख्यैस्तंदुलैश्चैव पूरणीयः प्रयत्नतः
मल्लिका फुलांचा सुगंध, जाती फुलांनी पूजन, आणि पांढऱ्या तांदळाने काळजीपूर्वक भरावे.
प्रदद्याद्वस्त्रयुग्मं तु उपवीतं तु सोत्तरम् । उपानहौ तु राजर्षे आतपत्रं शिरोपरि
दोन वस्त्रे, उपवस्त्रासह यज्ञोपवीत, जोडीचे पादत्राणे आणि डोक्यावर धरायला छत्री — हे सर्व द्यावे.
भोजनं जलपात्रं च सप्तधान्यं तिलैः सह । रूप्यं चैव तु कार्पासं पायसं मुद्रिका हरेः
भोजन, जलपात्र, सात प्रकारचे धान्य आणि तीळ, चांदी, कापूस, पायस आणि हरिसाठी मुद्रिका द्यावी.
धेनुर्वात्र तु दातव्या वत्सालंकारसंयुता । सुवर्णशृंगी रौप्यखुरी ताम्रपृष्ठी तथैव च
वासरासह, सोन्याचे शिंग, चांदीचे खुर आणि तांब्याचा पाठ असलेली गाय द्यावी.
कांस्यदोहीं रत्नपुच्छीं दद्याद्वै गुरवे तदा । शय्यां सोपस्करां दद्यात्साधवे भक्तिपूर्वकम्
कांस्याचे दूध काढण्याचे पात्र आणि रत्नजडित शेपूट असलेली गाय गुरूंना द्यावी. सर्व सामानासह पलंग भक्तिभावाने साधूला द्यावा.
धूपं दीपं तु नैवेद्यं फलपत्रं निवेदयेत् । पूजनीयो महाभक्तैर्मंत्रैरेभिस्तु केशवः 6.35.
धूप, दिवा, नैवेद्य, फळे आणि पाने अर्पण करावीत. या मंत्रांनी केशवाची मोठ्या भक्तांनी पूजा करावी.
तुलसीपत्रसंयुक्तैः पुष्पैः कालोद्भवैस्तथा । मासनाम्नैव चरणौ जानुनी विष्णुरूपिणे
तुळशीपत्र, त्या ऋतूतील फुले आणि त्या महिन्याच्या नावाने, विष्णुरूप असणाऱ्याची पाय आणि गुडघ्यांची पूजा करावी.
गुह्ये तु गुह्यपतये कटे वै पीतवाससे । ब्रह्ममूर्तिभृते नाभावुदरे विश्वयोनये
गुप्तस्थळी गुप्तस्वामीसाठी, कंबरेवर पिवळ्या वस्त्रधारीसाठी, नाभीवर ब्रह्मस्वरूप आणि विश्वाचा उगम असणाऱ्यासाठी पूजा करावी.
हृदये ज्ञानगम्याय कंठे वैकुंठमूर्तये । ऊर्द्ध्वगाय ललाटे तु बाहौ दक्षांतकारिणे
हृदयात ज्ञानानं अनुभवता, गळ्यात वैकुंठमूर्तीला, कपाळावर वर जाणाऱ्या रूपाला, आणि हातांवर दक्षाचा नाश करणाऱ्याला नमस्कार करावा.
उत्तमांगे सुरेशाय सर्वांगे सर्वमूर्तये । स्वनाम्ना चायुधादीनि पूजनीयानि भक्तितः
डोक्याच्या शिरोभागी देवांचा स्वामी, सर्व अंगावर सर्व रूप असणाऱ्या परमेश्वराला, त्याची नावे व आयुधे घेऊन भक्तीने पूजा करावी.
अर्घदानं प्रकर्तव्यं नालिकेरादिभिः समम् । शंखोपरि जले कृत्वा गंधपुष्पाक्षतान्वितम्
अर्घ्य देताना नारळ व इतर वस्तूंसह, शंखावर पाणी ठेवून त्यात गंध, फुले आणि अक्षता घालाव्यात.
सूत्रेणावेष्टितं कृत्वा दद्यादर्घं विधानतः । देवदेव महादेव श्रीकेशव जनार्दन
त्या अर्घ्याला दोऱ्याने गुंडाळून, योग्य पद्धतीने अर्पण करताना म्हणावे – 'देवतांचा देव, महादेव, श्रीकेशव, जनार्दन!'
सुब्रह्मण्य नमस्तेऽस्तु पुण्यराशिविवर्धन । शोकमोहमहापापान्मामुद्धर भवार्णवात्
'सुब्रह्मण्य, तुला नमस्कार असो, पुण्याचा साठा वाढवणारा, शोक, मोह आणि मोठ्या पापांतून मला या संसारसागरातून तार.'
सुकृतं न कृतं किचिज्जन्मकोटिशतैरपि । तथापि मां महास्वामिन्मामुद्धर भवार्णवात्
'शेकडो कोटी जन्मांतही मी काहीही पुण्य केलं नाही; तरीही, हे महाप्रभु, मला या संसारसागरातून तार.'
