वैकुंठं यांति ते सर्वे हरेर्दर्शनमात्रतः । ममाप्यधिक तीर्थं तु हरिद्वारं सुशोभनम्
हरिचे केवळ दर्शन घेतल्यावर सर्वजण वैकुंठाला जातात. माझ्यासाठीही हरिद्वार हे सर्वात सुंदर आणि श्रेष्ठ तीर्थ आहे.
तीर्थानां प्रवरं तीर्थं चतुर्वर्गप्रदायकम् । कलौ धर्मकरं पुंसां मोक्षदं चार्थदं तथा
तीर्थांमध्ये हे श्रेष्ठ मानले जाते, चारही पुरुषार्थ देणारे आहे. कलियुगात हे धर्म, मोक्ष आणि संपत्तीही देते.
यत्र गंगा महारम्या नित्यं वहति निर्मला । एतत्कथानकं पुण्यं हरिद्वाराख्यमुत्तमम्
जिथे गंगा नेहमीच स्वच्छ आणि सुंदर वाहते, हेच हरिद्वार नावाचे उत्तम आणि पुण्यदायक कथानक आहे.
उक्तं च शृण्वतां पुंसां फलं भवति शाश्वतम् । अश्वमेधे कृते यागे गोसहस्रे तथैव च
हे ऐकणाऱ्यांना शाश्वत फळ मिळते, जणू त्यांनी अश्वमेध यज्ञ केला किंवा हजार गायी दान केल्या.
तत्पुण्यं लभते विद्वान्हरेर्दर्शनमात्रतः । गोहंता ब्रह्महा चैव ये चान्ये पितृघातकाः
ज्ञानी माणूस हरिचे केवळ दर्शन घेऊन ते पुण्य मिळवतो, अगदी गोहत्यारा, ब्राह्मणहंता किंवा पित्याचा वध करणारेही.
एवंविधानि पापानि बहून्यपि च वै द्विज । विलयं यांति सर्वाणि हरेर्दर्शनमात्रतः
असं कितीही पाप असलं तरी, द्विजा, हरिच्या केवळ दर्शनाने ते सर्व नष्ट होते.
महादेव उवाच-। गांगं वक्ष्यामि माहात्म्यं यथोक्तं मुनिसत्तम । यस्य श्रवणमात्रेण अघं नश्यति तत्क्षणात्
महादेव म्हणाले: मी गंगेचे माहात्म्य सांगतो, हे श्रेष्ठ मुनी, ज्याचे ऐकले की त्या क्षणीच पाप नष्ट होते.
गंगागंगेति योब्रूयाद्योजनानां शतैरपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति
जो कोणी 'गंगे, गंगे' असे शेकडो योजन दूरूनही उच्चारतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि विष्णुलोकात जातो.
चरणाब्जसमुद्भूता गंगा नामेति विश्रुता । पापानां स्थूलराशीनां नाशिनी चेति नारद
गंगा ही चरणकमळातून उत्पन्न झाली म्हणून प्रसिद्ध आहे. नारद, ती मोठ्या मोठ्या पापांचे नाश करणारी आहे.
नर्मदा सरयूश्चैव तथा वेत्रवती नदी । तापी पयोष्णी चंद्रा च विपाशा कर्मनाशिनीम्
नर्मदा, सरयू, वेत्रवती, तापी, पयोष्णी, चंद्रा आणि विपाशा या नद्या कर्माचा नाश करतात.
पुष्या पूर्णा तथा दीपा विदीपा सूर्यतेजसा । सहस्रवृषदानात्तु यत्फलं लभते ध्रुवम्
पुष्य, पूर्णा, दीप आणि विदीपा या सूर्याच्या तेजाने उजळतात. हजार वृषभ दान केल्याचे जे फळ मिळते—
तत्फलं समवाप्नोति गंगादर्शनतः क्षणात् । इयं गंगा महापुण्या ब्रह्मघ्नानां विशेषतः
तेच फळ गंगेचे केवळ दर्शन घेतल्यावर क्षणात मिळते. ही गंगा विशेषतः ब्रह्महत्याऱ्यांसाठी फारच पुण्यदायी आहे.
