दशम्यां बीजपूरं तु धर्मकामार्थसिद्धये । एकादश्यां दाडिमेन दारिद्र्यं नाशयेत्सदा
दशमीला बीजपूराने धर्म, काम आणि अर्थसिद्धीसाठी, एकादशीला डाळिंबाने नेहमी दारिद्र्य नष्ट करण्यासाठी अर्घ्य द्यावे.
सप्तधान्येन संयुक्तं वंशपात्रेण नारद । फलसप्तकसंयुक्तं पत्रं पूगसमन्वितम्
सप्तधान्यांनी युक्त, बांबूच्या पात्रात, सात प्रकारच्या फळांनी व पुगासहित पानांनी अर्घ्य तयार करावा, हे नारद.
वस्त्रेणाच्छादितं कृत्वा देवस्याग्रे निवेदयेत् । मंत्रेणानेन विपेंद्र शृणुष्वैकाग्रमानसः
ते वस्त्राने झाकून, देवासमोर अर्पण करावे. हा मंत्र म्हणून, हे विप्रेंद्र, एकाग्र मनाने ऐक.
तुलसीसहितो देव सदा शंखेन संयुतम् । गृहाणार्घं मया दत्तं देवदेव नमोस्तुते
तुळशीसह आणि शंखासहित, हे देवा, मी दिलेले अर्घ्य स्वीकार. हे देवांचा देव, तुला नमस्कार.
अर्घमंत्रः । एवं संपूज्य देवेशं लक्ष्म्या सह जनार्दनम् । प्रार्थयेद्देवदेवेशं व्रतसंपूर्तिसिद्धये
लक्ष्मीसमवेत जनार्दनाची अशी पूजा करून, व्रताची पूर्णता व्हावी म्हणून देवांचा देव याच्याकडे प्रार्थना करावी.
उपोषितोऽहं देवेश कामक्रोधविवर्जितः । व्रतेनानेन देवेश त्वमेवशरणं मम
हे देवांचा स्वामी, मी उपवास केलेला आहे, इच्छा व राग यांना सोडले आहे. या व्रतामुळे, हे देव, तूच माझे शरण आहेस.
गृहीतेऽस्मिन्व्रते देव यदपूर्णं कृतं मया । सर्वं तदस्तु संपूर्णं त्वत्प्रसादाज्जनार्दन
हे जनार्दन, मी घेतलेल्या या व्रतात काही अपूर्ण राहिले असेल, तर तुझ्या कृपेने ते सर्व पूर्ण होवो.
नमः कमलपत्राक्ष नमस्ते जलशायिने । इदं व्रतं मयाचीर्णं प्रसादात्तव केशव
कमलासारख्या डोळ्यांच्या प्रभू, जलावर शयन करणाऱ्या प्रभू, तुला नमस्कार. केशवा, तुझ्या कृपेने हे व्रत मी पूर्ण केले आहे.
अज्ञानतिमिरध्वंसिन्व्रतेनानेन केशव । प्रसादसुमुखो भूत्वा ज्ञानदृष्टिप्रदो भव
केशवा, अज्ञानाचा अंधकार दूर करणाऱ्या प्रभू, या व्रतामुळे तू प्रसन्न होऊन मला ज्ञानदृष्टी दे.
ततो जागरणं रात्रौ गीतपुस्तकवाचनम् । नाद नृत्यकलाभिज्ञैः पुण्याख्यानैः सुभोभनैः
मग रात्री जागरण करावे, गीते वाचावीत, संगीत, नृत्य आणि पुण्यकथा या कलांमध्ये निपुण असलेल्या लोकांनी सांगाव्यात.
विभातायां तु शर्वर्यामुदिते विमले रवौ । निमंत्र्य ब्राह्मणान्भक्त्या श्राद्धं कुर्याच्च वैष्णवम्
पहाटे, शुद्ध सूर्य उगवल्यावर, भक्तीभावाने ब्राह्मणांना बोलवून वैष्णव श्राद्ध करावे.
भोजयित्वा यथाकामं पायसेन घृतेन च । तांबूलपुष्पगंधादि दक्षिणाभिः समन्वितम्
त्यांना त्यांच्या इच्छेनुसार पायस आणि तुप देऊन, तांबूल, फुले, सुगंध आणि दक्षिणा यांसह आदराने जेवू घालावे.
उपवीतानि वासांसि दत्वा मालां च चंदनम् । दांपत्यत्रितयं भोज्यं वस्त्रभूषण कुंकुमैः
उपवित, वस्त्रे, माळा आणि चंदन देऊन, तीन दांपत्यांना जेवण, वस्त्रे, दागिने आणि कुंकू यांसह सन्मान करावा.
वंशपात्राणि शक्त्या च विरूढैः परिपूरयेत् । नालिकेरैश्च पक्वान्नैर्वस्त्रैश्च विविधैः फलैः
आपल्या सामर्थ्यानुसार बांबूच्या पात्रात उगवलेली धान्ये, नारळ, शिजवलेले अन्न, वस्त्रे आणि विविध फळे भरावीत.
सपत्नीकं गुरुं तत्र वस्त्राणि परिधापयेत् । विभूषणानि दिव्यानि गंधमाल्यैः प्रपूजयेत्
तेथे गुरू आणि त्यांच्या पत्नीला वस्त्रे घालावीत आणि दिव्य दागिने, सुगंध, माळा याने त्यांचा सन्मान करावा.
