तथैवास्य कृता पूजा द्वितीयस्य नरस्य तु । मेनेऽहं शुभकर्माणौ विमानं वरसत्तमौ
तुम्ही दुसऱ्या पुरुषाचीही तशीच पूजा केली; त्यामुळे मी दोघांनाही शुभ कर्म करणारे आणि उत्तम विमानात बसलेले असे समजले.
यस्त्वमाभ्यां स्वयं पूजां कुरुषे धर्मकारणात् । ब्रह्माविष्णुशिवाद्यैस्तु पूज्यसे त्वं सदानिशम्
धर्मा, तुम्ही स्वतः या दोघांची पूजा का करता? ब्रह्मा, विष्णू, शिव आणि इतर देव नेहमी तुमची पूजा करतात.
यस्येदृक्परमं पुण्यं किमेतौ कर्म चक्रतुः । कथ्यतां मम सर्वज्ञ फलं दिव्यमवापतुः
ज्याचे असे परम पुण्य आहे, या दोघांनी कोणती कर्मे केली? सर्वज्ञा, त्यांनी कोणते दिव्य फळ मिळवले ते मला सांग.
तच्छ्रुत्वा स तु मां प्राह शृणु कर्मानयोः कृतम् । यत्कृत्वार्हमिहायातौ तच्छृणुष्व महामते
हे ऐकून, त्याने मला सांगितले— या दोघांनी जी कर्मे केली, ती ऐक. ती करूनच ते इथे आले आहेत, हे जाण, हे महाबुद्धी.
धर्म उवाच- वैदिशं नाम नगरं पृथिव्यामस्ति विश्रुतम् । तत्राभूत्पृथिवीपालो धरापाल इति श्रुतः
धर्म म्हणाले — पृथ्वीवर वैदिश नावाचं एक प्रसिद्ध नगर आहे. तिथे धरापाल नावाचा एक राजा होऊन गेला.
कस्मिन्काले पुरा देवी शशाप स्वगणं क्रुधा । मदृतेन परा नारी भर्त्तुर्यन्मे निवेशिता
पूर्वी कधीतरी, एका वेळी, देवी रागावून आपल्या सेवकांना शाप दिला — 'माझ्या नवऱ्याने माझ्याऐवजी दुसरी बायको ठेवली म्हणून—'
तस्माद्द्वादशवर्षाणि जंबुकस्त्वं भविष्यसि । इत्युक्तः स च बभ्राम जंबुको मेदिनीतलम्
'म्हणून, तू बारा वर्षं कोल्हा होशील.' असं तिला सांगितल्यावर तो कोल्हा होऊन पृथ्वीवर भटकत राहिला.
वेतसी वेत्रवत्योस्तु संगमे लोकविश्रुते । शापांतो भविता पुत्र इत्युक्तं गिरिकन्यया
'वेतसी आणि वेत्रवती या प्रसिद्ध नद्यांच्या संगमावर, पुत्रा, तुझा शाप संपेल,' असं गिरिकन्येने सांगितलं.
तत्र चानशनं कृत्वा क्षेत्रे प्राणांस्ततोऽत्यजत् । दिव्यरूपवपुर्भूत्वा जगाम विष्णुसन्निधौ
तेथे उपवास करून त्याने त्या शेतात प्राण सोडले आणि दिव्य रूप धारण करून तो विष्णूच्या सान्निध्यात गेला.
तत्राश्चर्यं महद्दृष्ट्वा धरापालो महीपतिः । विष्णोरायतनं कृत्वा क्षेत्रे प्राणंस्ततोऽत्यजत्
तिथे एक मोठं आश्चर्य पाहून राजा धरापालाने त्या शेतात विष्णूचं मंदिर बांधलं आणि मग त्यानेही प्राण सोडले.
दिव्यरूपवपुर्भूत्वा स्थापयामास तं प्रभुम् । तस्मिन्पुरे नरान्सर्वा सन्नियोज्यास्य वीक्षणे
दिव्य रूप धारण करून त्याने त्या प्रभूची स्थापना केली आणि त्या नगरात सर्व लोकांना त्याच्या सेवेत नेमलं.
शुभमायतनं विष्णोस्तस्मिन्ग्रामे सदा जनैः । पूर्णं तु ब्राह्मणादीनां पूजयित्वा कदंबकम्
त्या गावात विष्णूचं शुभ मंदिर नेहमी लोकांनी भरलेलं असे. ब्राह्मणांसह इतरांचं पूजन करून ते कदंब फुलं अर्पण करत.
इतिहासपुराणज्ञं वाचकं तु विशेषतः । पूजयित्वा द्विजश्रेष्ठं विद्याश्रेष्ठं महामतिः
विशेषतः, त्या बुद्धिमान राजाने इतिहास आणि पुराण जाणणाऱ्या, विद्वान आणि श्रेष्ठ ब्राह्मणाचं पूजन केलं.
पुस्तकं चापि संपूज्य गंधपुष्पादिभिः क्रमात् । ततस्तमाह राजासौ वाचकं विनयान्वितः
त्याने पुस्तकाचंही सुवासिक द्रव्य, फुलं वगैरे लावून पूजन केलं. मग तो राजा नम्रपणे त्या वाचकाला म्हणाला—
एतदायतनं विष्णोः कारितं च तवाग्रतः । चातुर्वर्ण्यमिदं चापि श्रोतुकामं कदंबकम्
'हे विष्णूचं मंदिर तुझ्या समोर बांधलं आहे; मला चार वर्णांची संपूर्ण कथा ऐकायची आहे.'
