स पालयन्शुभं राज्यं परं विस्मयमागतः । न तादृशमभूत्पूर्वं राज्यं कस्य हि कर्हिचित्
तो शुभ राज्य करत असताना, त्याला मोठे आश्चर्य वाटले; अशा प्रकारचे राज्य कोणालाही कधीच मिळाले नव्हते.
न चेदृशं नरैरन्यैर्विमानमधिरोहितम् । कस्येह कर्मणो व्यष्टिर्येनाहं सुरराडिव
इतर कोणत्याही माणसाने असे विमान कधीच चढले नव्हते; कोणत्या कर्मामुळे मला हे फळ मिळाले, की मी देवेंद्रासारखा झालो?
इति चिंतापरो भूत्वा विमानवरमास्थितः । ददर्श पार्थिववरो मेरुं शिखरिणां वरम्
अशा विचारात मग्न होऊन, उत्तम विमानावर बसलेला तो श्रेष्ठ राजा, पर्वतांमध्ये सर्वश्रेष्ठ असलेल्या मेरू पर्वताकडे पाहू लागला.
तत्रास्ते च महात्मासौ द्वितीय इव भास्करः । आसीनं पर्वतवरे शैलपट्टे हिरण्मये
तिथे तो महात्मा, दुसऱ्या सूर्यासारखा तेजस्वी, त्या सुवर्णमय पर्वताच्या शिखरावर बसलेला आहे.
सनत्कुमारं ब्रह्मर्षिं ज्ञानयोगपरायणम् । दृष्ट्वा ह्यवातरद्राजा प्रष्टुकामोऽथ विस्मयम्
ज्ञानयोगाला पूर्णपणे समर्पित असलेले ब्रह्मर्षि सनत्कुमार यांना पाहून, राजा खाली उतरला. त्याला त्यांना काही विचारायचे होते आणि तो आश्चर्यचकित झाला.
ववंदे चरणौ हृष्टस्तेनापि स च नंदितः । सुखोपविष्टस्तु नृपः पप्रच्छ मुनिपुंगवम्
राजाने आनंदाने त्यांचे पाय वाकून नमस्कार केला. त्यामुळे सनत्कुमारही प्रसन्न झाले. मग राजा आरामात बसला आणि त्या श्रेष्ठ ऋषींना विचारू लागला.
भगवन्दुर्ल्लभा लोके संपच्चेयं यथा मम । कर्मणा केन लभ्येत कश्चाहं पूर्वजन्मनि
भगवंत, मला मिळालेली ही संपत्ती जगात फार दुर्मिळ आहे. ती कोणत्या कृतीमुळे मिळते? आणि मी मागील जन्मात कोण होतो?
तत्त्वं कथय मे सर्वमनुग्राह्योऽस्मि ते यदि । सनत्कुमार उवाच-। शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि पूर्ववृत्तस्य कारणम्
माझ्यावर कृपा असेल तर, कृपया मला सर्व सत्य सांगा. सनत्कुमार म्हणाले — राजन, ऐक, मी तुझ्या पूर्वजन्माची कारणे सांगतो.
येन कृत्वा विशेषेण तव चानुग्रहोऽभवत् । त्वमासीः पूर्वजनुषि सुवैश्यः सत्यवाक्शुचिः
तुला हा विशेष अनुग्रह कशामुळे मिळाला, ते मी सांगतो. पूर्वजन्मी तू एक सच्चा आणि प्रामाणिक व्यापारी होतास.
स्वं कर्म ते परित्यक्तं ततस्त्यक्तस्तु बांधवैः । सत्वं वृत्तिपरिक्षीणो भार्ययानुगतस्तथा
तू आपला व्यवसाय सोडला आणि त्यामुळे नातेवाईकांनीही तुला सोडले. तुझी उपजीविका कमी झाली आणि फक्त तुझी पत्नी तुझ्या सोबत राहिली.
निर्गतः स्वजनांस्त्यक्त्वा परप्रेषणलिप्सया । न च प्रेषणदो ह्यासीत्काले दुर्भिक्षपीडितः
आपले लोक सोडून, दुसऱ्यांच्या सेवेसाठी तू निघून गेलास. पण त्या काळी दुष्काळ असल्यामुळे तुला कुठेच काम मिळाले नाही.
ततः कदाचिद्गहने सरश्चोत्फुल्लपंकजम् । दृष्ट्वा तत्र कृतो भावो गृह्णीवः पंकजानि वै
नंतर एकदा, जंगलात फिरताना तुला फुललेले कमळ असलेले एक सरोवर दिसले. ते पाहून तुझ्या मनात उमेद निर्माण झाली आणि तू ती कमळे गोळा केलीस.
एतावदुक्त्वा पुष्पाणि तान्यादाय पदे पदे । आस्थितौ नगरीं पुण्यां नाम्ना वाराणसीं शुभाम्
मग ती फुले घेत घेत, तू पावलोपावली पवित्र आणि शुभ अशी वाराणसी नगरी गाठलीस.
ततो विक्रयतः कश्चिनैव गृह्णाति पंकजम् । तन्मठान्निर्गतः कश्चित्तत्रैव प्रांगणे स्थितः
पण जेव्हा तू ती कमळे विकायला गेलास, तेव्हा कुणीच ती घ्यायला तयार नव्हते. म्हणून तू बाजारातून बाहेर पडून अंगणात उभा राहिलास.
तत्र स्थाने प्रविशता श्रुतो वादित्रनिस्वनः । कस्मिंश्च श्रूयते ह्येष वादित्रस्य च निस्वनः
त्या ठिकाणी प्रवेश करताना, तुझ्या कानावर वाद्यांचा आवाज आला. कुठेतरी त्या वाद्यांचा गूंज ऐकू येत होता.
