तत्रापि मयि भक्तिस्ते जातातिसुदृढा पुनः । क्रियायोगेन मां नित्यं समाराध्य द्विजोत्तम
तिथेही तुझी माझ्यावरची भक्ती फारच दृढ झाली. विधीपूर्वक नेहमी माझी पूजा करत होतास, हे श्रेष्ठ द्विज.
आयुषोंते मत्प्रसादान्मामकं पदमाप्स्यसि । यदा तुष्टोऽस्म्यहं विप्र सपापात्मापि मुक्तिभाक्
आयुष्याच्या शेवटी, माझ्या कृपेने, तू माझ्या स्थानाला पोहोचशील. मी जेव्हा तृप्त होतो, तेव्हा पापी आत्माही मुक्तीला पात्र होतो.
कदाचिद्यस्य रुष्टोस्मि पुण्यात्मापि च पापभाक् । तस्माद्ब्राह्मण भद्रं ते भक्तोऽसि मम सुव्रत
पण कधी मी कोणावर रागावलो, तर पुण्यवानालाही पापाचा भाग घ्यावा लागतो. म्हणून, हे ब्राह्मण, तुझं कल्याण होवो, कारण तू माझा भक्त आणि व्रतस्थ आहेस.
दास्यामि ते परं स्थानं यदलभ्यं सुरैरपि । ब्राह्मण उवाच- त्वत्प्रसादाच्छ्रुतं नाथ पूर्ववृत्तांतमात्मनः
मी तुला ते परम स्थान देईन, जे देवांनाही मिळत नाही. ब्राह्मण म्हणाला— तुझ्या कृपेने, हे नाथा, मी माझ्या पूर्वजन्माची कथा ऐकली.
इदानीं श्रोतुमिच्छामि यत्किञ्चिद्ब्रूहि तत्प्रभो । कस्य तुष्टोऽसि देवेन्द्र कस्य रुष्टोऽसि वा प्रभो
आता मला आणखी काही ऐकायचं आहे, ते कृपया सांग. हे देवेंद्र, कोणावर तू प्रसन्न होतोस आणि कोणावर रागावतोस हे सांग.
महत्या कृपया सर्वमेतन्मे वक्तुमर्हसि । श्रीभगवानुवाच- कर्मणा येनविप्रेन्द्र तुष्टिर्मे हृदि जायते
माझ्यावर मोठ्या कृपेने हे सर्व सांग. श्रीभगवान म्हणाले— हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, कोणत्या कर्मामुळे माझ्या मनात समाधान निर्माण होतं ते मी सांगतो.
क्रोधश्च तत्समस्तं च कथयामि समासतः । यो दयावान्द्विजश्रेष्ठ सर्वभूतेषु सर्वदा
द्विजश्रेष्ठा, आता मी राग आणि त्यासंबंधीच्या गोष्टी थोडक्यात सांगतो. जो माणूस सर्व प्राण्यांवर नेहमी दया दाखवतो—
अहंकारविहीनश्च तस्य तुष्टोऽस्म्यहं सदा । कर्म कुर्यान्मदर्थं यो धर्मभक्तिसमन्वितः
आणि ज्याच्यात अहंकार नाही—अशा माणसावर मी नेहमी प्रसन्न असतो. जो धर्म आणि भक्तीने प्रेरित होऊन माझ्यासाठी कर्म करतो—
ब्रूते मदर्थं यः शांतं तस्य तुष्टोऽस्म्यहं सदा । मिष्टं वस्तु समासाद्य दत्वा मे यश्च मानवः
आणि जो शांतपणे माझ्यासाठी बोलतो—त्याच्यावर मी नेहमी प्रसन्न असतो. आणि जो माणूस एखादी चांगली वस्तू मिळवून ती मला अर्पण करतो—
मानापमाने सदृशस्तस्य तुष्टोऽस्म्यहं सदा । सर्वभूतशरीरस्थं यो मां जानाति मानवः
