तस्य मूले स्थितो ब्रह्मा मध्ये देवो जनार्दनः । मंजर्यां वसते रुद्रः तुलसी तेन पावनी
तिच्या मुळाशी ब्रह्मा, मधोमध जनार्दन देव आणि मंजिरीमध्ये रुद्र वास करतात. म्हणून तुळशी पावन आहे.
विना यस्तुलसीं कुर्यात्संध्याकाले तु मार्जनम् । तत्सर्वं राक्षसहृतं नरकं च प्रयच्छति
जो संध्याकाळी तुळशीशिवाय शुद्धी करतो, त्याचं सगळं फळ राक्षस घेतात आणि तो नरकात जातो.
तुलसीपत्रगलितं तोयं यः शिरसावहेत् । गंगाफलमवाप्नोति शतधेनुफलं लभेत्
ज्याच्या डोक्यावर तुळशीच्या पानांनी पडलेलं पाणी असतं, त्याला गंगेच्या स्नानाचं आणि शंभर गायी दान केल्याचं पुण्य मिळतं.
शिवालये विशेषेण रोपयेत्तुलसीं यदि । बीजसंख्या वसेत्स्वर्गे प्रत्येकं युगसंख्यया
जो विशेषतः शंकराच्या मंदिरात तुळशी लावतो, त्याने जितकी बीजं पेरली असतील, तितक्या युगं तो स्वर्गात राहतो.
उमया तु पुरा देवि शंकरार्थं हिमालये । रोपिताः शतवृक्षास्तु तुलस्याः प्रणतोऽस्म्यहम्
पूर्वी उमा देवीने शंकरासाठी हिमालयात शंभर तुळशीची झाडं लावली होती; मी तिला वंदन करतो.
पर्वण्यवसरे यस्तु श्रावणे चाथ रोपयेत् । संक्रांतिदिवसे चैव तुलसी चातिपुण्यदा
जो सणाच्या दिवशी, श्रावण महिन्यात किंवा संक्रांतीला तुळशी लावतो, त्याला तुळशीमुळे मोठं पुण्य मिळतं.
तुलसीं पूजयेन्नित्यं दरिद्र ईश्वरो भवेत् । सर्वसिद्धिकरामूर्तिः कृष्णः कीर्तिं ददाति च
जो दररोज तुळशीची पूजा करतो, तो गरीब असला तरी मालकासारखा होतो; सर्व सिद्धी देणारा कृष्ण त्याला कीर्ती देतो.
शालग्रामशिला यत्र तत्र संनिहितो हरिः । तत्र स्नानं च दानं च वाराणस्यां शताधिकम्
जिथे शाळग्रामाची शिळा असते, तिथे हरि नेहमी असतो. तिथे स्नान आणि दान केल्याने वाराणसीपेक्षा शंभरपट पुण्य मिळतं.
कुरुक्षेत्रं प्रयागं च नैमिषारण्यमेव च । तस्य कोटिगुणं पुण्यं शालग्रामशिलार्चनात्
कुरुक्षेत्र, प्रयाग आणि नैमिषारण्य—या पुण्यभूमींपेक्षा शाळग्रामाची पूजा कोटीपटीने जास्त पुण्य देते.
शालग्राममयी मुद्रा संस्थिता यत्र हि क्वचित् । वाराणस्यां च यत्पुण्यं सर्वं तत्रैव तद्भवेत्
जिथे शाळग्रामाची मुद्रिका ठेवली जाते, तिथे वाराणसीत मिळणारं सगळं पुण्य तिथेच मिळतं.
ब्रह्महत्यादिकं पापं यत्किंचित्कुरुते नरः । तत्सर्वं नाशयेदाशु शालग्रामशिलार्चनात्
माणूस कितीही मोठं पाप केलं, जसं ब्राह्मणहत्या, तरी शाळग्रामाच्या पूजेमुळे ते सगळं पाप लगेच नाहीसं होतं.
महादेवउवाच- प्रयागतीर्थमाहात्म्यं प्रवक्ष्यामि यथा श्रुतम् । महादानपराः पुण्यकर्माणो यत्र संति हि
महादेव म्हणाले—मी आता जसं ऐकलं तसं प्रयागतीर्थाचं महात्म्य सांगतो, जिथे मोठ्या दानासाठी आणि पुण्यकर्मासाठी लोक असतात.
यत्र गंगा च यमुना यत्र चैव सरस्वती । तं देवतीर्थप्रवरं देवानामपि दुर्लभम्
जिथे गंगा, यमुना आणि सरस्वती एकत्र येतात, तो देवतांच्या देखील दुर्मिळ असा सर्वात पवित्र तीर्थ आहे.
ईदृशं त्रिषु लोकेषु भूतं न च भविष्यति । ग्रहाणां च यथा सूर्यो नक्षत्राणां यथा शशी
अशा जागेचा तिन्ही लोकांत कधीही जन्म झाला नाही, आणि होणारही नाही; जसा ग्रहांमध्ये सूर्य आणि तार्यांमध्ये चंद्र श्रेष्ठ आहे.
तीर्थानामुत्तमं तीर्थं प्रयागाख्यमनुत्तमम् । प्रातःकाले तु भो विद्वन्प्रयागे स्नानमाचरेत्
सर्व तीर्थांमध्ये प्रयाग हे सर्वोत्तम आणि अद्वितीय तीर्थ आहे. ज्ञानी माणसाने सकाळी प्रयागात स्नान करावे.
