दिव्यरूपवपुर्भूत्वा स्थापयामास तं प्रभुम् । तस्मिन्पुरे नरान्सर्वा सन्नियोज्यास्य वीक्षणे
दिव्य रूप धारण करून त्याने त्या प्रभूची स्थापना केली आणि त्या नगरात सर्व लोकांना त्याच्या सेवेत नेमलं.
शुभमायतनं विष्णोस्तस्मिन्ग्रामे सदा जनैः । पूर्णं तु ब्राह्मणादीनां पूजयित्वा कदंबकम्
त्या गावात विष्णूचं शुभ मंदिर नेहमी लोकांनी भरलेलं असे. ब्राह्मणांसह इतरांचं पूजन करून ते कदंब फुलं अर्पण करत.
इतिहासपुराणज्ञं वाचकं तु विशेषतः । पूजयित्वा द्विजश्रेष्ठं विद्याश्रेष्ठं महामतिः
विशेषतः, त्या बुद्धिमान राजाने इतिहास आणि पुराण जाणणाऱ्या, विद्वान आणि श्रेष्ठ ब्राह्मणाचं पूजन केलं.
पुस्तकं चापि संपूज्य गंधपुष्पादिभिः क्रमात् । ततस्तमाह राजासौ वाचकं विनयान्वितः
त्याने पुस्तकाचंही सुवासिक द्रव्य, फुलं वगैरे लावून पूजन केलं. मग तो राजा नम्रपणे त्या वाचकाला म्हणाला—
एतदायतनं विष्णोः कारितं च तवाग्रतः । चातुर्वर्ण्यमिदं चापि श्रोतुकामं कदंबकम्
'हे विष्णूचं मंदिर तुझ्या समोर बांधलं आहे; मला चार वर्णांची संपूर्ण कथा ऐकायची आहे.'
तिष्ठतीह द्विजश्रेष्ठ कुरु पुस्तकवाचनम् । यावत्संवत्सरं विप्र गृह्य वृत्तिं त्वनुत्तमाम्
'हे श्रेष्ठ ब्राह्मणा, इथेच राहा आणि पुस्तकाचं वाचन करा. संपूर्ण एक वर्ष, तुझ्या उत्तम उपजीविकेची मी व्यवस्था करीन.'
स्वर्णनिष्कशतं चात्र ततो दास्ये तथापरम् । पूर्णे वर्षे द्विजश्रेष्ठ श्रेयोऽथ महमात्मनः
'इथे मी शंभर सोन्याच्या नाणी देईन, आणि नंतर आणखीही देईन. वर्ष पूर्ण झाल्यावर, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणा, माझ्या आत्म्याचं कल्याण तुला अर्पण करीन.'
एवं प्रवर्तितं तत्र पुण्यं पुस्तकवाचनम् । वर्षसंगतमात्रे तु तथा च मुनिसत्तम
अशा प्रकारे तिथे पुण्यदायी पुस्तकवाचनाची प्रथा सुरू झाली, आणि दरवर्षी ती चालू राहिली, हे उत्तम ऋषी.
अथायुषः क्षयाच्चायं कालधर्ममुपेयिवान् । मया चास्य विमानं हि विष्णुना प्रेरितं दिवः
मग, त्याचं आयुष्य संपल्यावर, त्याने मृत्यू पत्करला; आणि माझ्या द्वारे, विष्णूच्या प्रेरणेने, त्याच्यासाठी स्वर्गातून विमान पाठवण्यात आलं.
इत्येषा कर्मणां व्युष्टिः पुण्यमाख्यानसंज्ञकम् । श्रुतं पाद्मं महत्पुण्यं पवित्रं पापनाशनम्
अशी ही पुण्यकथांची फळं सांगणारी महती आहे; हे पवित्र, पाप नष्ट करणारं, मोठं पद्म ऐकलं गेलं.
गंधपुष्पोपहारैस्तु न तुष्टिर्जायते तथा । देवानामिह सर्वेषां पुराणश्रवणाद्यथा
फुलं आणि सुवासिक द्रव्य अर्पण केल्याने देवांना तितकी तृप्ती मिळत नाही, जितकी पुराण ऐकण्याने मिळते.
स्वर्णरत्नादिवस्तूनां वस्त्राणां चापि कृत्स्नशः । ग्रामाणां नगराणां च दानात्तुष्टिर्भवेन्नहि
सोनं, रत्ने, वस्त्रं, किंवा अख्खी गावं-शहरं दान दिल्यानंही देवांना तृप्ती होत नाही.
यथा स्याद्धर्मश्रवणात्प्रीतिः सर्वदिवौकसाम् । इतिहासपुराणानां श्रवणे मुनिसत्तम
जसा सर्व देवांना धर्म ऐकताना आनंद वाटतो, तसाच, हे श्रेष्ठ ऋषी, इतिहास आणि पुराण कथा ऐकण्यातही आनंद मिळतो.
तथा स्यान्मे महाप्रीतिः साध्ये सर्वार्थकामिके । कन्यादाने महाप्रीतिर्मम स्यान्मुनिसत्तम
तसंच, माझ्या सर्व इच्छा पूर्ण झाल्यावर मला मोठा आनंद मिळो; आणि कन्यादान करताना देखील, हे श्रेष्ठ ऋषी, मला मोठा आनंद मिळो.
न तथा रोचते सा च यथा पुस्तकवाचनात् । अथ किं बहुनोक्तेन नान्यत्प्रीतिकरं मम
पण, त्या आनंदासारखा मला पुस्तक वाचण्यातला आनंद वाटत नाही; मग जास्त बोलण्यात काय अर्थ? मला दुसऱ्या कुठल्याही गोष्टीत असा आनंद मिळत नाही.