तिष्ठतीह द्विजश्रेष्ठ कुरु पुस्तकवाचनम् । यावत्संवत्सरं विप्र गृह्य वृत्तिं त्वनुत्तमाम्
'हे श्रेष्ठ ब्राह्मणा, इथेच राहा आणि पुस्तकाचं वाचन करा. संपूर्ण एक वर्ष, तुझ्या उत्तम उपजीविकेची मी व्यवस्था करीन.'
स्वर्णनिष्कशतं चात्र ततो दास्ये तथापरम् । पूर्णे वर्षे द्विजश्रेष्ठ श्रेयोऽथ महमात्मनः
'इथे मी शंभर सोन्याच्या नाणी देईन, आणि नंतर आणखीही देईन. वर्ष पूर्ण झाल्यावर, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणा, माझ्या आत्म्याचं कल्याण तुला अर्पण करीन.'
एवं प्रवर्तितं तत्र पुण्यं पुस्तकवाचनम् । वर्षसंगतमात्रे तु तथा च मुनिसत्तम
अशा प्रकारे तिथे पुण्यदायी पुस्तकवाचनाची प्रथा सुरू झाली, आणि दरवर्षी ती चालू राहिली, हे उत्तम ऋषी.
अथायुषः क्षयाच्चायं कालधर्ममुपेयिवान् । मया चास्य विमानं हि विष्णुना प्रेरितं दिवः
मग, त्याचं आयुष्य संपल्यावर, त्याने मृत्यू पत्करला; आणि माझ्या द्वारे, विष्णूच्या प्रेरणेने, त्याच्यासाठी स्वर्गातून विमान पाठवण्यात आलं.
इत्येषा कर्मणां व्युष्टिः पुण्यमाख्यानसंज्ञकम् । श्रुतं पाद्मं महत्पुण्यं पवित्रं पापनाशनम्
अशी ही पुण्यकथांची फळं सांगणारी महती आहे; हे पवित्र, पाप नष्ट करणारं, मोठं पद्म ऐकलं गेलं.
गंधपुष्पोपहारैस्तु न तुष्टिर्जायते तथा । देवानामिह सर्वेषां पुराणश्रवणाद्यथा
फुलं आणि सुवासिक द्रव्य अर्पण केल्याने देवांना तितकी तृप्ती मिळत नाही, जितकी पुराण ऐकण्याने मिळते.
स्वर्णरत्नादिवस्तूनां वस्त्राणां चापि कृत्स्नशः । ग्रामाणां नगराणां च दानात्तुष्टिर्भवेन्नहि
सोनं, रत्ने, वस्त्रं, किंवा अख्खी गावं-शहरं दान दिल्यानंही देवांना तृप्ती होत नाही.
यथा स्याद्धर्मश्रवणात्प्रीतिः सर्वदिवौकसाम् । इतिहासपुराणानां श्रवणे मुनिसत्तम
जसा सर्व देवांना धर्म ऐकताना आनंद वाटतो, तसाच, हे श्रेष्ठ ऋषी, इतिहास आणि पुराण कथा ऐकण्यातही आनंद मिळतो.
तथा स्यान्मे महाप्रीतिः साध्ये सर्वार्थकामिके । कन्यादाने महाप्रीतिर्मम स्यान्मुनिसत्तम
तसंच, माझ्या सर्व इच्छा पूर्ण झाल्यावर मला मोठा आनंद मिळो; आणि कन्यादान करताना देखील, हे श्रेष्ठ ऋषी, मला मोठा आनंद मिळो.
न तथा रोचते सा च यथा पुस्तकवाचनात् । अथ किं बहुनोक्तेन नान्यत्प्रीतिकरं मम
पण, त्या आनंदासारखा मला पुस्तक वाचण्यातला आनंद वाटत नाही; मग जास्त बोलण्यात काय अर्थ? मला दुसऱ्या कुठल्याही गोष्टीत असा आनंद मिळत नाही.
पुण्याख्यानमृते विप्र गुह्यमेतत्प्रकीर्तितम् । यश्चायमपरो विप्र इहायातो नरोत्तमः
हे ब्राह्मण, पुण्यकथांच्या सांगण्याव्यतिरिक्त, हे गुपित सांगितलं गेलं; आणि हा दुसरा उत्तम पुरुष इथे आला आहे, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
संगत्यानुगतश्चायं धर्मश्रवणमुत्तमम् । श्रुत्वा भक्तिरभूदस्य श्रद्धया परमात्मनः
हा पुरुष मंडळीमध्ये सामील झाला आणि श्रेष्ठ धर्मश्रवण केलं; ऐकल्यावर त्याच्या मनात परमात्म्यावर श्रद्धा आणि भक्ती निर्माण झाली.
कृत्वा प्रदक्षिणं तस्य वाचकस्य महात्मनः । एष विप्रो मुनिश्रेष्ठ ददौ स्वर्णस्य माषकम्
त्या महान आत्म्याच्या वाचकाची प्रदक्षिणा करून, या ब्राह्मणाने, हे श्रेष्ठ ऋषी, एक सोन्याचा माषक दिला.
नान्यद्दानं कदा चक्रे लोभाविष्टेन चेतसा । पात्रदानात्फलप्राप्तिस्त्वस्य जाता न संशयः
त्याने कधीच दुसरं दान केलं नाही, त्याच्या मनात लोभ भरलेला होता; पण योग्य पात्राला दिल्यामुळे त्याला नक्कीच फळ मिळालं.
इत्येतत्कथितं कर्म आभ्यां चैव महामुने
हे महान ऋषी, या दोघांनी केलेलं हे कर्म असं सांगितलं गेलं.