तेषां निरययुक्तानां गंगा पापप्रहारिणी । चंद्र सूर्योपरागे च यत्फलं विद्यतेऽनघ
नरकात बांधल्या गेलेल्या लोकांसाठी, पापांचा नाश करणारी गंगा, चंद्र किंवा सूर्यग्रहणाच्या वेळी मिळणारे फळ देते, हे पापरहित.
तत्फलं समवाप्नोति गंगादर्शनमात्रतः । यथा सूर्योदये तात तमो गच्छति दूरतः
फक्त गंगेचे दर्शन केल्यानेही तेच फळ मिळते; जसे, बाळा, सूर्य उगवल्यावर अंधार दूर पळतो.
तथा गंगाप्रभावेन विलयं याति पातकम् । मान्येयं सर्वदा लोके पवित्रा पापनाशिनी
तसेच गंगेच्या प्रभावाने पाप नाहीसे होते; ती नेहमी जगात मानली पाहिजे, कारण ती पवित्र आणि पापांचा नाश करणारी आहे.
कल्याणरूपा सततं विष्णुना निर्मिता पुरा । दिव्यरूपा तु जननी दीनानां पावनी स्मृता
ती नेहमीच शुभरूप असलेली, पूर्वी विष्णूने निर्माण केलेली आहे; दिव्य रूपाची ही जननी, दुःखी लोकांना पावन करणारी म्हणून ओळखली जाते.
देवानां च यथा विष्णुस्तथा गंगोत्तमा नदी । ये कुर्वंति नराः स्नानं माघमासे निरंतरम्
जसे देवांमध्ये विष्णू श्रेष्ठ आहे, तसे नद्यांमध्ये गंगा सर्वश्रेष्ठ आहे; जे पुरुष माघ महिन्यात सातत्याने स्नान करतात—
न तेषां विद्यते दुःखं कल्पानां च शतत्रयम् । यत्र गंगा च यमुना यत्र चैव सरस्वती । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च मुक्तिभागी न संशयः
त्यांना तीनशे कल्पांपर्यंत कोणतेही दुःख लागत नाही; जिथे गंगा, यमुना आणि सरस्वती एकत्र येतात, तिथे स्नान आणि पान केल्याने नक्कीच मुक्ती मिळते.
महादेव उवाच-। त्वद्वार्तां प्रियतो ब्रवीमि यदहं सा स्तुस्तुतिस्ते प्रभो यद्भुंजे तव तन्निवेदनमथो यद्यामि सा प्रेष्यता । यच्छांतः स्वपिमि त्वदंघ्रियुगले दंडप्रणामोऽस्तु नः। स्वामिन्यच्च करोमि तेन स भवान्विश्वेश्वरः प्रीयताम्
महादेव म्हणाले— मी तुझ्या कथा प्रेमाने सांगतो; मी जे काही स्तुती करतो ते तुझीच स्तुती असते, प्रभो. मी जे काही खातो ते तुझ्या अर्पणानेच आहे, आणि मी जिथे जातो तिथे तुझ्याच इच्छेने जातो. मी झोपतो तेव्हा माझे नमस्कार तुझ्या पायांवर असो; मी जे काही करतो त्याने, विश्वेश्वरा, तू तृप्त होवो.
दृष्टेन वंदितेनापि स्पृष्टेन च धृतेन के
फक्त पाहून, स्तुती करून, स्पर्श करून किंवा धरून—
तावद् भ्रमंति भुवने मनुजा भवोत्थ दारिद्य्र रोग मरण व्यसनाभिभूताः
माणसं या जगात भटकत राहतात, जन्मामुळे आलेल्या दारिद्र्य, रोग, मृत्यू आणि संकटांनी त्रस्त होतात.
यत्संस्मृतिः सपदि कृंतति दुष्कृतौघं पापावलीं जयति योजन लक्षतोऽपि
ज्याची आठवण घेतल्यावर लगेच पापांचा मोठा डोंगर कापला जातो, पापांची रांग जिंकली जाते, अगदी लाखो योजनांवरूनही.
आलोकोत्कंठितेन प्रमुदित मनसा वर्त्म यस्याः प्रयातं सद्यस्मिन्कृत्यमेतामथ प्रथम कृती जज्ञिवान्स्वर्गसिंधुम्
ज्याला तिचे दर्शन घ्यायची ओढ आहे, आनंदी मनाने तिच्या वाटेवर निघतो, तो लगेच हे पुण्यकर्म पूर्ण करतो; म्हणून पहिला पुण्यात्मा स्वर्गसागरात जन्माला आला.
