स्तूयमानो महातेजा जयशब्दादि मंगलैः । स्तूयमानः स वै नागैर्विष्णुलोकं जगाम सः
त्याला जयजयकार आणि मंगलगीतांनी गौरवण्यात आलं; नागांनीही त्याचा सन्मान केला आणि तो महात्मा विष्णुलोकात गेला.
कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च । भुक्त्वा च विपुलान्भोगान्ततो राजाभवद्भुवि
कोट्यवधी कल्पे आणि शेकडो कोटी कल्पे तो विविध सुखांचा उपभोग घेत राहिला; शेवटी तो पृथ्वीवर राजा म्हणून जन्माला आला.
सुधर्मा नाम धर्मात्मा देवब्राह्मणपूजकः । रूपवान्सुभगश्चैव महाबलपराक्रमः
त्याचं नाव सुधर्मा होतं, तो धर्मात्मा, देव आणि ब्राह्मणांची पूजा करणारा, देखणा, भाग्यवान आणि मोठ्या बळाचा व पराक्रमाचा होता.
तस्य प्रियतमा भार्या सर्वलक्षणसंयुता । भर्तृभक्ता तथा शीला नाम्ना सा रूपसुंदरी
त्याची सर्वात प्रिय पत्नी, सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, पतीभक्त आणि सुस्वभावी होती; तिचं नाव रूपसुंदरी होतं.
सर्वासां चैव नारीणां मध्ये सा सुभगाभवत् । पुत्राश्च बहवो जातास्तथा दुहितरो घनाः
सर्व स्त्रियांमध्ये तीच सर्वात भाग्यवान होती; त्यांना अनेक पुत्र आणि श्रेष्ठ कन्या झाल्या.
एवं विहरतोस्तद्वद्दंपत्योः प्रीतिपूर्वकम् । आगतः कार्त्तिको मासो हरिनेत्रावबोधकृत्
अशा प्रकारे त्या दांपत्याने प्रेमपूर्वक आनंदाने आयुष्य घालवलं; तेव्हा हरिच्या डोळ्यांना जाग करणारा कार्तिक महिना आला.
तस्मिन्दीपाः प्रबोध्यंते नारायणपरायणैः । कृच्छ्रचांद्रायणादीनि व्रतानि नियमास्तथा
त्या महिन्यात नारायणभक्त लोक दिवे जागवतात; कृत्च्र, चांद्रायण यांसारखी व्रतं आणि नियम पाळले जातात.
क्रियंते विष्णुभक्तैश्च संसारभयभीरुभिः । अथ प्रबोधिनीं प्राप्य राजा राज्ञीमथाब्रवीत्
हे सर्व विष्णुभक्त, संसाराच्या भीतीने घाबरलेले लोक करतात; मग प्रबोधिनी एकादशी आली तेव्हा राजाने राणीला असे सांगितले.
भद्रे प्रबोधिनी पुण्या विष्णोर्नाभिसरोरुहे । करिष्याम्यद्य पूजां च सोपवासो जितेंद्रियः
मंगलमूर्ती, आज या पवित्र प्रबोधिनीच्या दिवशी, विष्णूच्या नाभीमधून उमटलेल्या कमळाजवळ मी उपवास करून, मन आणि इंद्रिये आवरून, पूजा करणार आहे.
स्नात्वा च पुष्करे तीर्थे पुंडरीकाक्षमच्युतम् । पूजयिष्यामि देवेशं लक्ष्म्या सह जनार्दनम्
पुष्कर या पवित्र तीर्थावर स्नान करून, मी लक्ष्मीसमवेत, कमळासारख्या डोळ्यांचा आणि अचल असणाऱ्या देवांचा स्वामी जनार्दनाची पूजा करणार आहे.
इति सा वांछितं श्रुत्वा भर्तुः प्रियहिते रता । उवाच वचनं गुह्यं भर्त्तारं चारुहासिनी
पतीची मनातील इच्छा ऐकून, त्याच्या हितात आनंद मानणारी आणि सुंदर हास्य असलेली ती पत्नी, पतीला गुप्त शब्दांनी बोलली.
रूपसुंदर्युवाच- ममापि हृदये कामः समुत्पन्नो नराधिप । रूपसौंदर्यवांछा च हृदये मम वर्त्तते
रूपसुंदरी म्हणाली — राजन, माझ्या हृदयातही एक इच्छा उत्पन्न झाली आहे; सौंदर्य आणि मोहकतेची आस माझ्या मनात आहे.
पुष्करं प्रथमं तीर्थं गंतुमिच्छे त्वया सह । ततो राजा तया सार्द्धमागतः पुष्करं तदा
पुष्कर हे पहिले तीर्थ तुझ्यासोबत जावे अशी माझीही इच्छा आहे; मग राजा तिच्यासोबत तिथे गेला.
हस्त्यश्वरथवृंदैश्च समागत्य पुरोहितैः । ततः स्नात्वा तथा ध्यायन्तर्पयन्पितृदेवताः
हत्ती, घोडे, रथ आणि पुरोहित यांच्या समूहासह तेथे पोहोचून, स्नान करून, ध्यान करत, त्याने पितरांना आणि देवतांना तर्पण केले.
पूजयामास देवेशं पुंडरीकाक्षमच्युतम् । दीपमालाकुले तत्र सर्वतः सुमनोहरे
त्या सर्वत्र सुंदर दिव्यांच्या रांगांनी सजलेल्या ठिकाणी, त्याने कमळासारख्या डोळ्यांचा, अचल असणाऱ्या देवांचा स्वामीची पूजा केली.
