सनत्कुमार उवाच- गतोऽहं धर्मराजानं द्रष्टुं संपूजितो मुदा । श्रुतिभिः परया भक्त्या तेनोक्तोऽस्मि सुखासने
सनत्कुमार म्हणाले— मी आनंदाने सत्कार मिळवून धर्मराजांना भेटायला गेलो. त्यांनी मला परम भक्तीने, सुखासीन बसवून, वेदांनुसार विचारले.
मया तत्रोपविष्टेन दृष्टं किंचिन्महाद्भुतम् । कांचनेन विमानेन वैडूर्यकृतवेदिना
मी तिथे बसलो असता, एक अद्भुत दृश्य पाहिले— सोन्याचे विमान, वैडूर्याने बनवलेला वेदिका असलेले.
मणिमुक्तविचित्रेण किंकिणीजालशोभिना । आगतं पुरुषं तत्र आसनाद्देवसत्तम
मणी आणि मोत्यांनी सजवलेले, घंटांच्या जाळ्याने झळाळणारे, एक पुरुष तिथे आपल्या आसनावरून आला.
ससंभ्रमं समुत्थाय दृष्ट्वा धर्मः स्वयं विभुः । गृहीत्वा दक्षिणे पाणौ पूजितोऽर्घेण वै ततः
त्याला पाहून, धर्म स्वतःच उत्साहाने उठले, त्याचा उजवा हात धरून, त्याला अर्घ्य देऊन सन्मान केला.
शिरस्याघ्राय देवेशः पुरः स्थाप्य ततः परम् । पूजयित्वा तु तं धर्म इदं वाक्यमुवाच ह
देवांचा स्वामी त्याच्या डोक्याचा सुवास घेतला, त्याला समोर बसवले आणि पूजा करून धर्माने त्याला असे बोलले.
सुस्वागतं धर्मदर्शिन्प्रीतोऽस्मि दर्शनात्तव । समीपे मम तिष्ठस्व किंचिज्ज्ञानं वदस्व मे
धर्मदर्शी, तुला पाहून मला खूप आनंद झाला. माझ्या जवळ राहा आणि मला काही ज्ञान सांग.
पुनर्यास्यसि तत्स्थानं यत्र ब्रह्मा व्यवस्थितः । इत्युक्ते च ततश्चान्यो विमानवरमास्थितः
नंतर तू पुन्हा त्या ठिकाणी जाशील जिथे ब्रह्मा आहेत. असे म्हटल्यावर, दुसराही एक पुरुष सुंदर विमानात बसून आला.
आगतः पुरुषो देवो यत्र तिष्ठति धर्मराट् । स पूजितो विमानस्थः प्रश्रयावनतेन च
तो दिव्य पुरुष जिथे धर्मराज उभे होते तिथे आला; तोही विमानात बसलेला होता आणि नम्रतेने वाकून त्याचा सन्मान केला गेला.
सामपूर्वं तथोक्त्वा तु यथापूर्वं नरः स्वयम् । किमनेन कृतं कर्म यस्य तुष्टो भवान्भृशम्
मृदू शब्दांनी बोलून, त्या पुरुषाने पूर्वीप्रमाणेच विचारले— या व्यक्तीने असे कोणते कर्म केले की तुम्ही त्याच्यावर इतके प्रसन्न आहात?
अत्र मे कौतुकं जातं कृता हि स्वयमेव तु । यदस्य भवता पूजा सविस्मयमनंतरम्
हे पाहून मला कुतूहल वाटले, कारण ही पूजा तुम्ही स्वतः केलीत; त्याला एवढा सन्मान का दिला, हे जाणून घ्यायचे होते.
तथैवास्य कृता पूजा द्वितीयस्य नरस्य तु । मेनेऽहं शुभकर्माणौ विमानं वरसत्तमौ
तुम्ही दुसऱ्या पुरुषाचीही तशीच पूजा केली; त्यामुळे मी दोघांनाही शुभ कर्म करणारे आणि उत्तम विमानात बसलेले असे समजले.
यस्त्वमाभ्यां स्वयं पूजां कुरुषे धर्मकारणात् । ब्रह्माविष्णुशिवाद्यैस्तु पूज्यसे त्वं सदानिशम्
धर्मा, तुम्ही स्वतः या दोघांची पूजा का करता? ब्रह्मा, विष्णू, शिव आणि इतर देव नेहमी तुमची पूजा करतात.
यस्येदृक्परमं पुण्यं किमेतौ कर्म चक्रतुः । कथ्यतां मम सर्वज्ञ फलं दिव्यमवापतुः
ज्याचे असे परम पुण्य आहे, या दोघांनी कोणती कर्मे केली? सर्वज्ञा, त्यांनी कोणते दिव्य फळ मिळवले ते मला सांग.
तच्छ्रुत्वा स तु मां प्राह शृणु कर्मानयोः कृतम् । यत्कृत्वार्हमिहायातौ तच्छृणुष्व महामते
हे ऐकून, त्याने मला सांगितले— या दोघांनी जी कर्मे केली, ती ऐक. ती करूनच ते इथे आले आहेत, हे जाण, हे महाबुद्धी.
धर्म उवाच- वैदिशं नाम नगरं पृथिव्यामस्ति विश्रुतम् । तत्राभूत्पृथिवीपालो धरापाल इति श्रुतः
धर्म म्हणाले — पृथ्वीवर वैदिश नावाचं एक प्रसिद्ध नगर आहे. तिथे धरापाल नावाचा एक राजा होऊन गेला.
