मंत्रेणानेन देवर्षे असमीरेषु धामसु । कामो भूतस्य भव्यस्य सम्राडेको विराजते
देवर्षे, या मंत्राने वारा नसलेल्या घरांत जे काही झालं आणि जे होणार आहे अशा सर्व इच्छा एकट्याच तेजाने उजळून निघतात.
दीपः संवत्सरं यावत्मयायं परिकल्पितः । अग्निहोत्रमविच्छिन्नं प्रीयतां मम केशव
केशवा, मी हा दिवा एक वर्षासाठी स्थापन केला आहे, तो अखंड अग्निहोत्रासारखा तुला प्रिय होवो.
ततो जितेंद्रियो भूत्वा श्रुतिज्ञानपरायणः । नालपेत्पतितान्पापांस्तथा पाखण्डिनो नरान्
मग इंद्रियांवर विजय मिळवून, वेदज्ञानात मन लावून, पतित पापी किंवा पाखंडी लोकांशी बोलू नये.
रात्रौ जागरणं गीतं नृत्यवाद्यादिकैस्तथा । पुण्यपाठैश्च विविधैर्धर्माख्यानैरुपोषणैः
रात्री जागरण करावं, गाणं, नृत्य, वाद्ये वाजवणं, पुण्यश्लोकांचे पाठ, धर्मकथा आणि उपवास यांचा समावेश असावा.
ततः प्रभातसमये कृतपूर्वाह्णिक क्रियः । ब्राह्मणान्भोजयेद्भक्त्या यथाशक्त्या प्रपूजयेत्
मग सकाळी पूर्वसंध्येची कृत्यं करून, श्रद्धेने आणि आपल्या सामर्थ्यानुसार ब्राह्मणांना जेवू घालावं आणि त्यांचा सन्मान करावा.
स्वयं च पारणं कृत्वा प्रणिपत्य विसर्जयेत् । एवं संवत्सरं यावदहोरात्रं दृढव्रतः
स्वतः पारणं करून, वंदन करून, परवानगी घ्यावी; अशा प्रकारे दृढ निश्चयाने वर्षभर दिवस-रात्र हे व्रत चालू ठेवावं.
दीपं पलसुवर्णेन तदर्द्धार्द्धेन वा पुनः । वर्तिस्तु राजती प्रोक्ता द्विपलार्द्धार्द्धिकापि वा
दिवा सोन्याचा एक पळा वजनाचा, किंवा त्याच्या अर्ध्या किंवा चौथ्या भागाचा असावा; वात चांदीची, दोन पळ्याच्या अर्ध्या किंवा चौथ्या भागाची असावी.
घृतपूर्णं तथा कुंभं ताम्रपात्रसमन्वितम् । लक्ष्मीनारायणो देवो यथाशक्त्या हिरण्मयः
कुंभ तुपाने भरलेला असावा आणि त्यात तांब्याचं पात्र असावं; लक्ष्मी-नारायणाची मूर्ती आपल्या सामर्थ्यानुसार सोन्याची असावी.
कार्यो भक्तिमता पुंसा मुक्तिद्वारमभीप्सता । ततो निमंत्रयेद्विद्वान्ब्रह्मणान्साधुसत्तमान्
मुक्तीचं द्वार मिळावं अशी इच्छा असणाऱ्या भक्ताने हे व्रत करावं; त्यानंतर ज्ञानी पुरुषाने उत्तम आणि सज्जन ब्राह्मणांना बोलवावं.
द्वादशोत्तमपक्षे तु विप्रान्षण्मध्यमे तथा । अन्यथा कारयेत्त्रीन्वा एकं कर्मकरं द्विजम्
शुद्ध पक्षात बारा ब्राह्मण, मध्यमात सहा, किंवा अन्यथा तीन किंवा एक ब्राह्मण कर्मासाठी बोलवावा.
सपत्नीकं द्विजं शांतं क्रियावंतं विशेषतः । इतिहासपुराणज्ञं धर्मज्ञं मृदुमेव च
तो ब्राह्मण शांत, पत्नीसमवेत, कर्मकुशल, इतिहास-पुराण जाणणारा, धर्मज्ञ आणि सौम्य असावा.
पितृभक्तं गुरुपरं देवब्राह्मणपूजकम् । पादार्घदानविधिना वस्त्रालंकारभूषणैः
तो पितृभक्त, गुरुचा मान करणारा, देव- ब्राह्मणांची पूजा करणारा असावा आणि त्याचा पायधुण, वस्त्र, अलंकार याने सन्मान करावा.
संपूज्य पत्न्या सहितमेकं भक्त्या च पूर्ववत् । लक्ष्मीनारायणं देवं दीपवर्तियुतं तथा
पत्नीसमवेत, पूर्वीप्रमाणे भक्तीने लक्ष्मी-नारायण देवाची, दिवा आणि वातेसह पूजा करावी.
ताम्रपात्रोपरिस्थाप्य घृतकुंभेन संयुतम् । ब्राह्मणाय ततो दद्याद्ध्यात्वा नारायणं परम् । मंत्रेणानेन देवर्षे तमहं कथयामि ते
तांब्याचं पात्र वर ठेवून, तुपाचा कुंभ लावून, ध्यानपूर्वक परम नारायणाचं स्मरण करत, हा मंत्र म्हणत ब्राह्मणाला द्यावं, हे देवर्षे, मी तुला तो मंत्र सांगतो.
अविद्या तमसा व्याप्ते संसारे पापनाशनः । ज्ञानप्रदो मोक्षदश्च तस्माद्दत्तो मयानघ
अविद्येच्या आणि अंधाराच्या या जगात, दिवा पापांचा नाश करतो, ज्ञान देतो आणि मुक्तीही मिळवून देतो. म्हणून, हे निष्पापा, मी हा दिवा दिला आहे.