आणि जो सन्मान-अपमानात सारखा राहतो—त्याच्यावर मी नेहमी प्रसन्न असतो. आणि जो माणूस सर्व प्राण्यांच्या देहात मीच आहे हे ओळखतो—
परहिंसाविहीनो यस्तस्य तुष्टोऽस्म्यहं सदा । कर्माणि कुरुते यस्तु सुविचार्य पुनः पुनः
आणि जो दुसऱ्यांना त्रास देत नाही—त्याच्यावर मी नेहमी प्रसन्न असतो. आणि जो प्रत्येक कर्म करण्यापूर्वी पुन्हा पुन्हा विचार करतो—
गोब्राह्मणहितैषी यस्तस्य तुष्टोऽस्म्यहं सदा । स्वयं निरुक्तं वचनं यत्नाद्यः परिपालयेत्
आणि जो गायी आणि ब्राह्मणांचे भले चिंतो—त्याच्यावर मी नेहमी प्रसन्न असतो. आणि जो स्वतः दिलेले वचन जपतो—
प्रपन्नं याति यत्नाद्यस्तस्य तुष्टोऽस्म्यहं सदा । ददात्यनुपकारिभ्यो दानानि द्विजसत्तम
आणि जो शरण आलेल्यांकडे मनापासून जातो—त्याच्यावर मी नेहमी प्रसन्न असतो. आणि जो उपकार न करता येणाऱ्यांना दान देतो, हे द्विजश्रेष्ठा—
मयि चित्तं सदा यस्य तस्य तुष्टोऽस्म्यहं सदा । कर्मणा येनतुष्टोऽस्मि निरुक्तं तत्समासतः
आणि ज्याचे मन नेहमी माझ्यात एकरूप असते—त्याच्यावर मी नेहमी प्रसन्न असतो. अशा प्रकारे, मी कशामुळे प्रसन्न होतो हे थोडक्यात सांगितले.
रुष्टोऽस्मि कर्मणा येन विप्र वच्मि शृणुष्वतम् । परहिंसारतो यस्तु निर्द्दयः सर्वजंतुषु
आता, हे विप्र, मी कशामुळे रागावतो ते ऐक. जो दुसऱ्यांना त्रास देण्यात आनंद मानतो, सर्व प्राण्यांवर दया न ठेवणारा—
अहंयुः सर्वदा क्रुद्धः समां नयति शत्रुताम् । असत्यभाषीक्रूरश्च परनिंदापरस्तु यः
अशा माणसावर मी नेहमी रागावतो आणि त्याला शत्रूसारखे वागवतो. जो खोटे बोलतो, क्रूर असतो आणि दुसऱ्यांची निंदा करतो—
कविवर्तनविध्वंसी समां नयति शत्रुताम् । अदृष्टदोषौ पितरौ स्त्रीभ्रातृभगिनी तथा
जो कवींनी केलेली काव्ये किंवा चांगली कामे नष्ट करतो—त्यालाही मी शत्रूसारखेच वागवतो. आणि जो कोणताही दोष नसताना आई-वडील, पत्नी, भाऊ किंवा बहीण सोडतो—
मोहात्त्यजति यो मूढः समां नयति शत्रुताम् । पितृभिर्भर्त्सनं यस्तु कुरुते मूढधीर्नरः
जो मूर्ख माणूस मोहामुळे त्यांना सोडतो—त्यालाही मी शत्रूसारखेच वागवतो. आणि जो मूढ बुद्धीने आई-वडिलांना बोल लावतो—
गुर्ववज्ञाकरो विप्र समां नयति शत्रुताम् । आरामच्छेदिनो ये च जलाशयविलायिनः
आणि जो गुरुचा अपमान करतो, हे विप्र—त्यालाही मी शत्रूसारखेच वागवतो. तसेच जे बाग तोडतात किंवा पाण्याची ठिकाणे नष्ट करतात—
ग्रामनाशकरायेचतेमांनयंतिशत्रुताम् । परस्त्रियं समालोक्य विषादं यान्ति ये जनाः १०० 7.19.