कस्मिन्काले पुरा देवी शशाप स्वगणं क्रुधा । मदृतेन परा नारी भर्त्तुर्यन्मे निवेशिता
पूर्वी कधीतरी, एका वेळी, देवी रागावून आपल्या सेवकांना शाप दिला — 'माझ्या नवऱ्याने माझ्याऐवजी दुसरी बायको ठेवली म्हणून—'
तस्माद्द्वादशवर्षाणि जंबुकस्त्वं भविष्यसि । इत्युक्तः स च बभ्राम जंबुको मेदिनीतलम्
'म्हणून, तू बारा वर्षं कोल्हा होशील.' असं तिला सांगितल्यावर तो कोल्हा होऊन पृथ्वीवर भटकत राहिला.
वेतसी वेत्रवत्योस्तु संगमे लोकविश्रुते । शापांतो भविता पुत्र इत्युक्तं गिरिकन्यया
'वेतसी आणि वेत्रवती या प्रसिद्ध नद्यांच्या संगमावर, पुत्रा, तुझा शाप संपेल,' असं गिरिकन्येने सांगितलं.
तत्र चानशनं कृत्वा क्षेत्रे प्राणांस्ततोऽत्यजत् । दिव्यरूपवपुर्भूत्वा जगाम विष्णुसन्निधौ
तेथे उपवास करून त्याने त्या शेतात प्राण सोडले आणि दिव्य रूप धारण करून तो विष्णूच्या सान्निध्यात गेला.
तत्राश्चर्यं महद्दृष्ट्वा धरापालो महीपतिः । विष्णोरायतनं कृत्वा क्षेत्रे प्राणंस्ततोऽत्यजत्
तिथे एक मोठं आश्चर्य पाहून राजा धरापालाने त्या शेतात विष्णूचं मंदिर बांधलं आणि मग त्यानेही प्राण सोडले.
दिव्यरूपवपुर्भूत्वा स्थापयामास तं प्रभुम् । तस्मिन्पुरे नरान्सर्वा सन्नियोज्यास्य वीक्षणे
दिव्य रूप धारण करून त्याने त्या प्रभूची स्थापना केली आणि त्या नगरात सर्व लोकांना त्याच्या सेवेत नेमलं.
शुभमायतनं विष्णोस्तस्मिन्ग्रामे सदा जनैः । पूर्णं तु ब्राह्मणादीनां पूजयित्वा कदंबकम्
त्या गावात विष्णूचं शुभ मंदिर नेहमी लोकांनी भरलेलं असे. ब्राह्मणांसह इतरांचं पूजन करून ते कदंब फुलं अर्पण करत.
इतिहासपुराणज्ञं वाचकं तु विशेषतः । पूजयित्वा द्विजश्रेष्ठं विद्याश्रेष्ठं महामतिः
विशेषतः, त्या बुद्धिमान राजाने इतिहास आणि पुराण जाणणाऱ्या, विद्वान आणि श्रेष्ठ ब्राह्मणाचं पूजन केलं.
पुस्तकं चापि संपूज्य गंधपुष्पादिभिः क्रमात् । ततस्तमाह राजासौ वाचकं विनयान्वितः
त्याने पुस्तकाचंही सुवासिक द्रव्य, फुलं वगैरे लावून पूजन केलं. मग तो राजा नम्रपणे त्या वाचकाला म्हणाला—
एतदायतनं विष्णोः कारितं च तवाग्रतः । चातुर्वर्ण्यमिदं चापि श्रोतुकामं कदंबकम्
'हे विष्णूचं मंदिर तुझ्या समोर बांधलं आहे; मला चार वर्णांची संपूर्ण कथा ऐकायची आहे.'
तिष्ठतीह द्विजश्रेष्ठ कुरु पुस्तकवाचनम् । यावत्संवत्सरं विप्र गृह्य वृत्तिं त्वनुत्तमाम्
'हे श्रेष्ठ ब्राह्मणा, इथेच राहा आणि पुस्तकाचं वाचन करा. संपूर्ण एक वर्ष, तुझ्या उत्तम उपजीविकेची मी व्यवस्था करीन.'
स्वर्णनिष्कशतं चात्र ततो दास्ये तथापरम् । पूर्णे वर्षे द्विजश्रेष्ठ श्रेयोऽथ महमात्मनः
'इथे मी शंभर सोन्याच्या नाणी देईन, आणि नंतर आणखीही देईन. वर्ष पूर्ण झाल्यावर, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणा, माझ्या आत्म्याचं कल्याण तुला अर्पण करीन.'
एवं प्रवर्तितं तत्र पुण्यं पुस्तकवाचनम् । वर्षसंगतमात्रे तु तथा च मुनिसत्तम
अशा प्रकारे तिथे पुण्यदायी पुस्तकवाचनाची प्रथा सुरू झाली, आणि दरवर्षी ती चालू राहिली, हे उत्तम ऋषी.
अथायुषः क्षयाच्चायं कालधर्ममुपेयिवान् । मया चास्य विमानं हि विष्णुना प्रेरितं दिवः
मग, त्याचं आयुष्य संपल्यावर, त्याने मृत्यू पत्करला; आणि माझ्या द्वारे, विष्णूच्या प्रेरणेने, त्याच्यासाठी स्वर्गातून विमान पाठवण्यात आलं.
इत्येषा कर्मणां व्युष्टिः पुण्यमाख्यानसंज्ञकम् । श्रुतं पाद्मं महत्पुण्यं पवित्रं पापनाशनम्
अशी ही पुण्यकथांची फळं सांगणारी महती आहे; हे पवित्र, पाप नष्ट करणारं, मोठं पद्म ऐकलं गेलं.