देवीभूत परं ब्रह्म परमानंददायिनी
ती देवी झाली, परब्रह्मरूप, आणि सर्वात मोठा आनंद देणारी.
साक्षाद्धर्म द्रवौघं मुररिपु चरणांभोज पीयूषसारं।। दुःखस्याब्धेस्तरित्रं सुरमनुजनुतं स्वर्गसोपान मार्गम्। । सर्वांहोहारि वारि प्रवर गुणगणंभासि या संवहंती
ती प्रत्यक्ष धर्माचा प्रवाह आहे, मुरारिपूच्या चरणकमळातील अमृताचा सार आहे; दुःखाच्या समुद्रातून तारणारे नौकेसारखे, देव आणि माणसांनी स्तुत्य, स्वर्गाच्या वाटेवर नेणारी; तिचे पाणी सर्व पापे दूर करते, उत्तम गुणांनी उजळलेली, आणि ते गुण वाहून नेते.
स्वःसिंधो दुरिताब्धिमग्न जनता संतारणि प्रोल्लसत्कल्लोला। । मलकांतिनाशिततमस्तोमे जगत्पावनि
स्वर्गनदीच्या लाटा उसळतात, पापांच्या समुद्रात बुडालेल्या लोकांना तारतात; तिच्या निर्मळ तेजाने अज्ञानाचा अंधार नाहीसा होतो, ती जगाला पावन करणारी आहे.
हं हो मानस कंपसे किमु सखे त्रस्तोभयान्नारकात्किं ते। भीतिरिति श्रुतिर्दुरितकृत्संजायते नारकी ।। माभैषीः शृणु मे गतिं यदि मया पापाचल। स्पर्द्धिनी प्राप्ता ते निरयं कथः किमपरं किं मे न धर्मं धनम्
अरे रे, हे मन, तू कांपतोस—मित्रा, नरकाची भीती तुला का वाटते? पापाची गोष्ट ऐकून भीती येते, आणि पाप केल्याने नरक मिळतो. घाबरू नकोस; माझा मार्ग ऐक—माझ्यामुळे पापाचा डोंगर जिंकला गेला, तर नरकात गेलास तरी काय हरकत आहे? माझ्यासाठी धर्म किंवा धनात काहीच कमी नाही.
सर्वेशादि प्रशंसा मुदमनुभवनं मज्जनं यत्र चोक्तं स्वर्नार्योवीक्ष्यहृष्टा। विबुध सुरपतिः प्राप्तिसंभावनेन देवत्वं ते लभंते स्फुटम् अशुभकृतोप्यत्र वेदाः प्रमाणम्
जिथे सर्वेश्वराची स्तुती, आनंदाचा अनुभव आणि स्नान यांचे वर्णन आहे, तिथे सुवर्णनदी पाहून हर्ष होतो; देवांचा राजा, मिळण्याची आशा ठेवून, देवपद मिळवतो—even वाईट कर्म करणाऱ्यांनाही, इथे वेद साक्ष आहेत.
बुद्धे सद्बुद्धिरेवं भवतु तव सखे मानस स्वस्तिते ऽस्तु वाणि प्राणप्रियेधि प्रकट गुण वपुः प्राप्नुहि प्राणि पुष्टिं यस्मात्सर्वैर्भवद्भिः
मित्रा, हे मन, तुझ्यात सद्बुद्धी नांदो, तुझे कल्याण होवो; तुझी वाणी प्रिय होवो, तुझ्यात उत्तम गुण आणि शरीरसंपत्ती नांदो, कारण सर्वांनी—
श्रीजाह्नवी रविसुता परमेष्ठिपुत्री सिंधुत्रयाभरणतीर्थवर प्रयाग। । सर्वेश मामनुगृहाण नयस्व चोर्ध्वमंतस्तमो दशविधं दलय स्वधाम्ना
श्री जाह्नवी, सूर्यकन्या, ब्रह्मदेवाची मुलगी, तीन नद्यांचे भूषण, तीर्थराज प्रयाग, सर्वेश्वरा, माझ्यावर कृपा कर, मला वर ने, तुझ्या तेजाने माझ्या अंतरातील दहा प्रकारच्या अंधाराचा नाश कर.