उपोषितस्ततः कृत्वा स्नानं कृष्णतिलैः सह । स्थापयेदव्रणं कुंभं पंचरत्नसमन्वितम्
मग उपवास करून काळ्या तीळांनी स्नान करावं आणि पाच रत्नांनी सजवलेला निर्दोष कलश ठेवावा.
वज्रमौक्तिकवैडूर्य पुष्परागेंद्रनीलकम् । पंचरत्नं प्रशस्तं तु इति कात्यायनोऽब्रवीत्
वज्र, मोती, वैडूर्य, पुष्पराग आणि नीलम – ही पाच उत्तम रत्नं आहेत, असं कात्यायनांनी सांगितलं.
तस्योपरि न्यसेत्पात्रं सौवर्णं लक्षणान्वितम् । सौवर्णां विन्यसेत्तत्र यशोदां नंदगेहिनीम्
त्या कलशावर योग्य चिन्ह असलेली सोन्याची पात्र ठेवावी आणि त्यात नंदाची पत्नी यशोदा हिची सोन्याची मूर्ती स्थापावी.
ददमानां तु पुत्रस्य स्तनं वै विस्मिताननाम् । पिबमानं स्तनं मातुरपरं पाणिना स्पृशत्
ती आपल्या मुलाला स्तनपान देताना, आश्चर्याने भरलेल्या चेहऱ्याने दाखवली आहे; मुलगा एक स्तन पितो आणि दुसऱ्या हाताने दुसरा स्तन धरतो.
आलोक्य मातरं प्रेम्णा सुखयंतं मुहुर्मुहुः । सौवर्णं कारयेद्देवं यावच्छक्तिश्च विद्यते
मुलगा प्रेमाने आईकडे पाहत, तिला पुन्हा पुन्हा आनंद देतो; आपल्या शक्तीनुसार त्या देवतेची सोन्याची मूर्ती बनवावी.
द्वि निष्कमात्रं कर्तव्यं यदि शक्तिश्च विद्यते । त्रिलोहेनैव कर्तव्यं सौवर्णेनाथवा पुनः
ती मूर्ती दोन निष्काच्या वजनाची करावी, शक्य नसेल तर तीन धातूंपासून किंवा पुन्हा सोन्यापासून बनवावी.
thumb|अङ्गुलिविन्यासः2 thumb|अङ्गुलिविन्यासः4 thumb|अङ्गुलिविन्यास5 thumb|अङ्गुलिविन्यास6 तद्वच्च रोहिणीं कुर्यात्सौवर्णी राजतः शशी । अंगुष्ठमात्रस्तु शशी रोहिणी चतुरंगुला
त्याचप्रमाणे रोहिणी सोन्याची आणि चंद्र रुप्याचा बनवावा; चंद्र अंगठ्याएवढा आणि रोहिणी चार बोटांची लांबीची असावी.
कर्णयोः कुंडले दद्यात्कंठाभरणकं गले । एवं कृत्वा तु गोविंदं मात्रासार्द्धं जगत्पतिम्
मूर्तीला कानात कुंडले आणि गळ्यात हार द्यावा; असं करून गोविंद आणि त्याच्या आईची एकत्र पूजा करावी.
क्षीरादिस्नपनं कृत्वा चंदनेनानुलेपयेत् । श्वेतवस्त्रयुगच्छत्रं पुष्पमालोपशोभितम्
दुधाने वगैरे स्नान घालून, चंदन लावावं; पांढऱ्या वस्त्रांची जोडी, पांढरं छत्र आणि फुलांची माळ घालावी.
नैवेद्यैर्विविधैर्भक्षैः फलैर्नानाविधैरपि । दीपं च कारयेत्तत्र पुष्पमंडपशोभितम्
नानाविध नैवेद्य, गोडधोड आणि वेगवेगळ्या फळांचा नैवेद्य दाखवावा; तिथे फुलांच्या मंडपाने सजवलेला दिवा ठेवावा.
गीतं नृत्यं च वाद्यं च कारयेद्भक्तिमान्बुधैः । एवं कृत्वा विधानं तु यथाविभवसारतः । गुरुं संपूजयेत् पश्चात्पूजां तत्र समापयेत्
आपल्या सामर्थ्यानुसार भक्तीभावाने गाणं, नृत्य आणि वाद्यांची मांडणी करावी. हे सर्व विधीप्रमाणे पार पाडल्यानंतर, गुरूंचा सन्मान करावा आणि मग तिथे पूजा पूर्ण करावी.
महादेव उवाच- दृष्ट्वा शतक्रतुं सिद्धं समाप्तवरदक्षिणम् । मघवा जातसंकल्पः पर्यपृच्छद्बृहस्पतिम्
महादेव म्हणाले—शतक्रतू इंद्राने सर्व दान आणि दक्षिणा पूर्ण केल्याचं पाहून, मगवान मनाशी निश्चय करून बृहस्पतींना विचारू लागला.
भगवन्केन दानेन सर्वतः सुखमेधते । यदक्षयं महार्घं च तन्मे ब्रूहि महातपः
'भगवान, कोणत्या दानामुळे सर्वत्र अखंड आणि अनमोल सुख मिळतं? हे महातपस्वी, ते मला सांगा.'
एवमिंद्रेण चोक्तोऽसौ देवदेवः पुरोहितः । प्रहस्य तं महाप्राज्ञो बृहस्पतिरुवाचह
इंद्राने असे विचारल्यावर, देवांचा पुरोहित आणि अत्यंत बुद्धिमान बृहस्पती हसून त्याला म्हणाले—
हिरण्यदानं गोदानं भूमिदानं च वासव । एतत्प्रयच्छमानस्तु सर्वपापैः प्रमुच्यते
'वसवा, जो सोनं, गायी आणि जमीन दान करतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो.'