सर्वोपस्करसंयुक्तां गां दद्याच्च पयस्विनीम् । सदक्षिणां सवस्त्रां च तन्मे निगदतः शृणु
सर्व उपयुक्त वस्तूंनी युक्त, दूध देणारी गाय, योग्य दक्षिणा आणि वस्त्रांसह द्यावी; हे मी तुला सांगतो, ऐक.
सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं स्नातानां जायते नृणाम् । तत्फलं स लभेत्सर्वं देवदेवप्रसादतः
सर्व तीर्थांमध्ये स्नान करणाऱ्यांना जे पुण्य मिळते, ते सर्व फळ देवदेवांच्या कृपेने मिळते.
भुक्त्वा च विपुलान्भोगान्सर्वकामान्मनोरमान् । वैष्णवं पदमाप्नोति अंते विष्णोः प्रसादतः
सर्व मनोहर सुखे आणि इच्छित भोग उपभोगून, शेवटी विष्णूच्या कृपेने वैष्णव पद मिळते.
नारद उवाच- गुणाधिकेभ्यो विप्रेभ्यो दातुकामोऽपि मानवः । कानिकानि च लोकेऽस्मिन्दद्यात्सर्वं तथा वद
नारद म्हणाले: गुणांनी श्रेष्ठ अशा ब्राह्मणांना दान द्यायचे असल्यास, या जगात काय आणि किती द्यावे, ते सर्व मला सांग.
महादेव उवाच- लोके तत्वं हि संज्ञाय शृणु देवर्षिसत्तम । अन्नमेवं प्रशंसंति सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम्
महादेव म्हणाले: हे श्रेष्ठ ऋषी, जगाचे सत्य जाणून घे, ऐक. अन्नाचेच सर्वत्र स्तुती होते, कारण सर्व काही अन्नावरच आधारलेले आहे.
तस्मादन्नं विशेषेण दातुमिच्छंति मानवाः । अन्नेन सदृशं दानं न भूतं न भविष्यति
म्हणून लोक विशेषतः अन्नदान करतात; अन्नासारखे दान ना कधी झाले, ना कधी होईल.
अन्नेन धार्यते विश्वं जगत्स्थावरजंगमम् । अन्नमूर्जस्करं लोके प्राणाह्यन्ने प्रतिष्ठिताः
अन्नामुळेच हे विश्व, स्थावर आणि जंगम, टिकून आहे; अन्न जगात बळ देते आणि प्राण अन्नावरच टिकतात.
दातव्यं भक्ष्यमेवान्नं ब्राह्मणाय महात्मने । कुटुंबं पीडयित्वापि आत्मनो भूतिमिच्छता
स्वतःच्या कल्याणाची इच्छा असल्यास, मोठ्या आत्म्याच्या ब्राह्मणाला खाण्यायोग्य अन्न द्यावे, अगदी घरच्यांना त्रास झाला तरीही.
नारदासौ विदांश्रेष्ठो यो दद्यादन्नमर्थिने । ब्राह्मणायार्तरूपाय पारलौकिकमात्मनः
हे नारद, विद्वानांमध्ये श्रेष्ठ, जो कोणी गरजू ब्राह्मणाला अन्न देतो, तो आपल्या परलोकाच्या कल्याणासाठीच देतो.
आत्मीयभूतिमन्विच्छेत्काले द्विजमुपस्थितम् । श्रांतमध्वनि वर्त्तंतं गृहस्थं गृहमागतम्
आपल्या घरी योग्य वेळी आलेला, प्रवासाने थकलेला, गृहस्थ ब्राह्मण पाहुणा मिळवावा.
अन्नदः प्राप्नुते विद्वान्सुशीलो वीतमत्सरः । क्रोधमुत्पतितं हित्वा दिवि चेह च यत्सुखम्
जो ज्ञानी, सुस्वभावी आणि मत्सररहित अन्नदाता आहे, तो उगवलेला राग सोडून या जगात आणि स्वर्गातही सुख मिळवतो.
नाभिनिंदेच्च अतिथिं न द्रुह्याच्च कथंचन । ब्रह्मविदेऽर्पयेदन्नं तच्च दानं विशिष्यते
पाहुण्याचा कधीही अपमान करू नये किंवा त्याला कधीही त्रास देऊ नये; ब्रह्मज्ञाला दिलेले अन्नदान हे सर्वात श्रेष्ठ दान मानले जाते.
श्रांतायादृष्टपूर्वाय अन्नमध्वनि वर्तिने । यो दद्याच्च परिक्लिष्टं सर्वधर्ममवाप्नुयात्
जो कोणी प्रवासाने थकलेल्या, पूर्वी न पाहिलेल्या, रस्त्यावर दमलेल्या माणसाला अन्न देतो, तो सर्व सद्गुण मिळवतो.
पितृदेवांस्तथा विप्रातिथींश्च महामुने । यो नरः प्रीणयेतान्नैस्तस्य पुण्यमनंतकम्
हे महर्षे, जो मनुष्य पितर, देव, ब्राह्मण आणि पाहुणे यांना अन्न देऊन तृप्त करतो, त्याला अनंत पुण्य मिळते.
कृत्वापि सुमहत्पापं यो दद्यादन्नमर्थिने । ब्राह्मणाय विशेषेण स तु पापैः प्रमुच्यते
कोणी मोठे पाप केले असले तरी, गरजूला, विशेषतः ब्राह्मणाला अन्न दिल्यास तो त्या पापांपासून मुक्त होतो.