महापापाद्विनिर्मुक्तः स याति परमं पदम् । देयं किंचिद्यथाशक्ति दारिद्र्याभावमिच्छता
तो मनुष्य मोठ्या पापांपासून मुक्त होतो आणि परमपद प्राप्त करतो. ज्याला दारिद्र्य नको असेल त्याने आपल्या शक्तीनुसार काहीतरी दान द्यावे.
यो नरस्तत्र गत्वा वै प्रयागे स्नानमाचरेत् । धनिको दीर्घजीवी च जायते नात्र संशयः
जो पुरुष तिथे जाऊन प्रयागात स्नान करतो, तो नक्कीच धनवान आणि दीर्घायुषी होतो—यात काहीच शंका नाही.
यत्र वटस्याक्षयस्य दर्शनं कुरुते नरः । तेन दर्शनमात्रेण ब्रह्महत्या विनश्यति
जिथे मनुष्य अक्षय वटवृक्षाचे दर्शन करतो, त्या केवळ दर्शनानेच ब्रह्महत्या हे पाप नष्ट होते.
स चाक्षयवटः ख्यातः कल्पांतेपि च दृश्यते । शेते विष्णुर्यस्य पत्रे अतोयमव्ययः स्मृतः
तो अक्षय वटवृक्ष प्रसिद्ध आहे आणि कल्पाच्या शेवटीही दिसतो. विष्णू, जो अविनाशी आणि जलरहित आहे, तो त्याच्या पानावर विसावतो असे मानले जाते.
तत्र पूजां प्रकुर्वंति मानवा विष्णुवल्लभाः । सूत्रेणाच्छादितं कृत्वा पूजां चैव तु कारयेत्
तेथे विष्णूभक्त लोक पूजा करतात; त्या वटवृक्षाला दोराने बांधून, योग्य पद्धतीने पूजा करावी.
माधवाख्यस्तत्र देवः सुखं तिष्ठति नित्यशः । तस्य वै दर्शनं कार्यं महापापैः प्रमुच्यते
तेथे माधव नावाचा देव नेहमी आनंदाने वास करतो; त्याचे दर्शन घ्यावे, कारण त्याने मोठ्या पापांपासून मुक्ती मिळते.
यत्र देवाश्च ऋषयो मनुष्याश्चापि सर्वशः । स्वस्वस्थानं समाश्रित्य तत्र तिष्ठंति नित्यशः
तेथे देव, ऋषी आणि सर्व माणसे, प्रत्येकजण आपल्या जागी राहून, कायमचे वास करतात.
गोघ्नो वापि च चांडालो दुष्टो वा दुष्टचेतनः । बालघाती तथाऽविद्वान्म्रियते तत्र वै तदा
गोहत्यारा, चांडाळ, दुष्ट किंवा वाईट मनाचा, बालहत्यारा किंवा अज्ञानी—असा कोणीही तिथे त्या वेळी मेला,
स वै चतुर्भुजो भूत्वा वैकुंठे वसते चिरम् । प्रयागे तु नरो यस्तु माघस्नानं करोति च
तो नक्कीच चतुर्भुज होऊन वैकुंठात दीर्घकाळ राहतो; आणि जो प्रयागात माघ महिन्यात स्नान करतो—
न तस्य फलसंख्यास्ति शृणु देवर्षिसत्तम । आपो नारा इति प्रोक्ता सर्वलोकेषु शुश्रुम
त्याचे पुण्य मोजता येत नाही, हे देवरषी श्रेष्ठ, ऐक. सर्व लोकांत 'आप' म्हणजे 'नर' असे ऐकले आहे.
तेन नारायणः प्रोक्तः स्नातानां भुक्तिमुक्तिदः । ग्रहाणां च यथा सूर्यो नक्षत्राणां यथा शशी
म्हणून त्याला नारायण म्हणतात, जो स्नान करणाऱ्यांना भोग आणि मुक्ती देतो; जसा ग्रहांमध्ये सूर्य आणि तार्यांमध्ये चंद्र श्रेष्ठ आहे.
मासानां हि तथा माघः श्रेष्ठः सर्वेषु कर्मसु । मकरस्थे रवौ माघे प्रातःकाले तथामले
मासांमध्ये माघ हा सर्व कर्मांमध्ये श्रेष्ठ आहे; सूर्य मकर राशीत असताना, माघ महिन्यात सकाळी शुद्ध पाण्यात—
गोःपदेऽपि जले स्नानं स्वर्गदं पापिनामपि । योगोऽयं दुर्लभो विद्वन्त्रैलोक्ये सचराचरे
गाईच्या पावलातील पाण्यातही स्नान केल्यास पाप्यांनाही स्वर्ग मिळतो; हे योग तिन्ही लोकांत, चल आणि अचल यांच्यात, फार दुर्मिळ आहे, हे ज्ञानी.
अस्मिन्यो यत्नमापन्नः स्नायादपि दिनत्रयम् । पंच वा सप्त वाप्यत्र स्नानं कुर्वन्प्रयागजम्
जो येथे प्रयत्न करून तीन, पाच किंवा सात दिवस प्रयागस्नान करतो—
चंद्रवद्वर्द्धते सोऽपि कुले वाडवसत्तम । चराचराश्च ये जीवास्तथैव मनुजादयः
तो देखील आपल्या वंशात चंद्रासारखा वाढतो, हे वाडवश्रेष्ठ; आणि सर्व सजीव, चल आणि अचल, तसेच माणसे—