गीतं नृत्यं च वाद्यं च कारयेद्भक्तिमान्बुधैः । एवं कृत्वा विधानं तु यथाविभवसारतः । गुरुं संपूजयेत् पश्चात्पूजां तत्र समापयेत्
आपल्या सामर्थ्यानुसार भक्तीभावाने गाणं, नृत्य आणि वाद्यांची मांडणी करावी. हे सर्व विधीप्रमाणे पार पाडल्यानंतर, गुरूंचा सन्मान करावा आणि मग तिथे पूजा पूर्ण करावी.
महादेव उवाच- दृष्ट्वा शतक्रतुं सिद्धं समाप्तवरदक्षिणम् । मघवा जातसंकल्पः पर्यपृच्छद्बृहस्पतिम्
महादेव म्हणाले—शतक्रतू इंद्राने सर्व दान आणि दक्षिणा पूर्ण केल्याचं पाहून, मगवान मनाशी निश्चय करून बृहस्पतींना विचारू लागला.
भगवन्केन दानेन सर्वतः सुखमेधते । यदक्षयं महार्घं च तन्मे ब्रूहि महातपः
'भगवान, कोणत्या दानामुळे सर्वत्र अखंड आणि अनमोल सुख मिळतं? हे महातपस्वी, ते मला सांगा.'
एवमिंद्रेण चोक्तोऽसौ देवदेवः पुरोहितः । प्रहस्य तं महाप्राज्ञो बृहस्पतिरुवाचह
इंद्राने असे विचारल्यावर, देवांचा पुरोहित आणि अत्यंत बुद्धिमान बृहस्पती हसून त्याला म्हणाले—
हिरण्यदानं गोदानं भूमिदानं च वासव । एतत्प्रयच्छमानस्तु सर्वपापैः प्रमुच्यते
'वसवा, जो सोनं, गायी आणि जमीन दान करतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो.'
सुवर्णं रजतं वस्त्रं मणिरत्नं च वासव । सर्वमेव भवेद्दत्तं वसुधां यः प्रयच्छति
'वसवा, जो जमीन दान करतो, त्याने जणू सोनं, चांदी, वस्त्र आणि मौल्यवान रत्नं—हे सर्वच दान केलं असतं.'
फालकृष्टां महीं दत्वा सबीजां सस्यमालिनीम् । यावत्सूर्यकृतालोकस्तावत्स्वर्गेमहीयते
'नांगरलेली, बी पेरलेली आणि पिकांनी बहरलेली जमीन दान केल्यावर, जोपर्यंत सूर्याचा प्रकाश आहे, तोपर्यंत स्वर्गात त्याचा सन्मान होतो.'
यत्किंचित्कुरुते पापं पुरुषो वृत्तिकर्षितः । अपि गोचर्ममात्रेण भूमिदानेन शुध्यति
'मनुष्य उपजीविकेसाठी काहीही पाप केलं असलं, तरी गायीच्या कातडीएवढी जमीन जरी दान केली, तरी तो शुद्ध होतो.'
दशहस्तेन दंडोऽत्र त्रिंशद्दंडानि वर्तनम् । दशतान्येव गोचर्म्म ब्रह्मगोचर्मलक्षणम्
'इथे एक दंड दहा हाताचा असतो, आणि तीस दंडांची लांबी म्हणजे एक पट्टा; असे दहा पट्टे म्हणजे गायीच्या कातडीएवढं, जे ब्रह्मभूमीचं प्रमाण आहे.'
सवृषं गोसहस्रं तु यत्र तिष्ठत्ययंत्रितम् । बालवत्सप्रसूतानां तद्गोचर्म इति स्मृतम्
'जिथे हजार गायी आणि त्यांच्या वासरांसह बैल मोकळे उभे राहू शकतात, आणि जिथे वासरं जन्म घेतात, ती जागा गायीच्या कातडीएवढी मानली जाते.'
विप्राय दद्याच्च गुणान्विताय तपोयुताय प्रजितेंद्रियाय । यावन्मही तिष्ठति सागरांता तावत्फलं तस्य भवेदनंतम्
'गुणी, तपस्वी आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेल्या ब्राह्मणाला जमीन द्यावी; कारण समुद्रांनी वेढलेली पृथ्वी जिथपर्यंत टिकते, तिथपर्यंत त्या दात्याला अनंत फळ मिळतं.'
यथाप्सु पतितः शक्र तैलबिंदुः प्रसर्पति । एवंभूमिकृतं दानं सस्ये सस्ये प्रसर्पति
'पाण्यावर तेलाचा थेंब पडल्यावर जसा पसरतो, तसंच जमीन दान केल्याचं पुण्य प्रत्येक हंगामात वाढत जातं.'
यथाबीजानि रोहंति प्रचीर्णानि महीतले । एवं कामान्प्ररोहंति भूमिदानसमन्विताः
'जमिनीत पेरलेली बीजं जशी उगवतात, तसंच जमीन दान केल्यामुळे इच्छित फळं वाढतात.'
अन्नदाः सुखिनो नित्यं वस्त्रदो रूपवान्भवेत् । स नरः सर्वदो भूयो यो ददाति वसुंधराम्
'जे अन्नदान करतात, ते नेहमी सुखी राहतात; वस्त्रदान करणारे सुंदर होतात; पण जो माणूस पृथ्वी दान करतो, तो सर्व काही दान करणारा होतो.'
यथा गौर्भरते वत्सं क्षीरमुत्सृज्य क्षीरिणी । एवं दत्ता सहस्राक्ष भूमिर्भरति भूमिदम्
'जशी गाय दूध देऊन वासराला पोसते, तशीच, हे सहस्राक्ष, दान दिलेली पृथ्वी दात्याला पोसते.'
