तृप्ता यांत्यन्नदातारः क्षुधिता यांत्यनन्नदाः । कांक्षंति पितरः सर्वे नरकाद्भयभीरवः
अन्न दान करणारे तृप्त होऊन जातात, न करणारे उपाशी जातात. सर्व पितरांना नरकाची भीती वाटते आणि ते या दानाची इच्छा करतात.
गयां यास्यति यः पुत्रः स नस्त्राता भविष्यति । एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोऽपि गयां व्रजेत्
जो पुत्र गया येथे जाईल, तो आमचा तारणारा होईल. म्हणून अनेक पुत्रांची इच्छा करावी, कारण एक जरी गया येथे गेला तरी पुरे.
यजेत वाश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत् । लोहितो यस्तु वर्णेन पुच्छाग्रे यस्तु पांडुरः
अश्वमेध यज्ञ करावा, किंवा निळा वृष सोडावा; तो लाल रंगाचा असावा किंवा शेपटीच्या टोकाला पांढरा असावा.
श्वेतः खुरविषाणाभ्यां स नीलो वृष उच्यते । नीलः पांडुरलांगूलस्तोयमुद्धरते तु यः
ज्याच्या खुरांना आणि शिंगांना पांढरा रंग आहे, त्याला निळा वृष म्हणतात. निळ्या वृषाची शेपटी फिकट असेल आणि जो पाणी ओढतो, त्याचे कौतुक होते.
षष्टिं वर्षसहस्राणि पितरस्तेन तर्पिताः । यच्च शृंगगतं पंकं कुलं तिष्ठति चोद्धृतम्
त्यामुळे पितरांना साठ हजार वर्षे तृप्ती मिळते. वृषाच्या शिंगाला लागलेला चिखल जिथे पडतो, त्या कुलाचेही कल्याण होते.
पितरस्तस्य चाश्नंति सोमलोकं महाद्युतिम् । आसीद्राज्ञो दिलीपस्य नृगस्य नहुषस्य च
त्याचे पितर तेजस्वी सोमलोकात भोजन करतात. राजा दिलीप, नृग आणि नहुष यांच्याबाबतीतही हेच घडले.
अन्येषां तु नरेंद्राणां पुनरन्यो न गच्छति । बहुभिर्वसुधा दत्ता राजभिः सगरादिभिः
इतर राजांना मात्र हे फळ मिळत नाही. सगर वगैरे अनेक राजांनी पृथ्वी दान केली आहे.
यस्य यस्य यदा भूमिस्तस्यतस्य तदा फलम् । ब्रह्मघ्नो वाथ स्त्रीहंता बालघ्नः पतितोऽथवा
ज्याच्या मालकीची जमीन असेल, त्याला त्याच वेळी फळ मिळते; मग तो ब्राह्मणहत्यारा असो, स्त्रीहत्यारा, बालहत्यारा किंवा पतित असो.
गवां शतसहस्राणि हंता तत्तस्यदुःष्कृतम् । स्वदत्तां परदत्तां वा यो हरेत्तु वसुंधराम्
शंभर हजार गायी मारणाऱ्याचे जितके पाप, तितकेच पाप स्वतःच्या किंवा दुसऱ्याच्या दिलेली जमीन हिसकावणाऱ्याचे असते.
स च विष्ठाकृमिर्भूत्वा पितृभिः सह पच्यते । षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे तिष्ठति भूमिदः
तो विष्ठेतील किडा होऊन पितरांसह शिजतो; पण जमीन दान करणारा साठ हजार वर्षे स्वर्गात राहतो.
प्रहर्ता चानुमंता च तावद्वै नरकं व्रजेत् । भूमिदाद्भूमिहर्तुश्च नापरः पुण्यपापवान्
जो मारतो आणि जो संमती देतो, तेवढ्या काळ नरकात जातात. जमीन देणारा आणि घेणारा यांच्याशिवाय दुसरा कोणी पुण्यवान किंवा पापी नाही.
उर्द्ध्वाधस्तौ च तिष्ठेते यावदाभूतसंप्लवम्
ते दोघे सृष्टीच्या प्रलयापर्यंत वर आणि खाली राहतात.
अग्नेरपत्यं प्रथमं सुवर्णं भूर्वैष्णवी सूर्यसुतास्तु गावः । तेषांमनंतं फलमश्नुवीत यः कांचनं गां च महीं च दद्यात्
सोने हे अग्नीचे पहिले अपत्य, पृथ्वी विष्णूची, आणि गायी सूर्याच्या कन्या आहेत. जो कोणी सोने, गाय आणि जमीन दान करतो, तो अनंत फळ मिळवतो.
भूमिं यः प्रतिगृह्णाति यश्च भूमिं प्रयच्छति । उभौ तौ पुण्यकर्माणौ नियतौ स्वर्गगामिनौ
जो जमीन घेतो आणि जो जमीन देतो, हे दोघेही पुण्यकर्मी आहेत आणि दोघेही स्वर्गाला जातात.
अन्यायेन हृता भूमिर्यैर्नरैरपहारिता । हरंतो हारयंतश्च हन्युस्ते सप्तमं कुलम्
अन्यायाने जी जमीन घेतली किंवा हिसकावली जाते, ती घेणाऱ्याचे आणि घेण्यास लावणाऱ्याचे सातवं कुल नष्ट होते.
हरेद्धारयते यस्तु मंदबुद्धिस्तमोवृतः । स बद्धो वारुणैः पाशैस्तिर्यग्योनिषु जायते
जो मंदबुद्धी आणि अज्ञानाने झाकलेला असून जमीन हिसकावतो किंवा धरून ठेवतो, तो वरुणाच्या दोऱ्यांनी बांधला जाऊन पशूयोनीत जन्म घेतो.