व्रतेनानेन देवेश ये चान्ये मम पूर्वजाः । वियोनिं च गताश्चान्ये पापमृत्युवशं गताः
'या व्रतामुळे, हे देवांचा स्वामी, माझे इतर पूर्वज, जे दुसऱ्या योनीत गेले, किंवा पाप व मृत्यूच्या अधीन झाले—'
ये भविष्यंति येऽतीताः प्रेतलोकान्समुद्धर । श्रांतोस्म्यहमधीनस्य भक्तिरव्यभिचारिणी
'जे होणार आहेत, जे झाले आहेत, त्यांना प्रेतलोकातून तार; मी थकलो आहे, माझी भक्ती अढळ आहे, जरी मी असहाय आहे.'
दत्तमर्घं मया तुभ्यं भक्त्या गृह्ण गदाधर । दत्वार्घं धूपदीपाद्यैर्नैवेद्यैर्विष्णुसंभवैः
'मी तुला भक्तीने अर्घ्य अर्पण केला आहे; हे गदाधर, ते स्वीकार. अर्घ्य दिल्यावर, धूप, दीप व विष्णूसाठी केलेल्या नैवेद्याने सेवा करावी.'
स्तोत्रैर्नीराजनैर्गीतैर्भृत्यैः संतोषयेद्धरिम् । वस्त्रैर्दानैश्च गोदानैर्भोजनैस्तोषयेद्गुरुम्
'स्तोत्र, आरती, गीते आणि सेवकांनी हरिला संतुष्ट करावे; वस्त्र, दान, गाईंचे दान आणि भोजनाने गुरूला प्रसन्न करावे.'
तथातथा विधातव्यं गुरुर्वै प्रीतिमाप्नुयात् । लोकानां तारणार्थाय धात्रा सृष्टो गुरुर्यतः
'अशीच कृती करावी, जेणेकरून गुरु प्रसन्न होईल; कारण या जगाचा उद्धार व्हावा म्हणूनच सृष्टीकर्त्याने गुरु निर्माण केला आहे.'
अतो वै गुरुपूजा च कर्त्तव्या वै प्रयत्नतः । अहितं यो नाशयति स्वहितं दर्शयेत्सदा
'म्हणूनच गुरुची पूजा काळजीपूर्वक करावी; जो अहित दूर करतो आणि नेहमी हित दाखवतो.'
स गुरुः स च विज्ञेयः सर्वधर्मार्थकोविदः । अकुर्वन्वित्तशाठ्यं तु गुरवे तं निवेदयेत्
'तोच गुरु, तोच ओळखावा, जो सर्व धर्मार्थ जाणणारा आहे; संपत्तीबाबत कपट न करता ती गुरुला अर्पण करावी.'
गुरोर्निवेदिते भूप परिपूर्णं भवेद्व्रतम् । कृत्वा दिवातनं कर्म भोजनं ब्राह्मणैः सह
'गुरुला अर्पण केल्यावरच व्रत पूर्ण होते; दिवसभराची कर्मे करून, ब्राह्मणांसह भोजन करावे.'
कर्त्तव्यं नृपशार्दूल दिनं नेयं कथानकैः । अनेन विधिना यस्तु कुर्यादुन्मीलनीव्रतम्
'हे राजाधिराज, असेच करावे आणि दिवस कथा सांगण्यात घालवावा; जो हा उन्मीलनी व्रत या पद्धतीने करतो—'
कल्पकोटिसहस्राणि वसते विष्णुसन्निधौ
'तो हजारो कोटी कल्पपर्यंत विष्णूच्या सान्निध्यात वास करतो.'
नारद उवाच- कीदृशी स्यान्महादेव पक्षवर्द्धनिसंज्ञका । यया वै कृतया जंतुर्महपापात्प्रमुच्यते
'नारद म्हणाले: 'हे महादेव, 'पक्षवर्धिनी' नावाचे व्रत कसे असते, जे केल्याने जीव मोठ्या पापातून मुक्त होतो?''
श्रीमहादेव उवाच- अमा वा यदि वा पूर्णा संपूर्णा जायते तदा । भूत्वा वै नाडिकाषष्ठिर्जायते प्रतिपद्दिने । अश्वमेधायुतैस्तुल्या सा भवेत्पक्षवर्द्धिनी
'श्रीमहादेव म्हणाले: 'अमा असो वा पौर्णिमा असो, पूर्ण झाल्यावर, साठ नाडिका झाल्यावर, प्रतिपदेला हे व्रत होते; आणि ते दहा हजार अश्वमेध यज्ञासमान आहे—हेच पक्षवर्धिनी व्रत.''
नारद उवाच- पूजाविधिं तु पृच्छामि सांप्रतं देवसत्तम । यत्कृते तु महादेव महाफलमवाप्नुयात्
नारद म्हणाले — हे देवांमध्ये श्रेष्ठ महादेव, मी आपल्याला विचारतो की अशी पूजा कशी करावी, ज्यामुळे मोठं पुण्य मिळतं.
महादेव उवाच- पूजाविधिं प्रवक्ष्यामि सांप्रतं द्विजनंदन । पूजिते चार्चिते विष्णौ फलं प्राप्नोत्यसंशयः
महादेव म्हणाले — हे द्विजांमध्ये आनंद देणारा, मी तुला आता पूजा कशी करावी ते सांगतो. विष्णूची योग्य रीतीने पूजा केली तर नक्कीच त्याचे फळ मिळते.