पुण्याख्यानमृते विप्र गुह्यमेतत्प्रकीर्तितम् । यश्चायमपरो विप्र इहायातो नरोत्तमः
हे ब्राह्मण, पुण्यकथांच्या सांगण्याव्यतिरिक्त, हे गुपित सांगितलं गेलं; आणि हा दुसरा उत्तम पुरुष इथे आला आहे, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
संगत्यानुगतश्चायं धर्मश्रवणमुत्तमम् । श्रुत्वा भक्तिरभूदस्य श्रद्धया परमात्मनः
हा पुरुष मंडळीमध्ये सामील झाला आणि श्रेष्ठ धर्मश्रवण केलं; ऐकल्यावर त्याच्या मनात परमात्म्यावर श्रद्धा आणि भक्ती निर्माण झाली.
कृत्वा प्रदक्षिणं तस्य वाचकस्य महात्मनः । एष विप्रो मुनिश्रेष्ठ ददौ स्वर्णस्य माषकम्
त्या महान आत्म्याच्या वाचकाची प्रदक्षिणा करून, या ब्राह्मणाने, हे श्रेष्ठ ऋषी, एक सोन्याचा माषक दिला.
नान्यद्दानं कदा चक्रे लोभाविष्टेन चेतसा । पात्रदानात्फलप्राप्तिस्त्वस्य जाता न संशयः
त्याने कधीच दुसरं दान केलं नाही, त्याच्या मनात लोभ भरलेला होता; पण योग्य पात्राला दिल्यामुळे त्याला नक्कीच फळ मिळालं.
इत्येतत्कथितं कर्म आभ्यां चैव महामुने
हे महान ऋषी, या दोघांनी केलेलं हे कर्म असं सांगितलं गेलं.
महादेव उवाच- एतत्पुण्यस्य माहात्म्यं ये शृण्वंति मनीषिणः । न तेषां दुर्गतिः कच्चिज्जन्मजन्मनि जायते
महादेव म्हणाले—या पुण्याच्या माहात्म्याचं ऐकणाऱ्या ज्ञानी लोकांना कधीच कोणत्याही जन्मात वाईट स्थिती येत नाही.
महादेव उवाच- अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि शृणु देवर्षिसत्तम । गोपीचंदनमाहात्म्यं यथादृष्टं श्रुतं मया
महादेव म्हणाले—आता मी तुला दुसरं काही सांगतो; ऐक, हे श्रेष्ठ देवर्षी, गोपीचंदनाचं माहात्म्य मी जसं पाहिलं आणि ऐकलं तसं सांगतो.
ब्राह्मणो वाथ वैश्यो वा शूद्रो वाप्यथवा द्विजः । गोपीचंदनलिप्तांगो मुच्यते ब्रह्महत्यया
कोणताही ब्राह्मण, वैश्य, शूद्र किंवा द्विज, जो आपल्या अंगाला गोपीचंदन लावतो, तो ब्रह्महत्या या पापातून मुक्त होतो.
तिलकं कुरुते यस्तु गोपीचंदनसंभवम् । मद्यपानादिदोषैस्तु मुच्यते नात्र संशयः
जो आपल्या कपाळावर गोपीचंदनाचा तिलक लावतो, तो मद्यपानासारख्या दोषांपासून मुक्त होतो—यात काहीच शंका नाही.
गोपीचंदनलिप्तांगो वैष्णवो विष्णुतत्परः । सर्वदोषैः प्रमुच्येत यथा गंगांभसा पुनः
जो विष्णूभक्त, विष्णूत एकरूप होऊन, आपल्या अंगाला गोपीचंदन लावतो, तो गंगाजलाने जसा सर्व दोष दूर होतात तसा सर्व दोषांपासून मुक्त होतो.
ब्रह्महा मद्यपानी च स्वर्णस्तेयी तथैव च । गुरुतल्पगमो वाथ शूद्रो वाप्यथ वै द्विजः
ब्रह्महत्या करणारा, मद्यपान करणारा, सोनं चोरणारा, गुरुपत्नीशी संबंध ठेवणारा, किंवा शूद्र किंवा द्विज—
स सद्यो मुच्यते पापादाजन्मशतकारणात् । द्वादशतिलकं प्रोक्तं सर्वेषां वै विशेषतः
तो अशा पापातून लगेच मुक्त होतो, जरी ते शंभर जन्मांचं असलं तरी; सर्वांसाठी खासकरून बारा तिलक सांगितले आहेत.
वैष्णवानां ब्राह्मणानां कर्तव्यं भूतिमिच्छताम् । दंडाकारं ललाटे स्यात्पद्माकारं तु वक्षसि
वैष्णव ब्राह्मणांनी, ज्यांना ऐश्वर्य हवं आहे, त्यांनी कपाळावर दंडासारखा आणि छातीवर कमळासारखा तिलक करावा.
वेणुपत्रनिभं बाहुमूलेऽन्यद्दीपकाकृति । उच्चैश्चक्राणि चत्वारि बाहुमूले तु दक्षिणे
बांध्याच्या मुळाशी वेणूपान्यासारखा, आणि दुसरा दिव्यासारखा तिलक; उजव्या बांध्याच्या मुळाशी उंच चार चक्र करावीत.
नाममुद्राद्वयं नीचैः शंखमेकं तयोरपि । मध्ये ततः पार्श्वयोस्तु द्वे द्वे पद्मे च धारयेत्
खाली दोन नाममुद्रा, आणि त्यांच्यात एक शंख; मग दोन्ही बाजूंना प्रत्येकी दोन कमळ धारण करावीत.