अश्रुभिः पतितैस्तेषां दानानामवकीर्त्तनम् । ब्राह्मणस्य हृते क्षेत्रे हतं त्रिपुरुषं कुलम्
ज्यांच्या दानावर अन्यायाने ताबा घेतला जातो, त्यांचे अश्रू गळतात आणि ब्राह्मणाची जमीन हिसकावली जाते, तेव्हा त्या कुटुंबाची तीन पिढ्या नष्ट होतात.
वापीकूपसहस्रेण अश्वमेधशतेन च । गवांकोटिप्रदानेन भूमिहर्ता न शुद्ध्यति
हजार विहिरी किंवा तलाव दान केले, शंभर अश्वमेध यज्ञ केले, दहा कोटी गायी दिल्या, तरीही जमीन घेणारा शुद्ध होत नाही.
कृतं दत्तं तपोऽधीतं यत्किंचिद्धर्मसंस्थितम् । अर्द्धांगुलस्य सीमाया हरणेन प्रणश्यति
यज्ञ, दान, तपश्चर्या, व्रत, शिक्षण किंवा कोणतेही पुण्यकर्म केले असले, तरी अर्धा बोटभर जमीन चोरली तर ते सर्व नष्ट होते.
गोतीर्थं ग्रामरथ्यां च श्मशानग्राममेव च । संपीड्य नरकं याति यावदाभूतसंप्लवम्
गायींचा मार्ग, गावाचा रस्ता किंवा स्मशानभूमीवर अतिक्रमण करणारा नरकात जातो आणि सृष्टीच्या शेवटपर्यंत तिथेच राहतो.
पंचकन्यानृते हंति दश हंति गवानृते । शतमश्वानृते हंति सहस्रं पुरुषानृते
पाच कन्यांबद्दल खोटे बोलल्याने दहा जणांचा नाश होतो; गायींबद्दल खोटे बोलल्याने शंभरांचा, आणि घोड्यांबद्दल खोटे बोलल्याने हजार पुरुषांचा नाश होतो.
हंति जातानजातांश्च हिरण्यार्थेऽनृतं वदन् । सर्वं भूम्यनृते हंति मास्म भूम्यनृतं वद
सोने मिळवण्यासाठी खोटे बोलल्याने जन्मलेले आणि अजन्मे दोघेही नष्ट होतात; पण जमिनीबद्दल खोटे बोलल्याने सर्व काही नष्ट होते—कधीही जमिनीबद्दल खोटे बोलू नये.
ब्रह्मस्वे नो रतिं कुर्यात्प्राणैः कंठगतैरपि । अग्निदग्धाः प्ररोहंति ब्रह्मदग्धो न रोहति
ब्राह्मणाच्या संपत्तीवर, प्राण गळत असले तरी, कधीच डोळा ठेवू नये; कारण अग्नीने जळलेले पुन्हा उगवते, पण ब्राह्मणाच्या शापाने जळलेले कधीच उगवत नाही.
अग्निदग्धाः प्ररोहंति सूर्यदग्धास्तथैव च । राजदंडहताश्चैव ब्रह्मशापहता हताः
अग्नीने किंवा सूर्याने जळलेले पुन्हा उगवते, राजदंडाने मारलेलेही पुन्हा जन्म घेते; पण ब्राह्मणाच्या शापाने नष्ट झालेले कायमचे नष्ट होते.
ब्रह्मस्वेन च पुष्टानि अंगानि च मुहुर्महुः । कार्यकालेविशीर्यंते सिकताभि तपो यथा
ब्राह्मणाच्या संपत्तीवर पोसलेली शरीराची अवयवे वेळोवेळी नष्ट होत जातात, जसे वाळू तपश्चर्येला नष्ट करते.
ब्रह्मस्वहरणं कुर्वन्नरो यातीह रौरवम् । न विषं विषमित्याहुर्ब्रह्मस्वं विषमुच्यते
जो मनुष्य ब्राह्मणाची संपत्ती हिसकावतो, तो या जन्मात रौरव नरकात जातो; विषाला विष म्हणत नाहीत—ब्राह्मणाची संपत्तीच खरे विष आहे.
विषमेकाकिनं हंति ब्रह्मस्वं पुत्रपौत्रिकम् । लोहचूर्णं चाश्मचूर्णं विषं संजरयेन्नरः
ब्राह्मणाची संपत्ती एकट्यालाच नाही, तर त्याच्या मुलांना आणि नातवंडांनाही नष्ट करते; लोखंड किंवा दगडाचे विष मनुष्य दूर करू शकतो, पण हे नाही.
ब्रह्मस्वं त्रिषु लोकेषु कः पुमान्जरयिष्यति । ब्रह्मस्वेन तु यत्सौख्यं देवस्वेन तु या रतिः
तीनही लोकांत ब्राह्मणाच्या संपत्तीचे विष कोणीही दूर करू शकत नाही; ब्राह्मणाच्या संपत्तीने मिळणारे सुख किंवा देवांच्या संपत्तीने मिळणारा आनंद—
तद्धनं कुलनाशाय भवत्यात्मविनाशनम् । ब्रह्मस्वं ब्रह्महत्या च दरिद्रस्य तु यद्धनम्
असे धन घराण्याचा आणि स्वतःचाही नाश करते; ब्राह्मणाची संपत्ती, ब्राह्मणहत्त्या आणि गरीबाचा धन—
गुरुमित्रहिरण्यं च स्वर्गस्थमपि पीडयेत् । श्रोत्रियाय कुलीनाय दरिद्राय च वासव
गुरूचे, मित्राचे किंवा सुवर्णाचे धन—even स्वर्गात असले तरी—दुःख देते; हे वासव, विद्वान, कुलीन किंवा गरीब ब्राह्मणाला—