ददर्श लिखितं तत्र मार्जारं देवतालये । तं दृष्ट्वा प्राकृतं कर्म जन्म स्मृत्वा नृपस्तदा
तेथे देवळात एका मांजरीचे चित्र कोरलेले त्याला दिसले; ते पाहून राजाने आपले पूर्वजन्म आठवले.
मुखपंकजमालोक्य प्रियायाः प्रजहास च । रूपसुंदर्युवाच- मम सन्मुखमालोक्य भर्तः किं स्मितकारणम् 6.30.
प्रिय पत्नीच्या कमळासारख्या चेहऱ्याकडे पाहून तो हसला; रूपसुंदरी म्हणाली — माझ्या चेहऱ्याकडे पाहून, स्वामी, हसण्याचे कारण काय?
कथयामास हृष्टात्मा प्राक्तनं कर्मणः फलम् । राजोवाच- अहमासं पुरा देवि मार्जारो ब्राह्मणालये
आनंदी मनाने त्याने आपल्या पूर्वकर्माचे फळ सांगितले; राजा म्हणाला — देवी, पूर्वी मी ब्राह्मणाच्या घरी मांजर होतो.
भक्षिता मूषकास्तत्र मया शतसहस्रशः । ततो नारायणस्याग्रे दीपः संरक्षितो यतः
तेथे मी शेकडो हजारो उंदीर खाल्ले; पण नारायणासमोर दिवा जपल्यामुळे,
व्याजेनापि मया देविप्राप्तं तत्कर्मणः फलम् । विष्णुलोकमनुप्राप्य राज्यं प्राप्तं मयाधुना
त्या कृतीमुळे, देवी, मला त्या कर्माचे फळ मिळाले; विष्णूच्या लोकात जाऊन, आता मला हे राज्य मिळाले आहे.
रूपसुंदर्युवाच-। ममापि स्मरणं जातं प्राकृतस्य च जन्मनः । मूषिका चाहमप्यासं क्षुद्रा ब्राह्मणवेश्मनि
रूपसुंदरी म्हणाली — मला देखील माझ्या पूर्वजन्माची आठवण झाली; मी ब्राह्मणाच्या घरी एक लहान उंदीर होते.
कार्तिके च प्रबोधिन्यां मंदीभूते च दीपके । वर्त्यग्राहरणार्थाय निर्गताहं तदा बिलात्
कार्तिकातील प्रबोधिनीच्या दिवशी, दिवा मंद झाल्यावर, वात घेण्यासाठी मी बिलातून बाहेर आले.
दृष्ट्वा नारायणं देवं पूजितं कुसुमैस्तथा । निद्राभिभूतं विप्रं च वर्त्तिः कृष्टा मया तदा
फुलांनी पूजलेला नारायण देव आणि झोपेने ग्रासलेला ब्राह्मण पाहून, मी त्या वेळी वात ओढली.
उत्थितस्त्वं यदा तत्र मां गृहीतुं कृतक्षणः । दृष्ट्वा त्वं च प्रणष्टाहं प्रविष्टा बिलमध्यतः
त्या वेळी तू मला पकडायला उठलास, आणि तुला पाहून मी घाबरून बिलाच्या मधोमध पळून गेले.
विशंत्या मम पादेन दीपवर्त्तिर्विजृंभिता । तैलपात्रं च नमितं तेनाहं सुखभागिनी
बिलात जाताना माझ्या पायाने दिव्याची वात ओढली गेली आणि तेलाचे पात्र वाकले; त्यामुळे मी सुखी झाले.
तन्मया राजराजेंद्र दीपं चैव प्रकाशितम् । इदानीं च मया प्राप्तं रूपलावण्यमुत्तमम्
म्हणून, राजाधिराज, मी देखील दिवा उजळवला; आणि आता मला उत्तम रूप आणि सौंदर्य मिळाले आहे.
त्वं च भर्त्ता तथा राज्यं पुत्राश्चैवंविधं सुखम् । दीपप्रबोधनाज्जातं ज्ञानमत्यंत दुर्ल्लभम्
तुला, तुझ्या पतीला, राज्याला आणि मुलांना मिळणारे हे सर्व सुख त्या दिवा-व्रताच्या ज्ञानामुळेच मिळते, जे फार दुर्मिळ असते.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दीपव्रतमनुत्तमम् । आवां हि परया भक्त्या कुर्वश्चैव विशेषतः
म्हणून सर्व प्रयत्नांनी ते श्रेष्ठ दिवा-व्रत करावे; आम्हीही ते अत्यंत भक्तीने, विशेष प्रेमाने केले आहे.
तदेतत्कर्मणः प्राप्तं फलं राज्यादिसंपदः । पूर्वजन्मस्मृतं चापि सर्वपापक्षयस्तथा
या कर्मामुळे राज्य, संपत्ती यांसारखी फळे मिळाली, पूर्वजन्माची आठवण झाली आणि सर्व पापांचा नाश झाला.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन विधिमंत्रादिपूर्वकम् । दीपव्रतं कृतं पुंभिः पुण्यं चंद्रार्कतारकम्
म्हणून सर्व प्रयत्नांनी, योग्य विधी आणि मंत्रांसह, पुरुषांनी हे दिवा-व्रत करावे; ते चंद्र, सूर्य आणि तारकांसारखे पुण्य देणारे आहे.