सुवर्णं रजतं वस्त्रं मणिरत्नं च वासव । सर्वमेव भवेद्दत्तं वसुधां यः प्रयच्छति
'वसवा, जो जमीन दान करतो, त्याने जणू सोनं, चांदी, वस्त्र आणि मौल्यवान रत्नं—हे सर्वच दान केलं असतं.'
फालकृष्टां महीं दत्वा सबीजां सस्यमालिनीम् । यावत्सूर्यकृतालोकस्तावत्स्वर्गेमहीयते
'नांगरलेली, बी पेरलेली आणि पिकांनी बहरलेली जमीन दान केल्यावर, जोपर्यंत सूर्याचा प्रकाश आहे, तोपर्यंत स्वर्गात त्याचा सन्मान होतो.'
यत्किंचित्कुरुते पापं पुरुषो वृत्तिकर्षितः । अपि गोचर्ममात्रेण भूमिदानेन शुध्यति
'मनुष्य उपजीविकेसाठी काहीही पाप केलं असलं, तरी गायीच्या कातडीएवढी जमीन जरी दान केली, तरी तो शुद्ध होतो.'
दशहस्तेन दंडोऽत्र त्रिंशद्दंडानि वर्तनम् । दशतान्येव गोचर्म्म ब्रह्मगोचर्मलक्षणम्
'इथे एक दंड दहा हाताचा असतो, आणि तीस दंडांची लांबी म्हणजे एक पट्टा; असे दहा पट्टे म्हणजे गायीच्या कातडीएवढं, जे ब्रह्मभूमीचं प्रमाण आहे.'
सवृषं गोसहस्रं तु यत्र तिष्ठत्ययंत्रितम् । बालवत्सप्रसूतानां तद्गोचर्म इति स्मृतम्
'जिथे हजार गायी आणि त्यांच्या वासरांसह बैल मोकळे उभे राहू शकतात, आणि जिथे वासरं जन्म घेतात, ती जागा गायीच्या कातडीएवढी मानली जाते.'
विप्राय दद्याच्च गुणान्विताय तपोयुताय प्रजितेंद्रियाय । यावन्मही तिष्ठति सागरांता तावत्फलं तस्य भवेदनंतम्
'गुणी, तपस्वी आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेल्या ब्राह्मणाला जमीन द्यावी; कारण समुद्रांनी वेढलेली पृथ्वी जिथपर्यंत टिकते, तिथपर्यंत त्या दात्याला अनंत फळ मिळतं.'
यथाप्सु पतितः शक्र तैलबिंदुः प्रसर्पति । एवंभूमिकृतं दानं सस्ये सस्ये प्रसर्पति
'पाण्यावर तेलाचा थेंब पडल्यावर जसा पसरतो, तसंच जमीन दान केल्याचं पुण्य प्रत्येक हंगामात वाढत जातं.'
यथाबीजानि रोहंति प्रचीर्णानि महीतले । एवं कामान्प्ररोहंति भूमिदानसमन्विताः
'जमिनीत पेरलेली बीजं जशी उगवतात, तसंच जमीन दान केल्यामुळे इच्छित फळं वाढतात.'
अन्नदाः सुखिनो नित्यं वस्त्रदो रूपवान्भवेत् । स नरः सर्वदो भूयो यो ददाति वसुंधराम्
'जे अन्नदान करतात, ते नेहमी सुखी राहतात; वस्त्रदान करणारे सुंदर होतात; पण जो माणूस पृथ्वी दान करतो, तो सर्व काही दान करणारा होतो.'
यथा गौर्भरते वत्सं क्षीरमुत्सृज्य क्षीरिणी । एवं दत्ता सहस्राक्ष भूमिर्भरति भूमिदम्
'जशी गाय दूध देऊन वासराला पोसते, तशीच, हे सहस्राक्ष, दान दिलेली पृथ्वी दात्याला पोसते.'
शंखो भद्रासनं छत्रं वराश्ववरवारणाः । भूमिदानस्य पुण्यस्य फलं स्वर्गः पुरंदर
'शंख, सुंदर आसन, छत्र, उत्तम घोडे आणि हत्ती—हे सर्व भूमिदानाच्या पुण्याचं फळ आहे, आणि स्वर्ग त्याचा मुख्य लाभ आहे, हे पुरंदर.'
आदित्यो वरुणो वह्निर्ब्रह्मा सोमो हुताशनः । शूलपाणिश्च भगवानभिनंदंति भूमिदम्
'सूर्य, वरुण, अग्नी, ब्रह्मा, सोम, हुताशन आणि त्रिशूळधारी भगवान—हे सर्व भूमिदात्याचा आनंद घेतात.'
आस्फोटयंति पितरो वर्णयंति पितामहाः । भूमिदाता कुले जातः स नस्त्राता भविष्यति
'पितर आनंदाने टाळ्या वाजवतात आणि आजोबा त्याची स्तुती करतात—'आपल्या कुळात जन्मलेला हा भूमिदाता आपला तारणारा होईल.'
त्रीण्याहुरतिदानानि गावः पृथ्वी सरस्वती । नरकादुद्धरंत्येते जपवापनदोहनात्
गाय, पृथ्वी आणि सरस्वती या तिघांना श्रेष्ठ दान म्हणतात. जप, अर्पण आणि दूध काढणे यामुळे या नरकातून सोडवतात.
दुर्गतिं तारयंत्येते विद्वद्भिर्विप्रधारणैः । प्रावृता वस्त्रदा यांति नग्ना यान्तित्ववस्त्रदाः
विद्वान ब्राह्मणांनी परिधान केल्यावर या गोष्टी दुःखातून तारतात. पावसाळ्यात कपडे देणारे वस्त्र घालून जातात, न देणारे नग्न जातात.