इति दीपमंत्रः । दक्षिणां च यथाशक्त्या दत्त्वा विप्राय भक्तितः । भोजयेद्ब्राह्मणान्पश्चाद्घृतपायसमोदकैः
हा दिवामंत्र आहे. आपल्याला जमेल तशी दक्षिणा भक्तीने ब्राह्मणाला द्यावी आणि नंतर ब्राह्मणांना तुपाचा पायस व गोड पाणी देऊन जेवू घालावे.
वस्त्रैराच्छादयेत्पश्चात्सपत्नीकं तथा द्विजम् । शय्यां सोपस्करां दद्याद्धेनुं चैव सवत्सकाम्
नंतर त्या ब्राह्मणाला व त्याच्या पत्नीला वस्त्रांनी झाकावे, सगळ्या सोयींनी सजलेली एक गादी द्यावी आणि वासरासह गायही द्यावी.
तेभ्यस्तु दक्षिणां दद्याद्यथावित्तानुसारतः । सुहृत्स्वजनबंधूश्च भोजयेत्पूजयेत्तथा
आपल्या ऐपतीनुसार त्यांना दक्षिणा द्यावी, तसेच आपले मित्र, नातेवाईक आणि कुटुंबीय यांनाही जेवू घालावे आणि सन्मान करावा.
एवं महोत्सवं कुर्याद्दीपव्रत समापने । ततो विसर्जयेत्पश्चात्प्रणिपत्य क्षमापयेत्
दिव्याच्या व्रताच्या समाप्तीला असा मोठा उत्सव करावा. त्यानंतर वाकून सर्वांना निरोप द्यावा आणि क्षमा मागावी.
एवं कृते तु यत्पुण्यं तथा सांक्रांतिकैश्च यत् । संवत्सराख्य दीपस्य तत्फलं प्राप्यते नरैः
असे केल्याने आणि संक्रांतीच्या दिव्याच्या व्रताने जे पुण्य मिळते, ते सर्व 'वार्षिक दिवा' या व्रताने माणसाला मिळते.
मासव्रतैश्च यत्पुण्यं तत्पुण्यं प्राप्यते नरैः । संवत्सरस्य दीपस्य व्रतेन चरितेन च
मासिक व्रतांनी मिळणारे पुण्यही वार्षिक दिव्याच्या व्रताचे पालन आणि आचरण केल्याने मिळते.
दानव्रतैर्यथासंख्यैर्यश्च योगव्रतैस्तथा । तत्फलं समवाप्नोति दीपे सांवत्सरे कृते
अनेक दानव्रते आणि योगव्रते यांमुळे जे फळ मिळते, ते सर्व वार्षिक दिवा दिल्याने मिळते.
गोभूहिरण्यदानानि गृहादीनां विशेषतः । यत्फलं लभते विद्वान्तत्फलं दीपदो भवेत्
गाय, जमीन, सोने आणि विशेषतः घर दान केल्याने विद्वानाला जे फळ मिळते, तेच फळ दिवा देणाऱ्याला मिळते.
दीपदः कांतिमाप्नोति दीपदो धनमक्षयम् । दीपदो ज्ञानमाप्नोति दीपदः परमं सुखम्
दिवा देणारा तेजस्वी होतो, त्याला संपत्ती कधीच कमी पडत नाही, ज्ञान मिळते आणि तो परम सुख अनुभवतो.
दीपदानाच्च सौभाग्यं विद्यामत्यंतनिर्मलाम् । आरोग्यं परमामृद्धिं लभते नात्र संशयः
दिवा दिल्याने सौभाग्य, निर्मळ आणि अमर्याद विद्या, उत्तम आरोग्य आणि मोठी समृद्धी मिळते; यात शंका नाही.
दीपदः सुभगां भार्यां सर्वलक्षणसंयुताम् । पुत्रान्पौत्रान्प्रपौत्रांश्च संततिं चाक्षया लभेत्
दिवा देणाऱ्याला सर्व गुणांनी युक्त भाग्यशाली पत्नी, मुले, नातवंडे, पणतू आणि अखंड वंश मिळतो.
ब्राह्मणः परमं ज्ञानं क्षत्रियो राज्यमुत्तमम् । वैश्यो धनपशून्सर्वाञ्छूद्रः सुखमवाप्नुयात्
ब्राह्मणाला उत्तम ज्ञान, क्षत्रियाला श्रेष्ठ राज्य, वैश्याला सर्व संपत्ती आणि जनावरे, तर शूद्राला सुख मिळते.
कुमारी चापि भर्तारं सर्वलक्षणसंयुतम् । प्राप्नोति परमायुश्च पुत्रान्पौत्रांश्च पुष्कलान् 6.30.
कुमारीलाही सर्व गुणांनी युक्त पती, दीर्घायुष्य आणि पुष्कळ मुले-नातवंडे मिळतात.
वैधव्यं नैव युवती कदाचिदपि पश्यति । न वियोगमवाप्नोति दीपदानप्रभावतः
दिवा दानाच्या प्रभावामुळे तरुण स्त्रीला कधीच वैधव्य किंवा वियोग भोगावा लागत नाही.
नाधयो व्याधयश्चैव जायंते दीपदानतः । भयात्प्रमुच्यते भीतो बद्धो मुच्येत बंधनात्
दिवा दिल्याने दारिद्र्य किंवा आजार येत नाहीत; भीतीने ग्रस्त असलेले भयमुक्त होतात आणि बांधलेलेही सुटतात.