शंखो भद्रासनं छत्रं वराश्ववरवारणाः । भूमिदानस्य पुण्यस्य फलं स्वर्गः पुरंदर
'शंख, सुंदर आसन, छत्र, उत्तम घोडे आणि हत्ती—हे सर्व भूमिदानाच्या पुण्याचं फळ आहे, आणि स्वर्ग त्याचा मुख्य लाभ आहे, हे पुरंदर.'
आदित्यो वरुणो वह्निर्ब्रह्मा सोमो हुताशनः । शूलपाणिश्च भगवानभिनंदंति भूमिदम्
'सूर्य, वरुण, अग्नी, ब्रह्मा, सोम, हुताशन आणि त्रिशूळधारी भगवान—हे सर्व भूमिदात्याचा आनंद घेतात.'
आस्फोटयंति पितरो वर्णयंति पितामहाः । भूमिदाता कुले जातः स नस्त्राता भविष्यति
'पितर आनंदाने टाळ्या वाजवतात आणि आजोबा त्याची स्तुती करतात—'आपल्या कुळात जन्मलेला हा भूमिदाता आपला तारणारा होईल.'
त्रीण्याहुरतिदानानि गावः पृथ्वी सरस्वती । नरकादुद्धरंत्येते जपवापनदोहनात्
गाय, पृथ्वी आणि सरस्वती या तिघांना श्रेष्ठ दान म्हणतात. जप, अर्पण आणि दूध काढणे यामुळे या नरकातून सोडवतात.
दुर्गतिं तारयंत्येते विद्वद्भिर्विप्रधारणैः । प्रावृता वस्त्रदा यांति नग्ना यान्तित्ववस्त्रदाः
विद्वान ब्राह्मणांनी परिधान केल्यावर या गोष्टी दुःखातून तारतात. पावसाळ्यात कपडे देणारे वस्त्र घालून जातात, न देणारे नग्न जातात.
तृप्ता यांत्यन्नदातारः क्षुधिता यांत्यनन्नदाः । कांक्षंति पितरः सर्वे नरकाद्भयभीरवः
अन्न दान करणारे तृप्त होऊन जातात, न करणारे उपाशी जातात. सर्व पितरांना नरकाची भीती वाटते आणि ते या दानाची इच्छा करतात.
गयां यास्यति यः पुत्रः स नस्त्राता भविष्यति । एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोऽपि गयां व्रजेत्
जो पुत्र गया येथे जाईल, तो आमचा तारणारा होईल. म्हणून अनेक पुत्रांची इच्छा करावी, कारण एक जरी गया येथे गेला तरी पुरे.
यजेत वाश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत् । लोहितो यस्तु वर्णेन पुच्छाग्रे यस्तु पांडुरः
अश्वमेध यज्ञ करावा, किंवा निळा वृष सोडावा; तो लाल रंगाचा असावा किंवा शेपटीच्या टोकाला पांढरा असावा.
श्वेतः खुरविषाणाभ्यां स नीलो वृष उच्यते । नीलः पांडुरलांगूलस्तोयमुद्धरते तु यः
ज्याच्या खुरांना आणि शिंगांना पांढरा रंग आहे, त्याला निळा वृष म्हणतात. निळ्या वृषाची शेपटी फिकट असेल आणि जो पाणी ओढतो, त्याचे कौतुक होते.
षष्टिं वर्षसहस्राणि पितरस्तेन तर्पिताः । यच्च शृंगगतं पंकं कुलं तिष्ठति चोद्धृतम्
त्यामुळे पितरांना साठ हजार वर्षे तृप्ती मिळते. वृषाच्या शिंगाला लागलेला चिखल जिथे पडतो, त्या कुलाचेही कल्याण होते.
पितरस्तस्य चाश्नंति सोमलोकं महाद्युतिम् । आसीद्राज्ञो दिलीपस्य नृगस्य नहुषस्य च
त्याचे पितर तेजस्वी सोमलोकात भोजन करतात. राजा दिलीप, नृग आणि नहुष यांच्याबाबतीतही हेच घडले.
अन्येषां तु नरेंद्राणां पुनरन्यो न गच्छति । बहुभिर्वसुधा दत्ता राजभिः सगरादिभिः
इतर राजांना मात्र हे फळ मिळत नाही. सगर वगैरे अनेक राजांनी पृथ्वी दान केली आहे.
यस्य यस्य यदा भूमिस्तस्यतस्य तदा फलम् । ब्रह्मघ्नो वाथ स्त्रीहंता बालघ्नः पतितोऽथवा
ज्याच्या मालकीची जमीन असेल, त्याला त्याच वेळी फळ मिळते; मग तो ब्राह्मणहत्यारा असो, स्त्रीहत्यारा, बालहत्यारा किंवा पतित असो.
गवां शतसहस्राणि हंता तत्तस्यदुःष्कृतम् । स्वदत्तां परदत्तां वा यो हरेत्तु वसुंधराम्
शंभर हजार गायी मारणाऱ्याचे जितके पाप, तितकेच पाप स्वतःच्या किंवा दुसऱ्याच्या दिलेली जमीन हिसकावणाऱ्याचे असते.
स च विष्ठाकृमिर्भूत्वा पितृभिः सह पच्यते । षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे तिष्ठति भूमिदः
तो विष्ठेतील किडा होऊन पितरांसह शिजतो; पण जमीन दान करणारा साठ हजार वर्षे स्वर्गात राहतो.