इति पृष्टे तदा तूर्ये तेनोक्ते प्रस्थितोंतरम् । काशिराजस्तु विख्यात इंद्रद्युम्नस्तु पार्थिवः
तू त्या वाद्यांच्या आवाजाबद्दल विचारले असता, कुणीतरी तुला सांगितले आणि तू त्या दिशेने निघालास. तिथे काशीचा प्रसिद्ध राजा इंद्रद्युम्न होता.
तस्यास्ति दुहिता ख्याता नाम्ना चंद्रावती सती । उपोषिता महाभागा जयंतीमष्टमीं शुभाम्
त्याला चंद्रावती नावाची, सती आणि प्रसिद्ध अशी कन्या होती. ती त्या दिवशी शुभ जयन्ती अष्टमीचे व्रत करत होती.
तत्रागतोऽसौ वैश्यस्तु यत्र तिष्ठति सा शुभा । संतुष्टचित्तः स तदा हर्षस्तत्रागतो महान्
त्या शुभ स्त्री जिथे होती, तिथे तो व्यापारी पोहोचला. त्याचे मन समाधानी झाले आणि तिथे मोठा आनंद निर्माण झाला.
तत्र स्थाने त्वया दृष्टो देव वैतानिको विधिः । आदित्यसहितो यत्र पूज्यते भगवान्हरिः
त्या ठिकाणी, देवांसाठी होणारा वैतानिक विधी तू पाहिलास, जिथे भगवंत हरि आणि सूर्य यांची पूजा केली जात होती.
तद्भक्त्या च त्वया पत्न्या सह पुष्पार्चनं कृतम् । शेषैस्तु प्रकरस्तत्र कृतः पुष्पमयस्तथा
तिथे, भक्तीभावाने तू आणि तुझ्या पत्नीने मिळून फुलांची अर्चा केलीस. उरलेल्या फुलांनी तिथे एक फुलांचा हार तयार केला.
तं दृष्ट्वा विस्मिता साह केनेहाभ्यर्चनं कृतम् । ज्ञात्वा तत्कर्मतत्सर्वं कृतं संरक्षणं तथा
हे पाहून ती स्त्री आश्चर्यचकित झाली आणि येथे हे पूजन कोणी केले, असे तिला वाटले. सर्व घडलेले समजून, तिने त्याची नीट जपणूक केली.
ततस्तुष्टा तु सा तुभ्यं ददौ वित्तं बहुस्वयम् । त्वया वित्तं नो गृहीतं भोजनायानुमंत्रितः
मग ती तुझ्यावर खूष होऊन स्वतः तुला पुष्कळ धन दिले. पण तू ते धन घेतले नाहीस, आणि तुला जेवणासाठी निमंत्रित केले गेले.
न गृहीतं भोजनं च न च वित्तं त्वया तदा । आदित्यो विष्णुसंयुक्तः पूजितोऽसौ यथाविधि
त्या वेळी तू न खाणं घेतलंस, न काही धन घेतलंस; सूर्य आणि विष्णू यांच्या एकत्रित पूजेला योग्य रीतीने केलंस.
ततः प्रभातसमये रक्षमाणस्तया सदा । विश्रंभयित्वा तान्सर्वान्निर्गतोऽसि यथेच्छया
मग पहाटे, तिच्या नेहमीच्या संरक्षणाखाली, तू सर्व लोकांना धीर दिलास आणि आपल्या इच्छेनुसार निघून गेलास.
तदेतदन्यजनुषि सुकृतं चार्जितं त्वया । पंचत्वं च त्वया प्राप्तं स्वीयकर्मानुयोगतः
हे पुण्याचं काम तू दुसऱ्या जन्मात केलं होतंस, आणि आपल्या कर्मामुळेच मृत्यू तुला आला.
तेन पुण्येन महता विमानमागमत्तदा । तत्फलं भुज्यते भूप पूर्वजन्मकृतं च यत्
त्या मोठ्या पुण्यामुळे तिथे दिव्य विमान आलं; राजन, पूर्वजन्मी केलेल्या कर्माचं फळ माणसाला भोगावंच लागतं.
हरिश्चंद्र उवाच- केनैव च विधानेन कस्मिन्मासे च सा तिथिः । कर्त्तव्या तन्ममाचक्ष्व अनुग्राह्योऽस्मि ते यदि
हरिश्चंद्र म्हणाला – हे कसं करावं, कोणत्या महिन्यात आणि कोणत्या तिथीला करावं, ते मला सांग. तू माझ्यावर कृपा करशील तर मला ते ऐकायचं आहे.
सनत्कुमार उवाच- शृणुष्वावहितो राजन्कथ्यमानं मया तव । श्रावणस्य तु मासस्य कृष्णाष्टम्यां नराधिप
सनत्कुमार म्हणाले – राजन, लक्ष देऊन ऐक. हे श्रावण महिन्यातील कृष्णाष्टमीला करावं.
रोहिणी यदि लभ्येत जयंती नाम सा तिथिः । भूयोभूयो महाराज भवेज्जन्मनि कारणम्
त्या दिवशी जर रोहिणी नक्षत्र मिळालं, तर ती तिथी 'जयन्ती' म्हणून ओळखली जाते; हे पुन्हा पुन्हा जन्माचं कारण ठरतं, राजन.
विधानमस्या वक्ष्यामि यथोक्तं ब्रह्मणा मम । यत्कृत्वा मुक्तपापस्तु विष्णुलोकं प्रगच्छति
या विधीचं वर्णन मी तुला सांगतो, जसं ब्रह्मदेवांनी मला सांगितलं; हे केल्यावर पापमुक्त होऊन विष्णूच्या लोकात जातात.