आणि जे गाव उद्ध्वस्त करतात—त्यांनाही मी शत्रूसारखेच वागवतो. आणि जे दुसऱ्यांची पत्नी पाहून निराश होतात—
शृण्वंति पापचर्चां च तेषां रुष्टोस्म्यहं सदा । द्विषंति नाथं ये मूढा अनाथस्वं हरंति ये
आणि जे पापाच्या गोष्टी ऐकतात—त्यांच्यावर मी नेहमी रागावतो. जे मूर्ख आपला रक्षण करणारा द्वेष करतात किंवा अनाथांचे मालमत्ता हिसकावून घेतात—
विश्वासघातिनो ये च तेषां रुष्टोऽस्म्यहं सदा । ये च गोवीर्यहंतारो वृषलीपतयश्च ये
आणि जे विश्वासघात करतात—त्यांच्यावर मी नेहमी रागावतो. जे गायींचे वध करतात किंवा जे चांडाळ स्त्रियांचे पती असतात—
अश्वत्थघातिनो ये च तेषां रुष्टोऽस्म्यहं सदा । ब्रह्मविष्णुमहेशानां मध्ये ये भेदकारिणः
आणि जे पिंपळाची झाडे तोडतात—त्यांच्यावर मी नेहमी रागावतो. आणि जे ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांच्या मध्ये फूट घालतात—
परदारातिरक्ता ये तेषां रुष्टोऽस्म्यहं सदा । एकादश्यां भुंजते ये लोभात्पापधियो नराः
आणि जे परस्त्रीवर फार आसक्त असतात—त्यांच्यावर मी नेहमी रागावतो. आणि जे लोभापोटी एकादशीला जेवतात—
वेदनिंदाकरा ये च तेषांरुष्टोऽस्म्यहं सदा । पापबुद्धिरता ये च मित्रद्रोहरतास्तथा
जे लोक वेदांची निंदा करतात, दुष्ट विचारांना मन लावतात, किंवा मित्रांचा विश्वासघात करतात, त्यांच्यावर मी नेहमीच रागावलेला असतो.
धात्रीतरुं च ये घ्नंति तेषां रुष्टोऽस्म्यहं सदा । दिवसे मैथुनं ये च कुर्वंते काममोहिताः
जे लोक धात्रीचे झाड कापतात, किंवा वासनेने अंध झालेले दिवसा मैथुन करतात, त्यांच्यावर मी नेहमीच रागावलेला असतो.
रजस्वला स्त्रियां चैव तेषां रुष्टोऽस्म्यहं सदा । ये चादृष्टार्तवां नारीं मोहाद्गच्छंति सत्तम
जे लोक रजस्वला स्त्रीकडे जातात, किंवा ज्यांना तिचे ऋतू आलेले नाही असे समजून मोहाने तिच्याजवळ जातात, त्यांच्यावर मी नेहमीच रागावलेला असतो.
व्रतस्थां च सदा जाल्मास्ते मां नयंति शत्रुताम् । अमावास्यातिथौ ये च कुर्वंते निशिभोजनम्
जे दुष्ट लोक व्रत करणाऱ्यांना त्रास देतात, ते माझे वैरी होतात. तसेच अमावास्येला किंवा पाहुण्याच्या दिवशी रात्री जेवण करणाऱ्यांवरही मी रागावतो.
भोजनद्वयमेवार्के तेषां रुष्टोऽस्म्यहं सदा । आमिषं मैथुनं तैलममावास्यादिने द्विजाः
रविवारी दोनदा जेवण करणाऱ्यांवर मी नेहमीच रागावतो. तसेच, अमावास्येला मांस, मैथुन किंवा तेलाचा त्याग न करणाऱ्या लोकांवरही मी रागावतो.
न ये त्यजंति विप्रेन्द्र तेषां रुष्टोऽस्म्यहं सदा । बहुनात्र किमुक्तेन संक्षेपात्ते वदाम्यहम्
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, हे सर्व सोडत नाहीत त्यांच्यावर मी नेहमीच रागावतो. यापेक्षा अधिक काय सांगू? मी तुला थोडक्यात सांगतो.